Қазақша рефераттар

Жергілікті желі құрудағы себеп

Компьютерлік желі ұғымы және оның мәні

Ең қарапайым желі (network) — кемінде екі компьютердің бір-бірімен кабель арқылы байланысуы. Мұндай байланыс мәліметтерді ортақ пайдалану мүмкіндігін береді. Компьютерлік желілердің пайда болуы тәжірибелік қажеттіліктен және ақпаратты бірлесіп қолдану талабынан туындады.

Дербес компьютер құжат әзірлеуге, кесте жасауға, графикалық деректерді өңдеуге және басқа да ақпараттарды құруға өте қолайлы. Алайда ақпаратты тез арада басқа адамдармен бөлісу үшін байланыс пен ортақ инфрақұрылым қажет. Бірнеше компьютер мен басқа құрылғылардың өзара байланысқан жиынтығы желі деп аталады, ал ресурстарды бірге пайдалану мен ақпарат алмасуды қамтамасыз ететін өзара әрекеттестік — желілік әрекеттестік.

Желі қандай ресурстарды ортақ пайдалануға мүмкіндік береді?

  • Мәліметтер мен файлдар
  • Принтерлер және басқа перифериялық құрылғылар
  • Модемдер, байланыс арналары және коммуникациялық жабдық

Аппараттық негіз: порттар және байланыс

Компьютердің жүйелік блогында ішкі және сыртқы құрылғылармен байланыс жасауға арналған арнайы қосқыштар (порттар) болады. Дәстүрлі түрде олар тізбекті және параллель порттарға бөлінеді. Осы порттар арқылы құрылғылар арасында ақпарат жіберіліп, қабылданады.

Егер екі немесе бірнеше компьютерді порттар арқылы өзара қосса, олардың арасында ақпарат алмасу мүмкіндігі туады. Осылай байланыстырылған компьютерлер тобы компьютерлік желіні құрайды.

Анықтама

Компьютерлік желі — ресурстарды (дискілер, файлдар, принтерлер, коммуникациялық құрылғылар) тиімді пайдалану үшін өзара байланыстырылған компьютерлер тізбегі.

Желінің дұрыс жұмыс істеуі үшін арнайы аппараттық және программалық жабдық қажет. Желідегі кез келген компьютердің ақпаратын жедел қарап шығуға болады.

Күнделікті өмірдегі желі мысалдары

Компьютерлік сыныптағы бірнеше компьютердің бір желіге біріктірілуі — жергілікті желінің қарапайым мысалы. Бұдан бөлек, бір мезгілде жүздеген, тіпті мыңдаған компьютер қатысатын теміржол билеттерін сату сияқты автоматтандырылған жүйелер де желілік технологияға сүйенеді.

Қазіргі уақытта Интернет — пайдаланушылар саны шексіз ғаламдық ақпараттық желі. Сонымен бірге компьютерлік желілер зауыттарда, фирмаларда, банктерде және басқа ұйымдарда кеңінен қолданылады: желісіз өндірістік, сауда немесе қаржылық үдерістерді тиімді басқару қиын.

Желілердің түрлері: масштаб бойынша жіктелуі

Жергілікті есептеуіш желі (LAN)

Ең шағын желілер жергілікті желі деп аталады және бірнеше компьютерді біріктіру үшін қолданылады. Мұндай желі ортақ ресурстарды (принтер, сканер, дискжетек және басқа қымбат құрылғылар) тиімді пайдалану үшін құрылады.

Жергілікті есептеуіш желілер әдетте саны шектеулі (көбіне 100 компьютерге дейін) құрылғыларды бір ұйым ішінде біріктіреді. Байланыс қашықтығы қысқа болғандықтан (әдетте ондаған немесе жүздеген метр), деректерді жоғары жылдамдықпен жіберуге мүмкіндік береді.

Байланыс желісі тым ұзын болған сайын сигналдың өшуі мен бөгеуілдің әсері артады, сондықтан сапалы байланыс үшін қашықтықты негізсіз ұлғайтпау маңызды.

Корпоративтік есептеуіш желі

Масштабы жағынан жергілікті желілерден кейін корпоративтік желілер тұрады. Оларды ірі ұйымдар, банктер және олардың филиалдары, сақтандыру компаниялары, бұқаралық ақпарат құралдары құрады.

Корпоративтік желі қашықта орналасқан бөлімшелерге (филиалдар, қызмет көрсету нүктелері, қонақ үйлер және т.б.) қызмет көрсетуге бейімделеді. Әдетте мұндай желі пайдаланушылардың шектеулі тобына арналған және құпиялылықты сақтау, рұқсатсыз қолжетімділіктің алдын алу үшін арнайы қауіпсіздік шараларын қолданады.

Аймақтық есептеуіш желі (MAN)

Егер желі қала немесе аймақ көлемінде жұмыс істеп, компьютерлер арасындағы қашықтық шамамен 10–100 км аралығында болса, ол аймақтық желі деп аталады. Мұнда байланыс арнасы ретінде телефон желілері, байланыс тораптары немесе спутниктік/сымсыз байланыс қолданылуы мүмкін.

Аймақтық желілер аймақтық міндеттерді шешуге бағытталады: электроэнергетика, жол-көлік инфрақұрылымы, аймақтық жабдықтау, банктік есеп, кітапхана ісі және т.б.

Модем және телефон желісі арқылы қосылу

Компьютерді телефон желісі арқылы қосу үшін желілік тақша ғана емес, көбіне модем қажет.

Модем дегеніміз не?

Модем (модулятор-демодулятор) — таратушы жақта компьютердің сандық сигналдарын аналогтық сигналдарға түрлендіріп, қабылдаушы жақта оларды қайтадан сандық түрге келтіретін құрылғы.

Модем арқылы көптеген пайдаланушылар аймақтық және коммерциялық желілерге, сондай-ақ Интернетке қосылып, электрондық поштаны қолдана алады және телеконференцияларға қатысады.

Intranet: ішкі корпоративтік желі

Intranet — бұл ұйымның ішкі корпоративтік желісі. Оның ішінде Internet технологияларына негізделген әртүрлі қосымшалар іске асырылады. Көптеген кәсіпорындар үшін intranet құру өнімділікті арттыруға және қызметкерлердің ақпаратқа қолжетімділік қажеттілігін қанағаттандыруға көмектеседі.

Intranet жедел ақпарат жеткізуді қамтамасыз етіп, ішкі корпоративтік коммуникацияларды қолдайды. Internet-пен салыстырғанда, intranet — кәсіпорын шеңберінде шектелетін жеке желі.

Технологиялық негізі

Intranet әдетте IP протоколдары негізінде құрылады және ұйым ішіндегі ортақ ақпараттарды пайдалануға мүмкіндік береді (қызметкерлер тізімі, тапсырыс берушілер мен серіктестердің байланыс деректері және т.б.).

Көбіне intranet — бұл кәсіпорынның ішкі Web-сайты. Ол клиент–сервер қағидаты бойынша ұйымдастырылып, HTTP және HTTPS протоколдарына сүйенеді. Ішкі сайтты браузер арқылы (мысалы, Firefox, Internet Explorer, Opera және т.б.) кез келген жұмыс компьютерінен көруге болады.

Маңызды ерекшелік: intranet көп жағдайда Internet қолданатын байланыс арналарын пайдалана алады, бірақ қолжетімділік ұйымның ішкі ережелері мен қауіпсіздік саясатымен шектеледі.

Терминнің шығу тегі

Intranet термині 1995 жылы көктемде кеңінен қолданыла бастады. Ол 1995 жылғы 19 сәуірде техникалық редактор Стивен Лотонның Digital News&Review басылымындағы мақаласында аталғаны көрсетіледі. Алғашында көпшілік бұл сөздің мағынасын бірден түсінбей, қате немесе кездейсоқ қолданыс деп қабылдаған. Кейіннен intranet ұғымы ұйым ішіндегі Internet технологияларын қолданатын жеке желіні білдіретін тұрақты терминге айналды.

Латын тіліндегі intra сөзі «ішкі» деген мағынаны береді. Яғни intranet — Internet стандарттары мен протоколдары қолданылатын, бірақ ұйым шегінде локализацияланған жеке желі.

Неліктен intranet электрондық поштаны толықтыра (немесе алмастыра) алады?

Егер ұйым құжаттарды тарату үшін тек электрондық поштаны пайдаланса, ақпарат нұсқаларының көбейіп кетуі, өзектілігін бақылаудың қиындауы және үлкен көлемді хат алмасу сияқты мәселелер туындауы мүмкін.

Практикалық шешімдердің бірі — құжаттарды Web-серверде жариялау (мысалы, HTML форматында) және қызметкерлерге браузер арқылы қолжетімді ету. Бұл тәсіл операциялық жүйеге тәуелсіз жұмыс істеуге көмектеседі және құжаттың өзекті нұсқасын бір жерден ұсынуға мүмкіндік береді.

Артықшылықтары

  • Құжаттардың автоматты түрде жаңарып отыруы (бір дереккөз — бір нұсқа)
  • Маңызды ақпаратты бөлімдерге жедел жеткізу
  • Қаралым статистикасын алу мүмкіндігі (кім, қашан қарады)

Intranet шеңберінде шешілетін негізгі тапсырмалар

Intranet ашық стандарттарға, технологиялар мен протоколдарға сүйенетіндіктен, әртүрлі платформаларда бірізді тәсілмен жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Ол ұйым ішінде біртұтас ақпараттық кеңістік қалыптастыруға көмектеседі.

Жиі кездесетін қолдану сценарийлері

  • Корпоративтік саясат

    Ішкі ережелер мен нұсқаулықтарды жариялау.

  • Жобаларды басқару

    Жобалық құжаттар мен статус жаңартуларын ортақ көру.

  • Құжатайналым

    Құжаттарды жариялау, келісу және сақтау.

  • Интерактивті оқыту

    Ішкі курстар, нұсқаулықтар, тесттер.

  • Тауарлар мен бағалар

    Өнімдер туралы деректерді өзекті күйде ұсыну.

  • Есептер мен төлемдер

    Сату есебін, төлемдер туралы мәліметтерді жариялау.

Intranet-тің негізгі функциялары

Электрондық пошта

Ішкі коммуникацияны ұйымдастыру және хабарламалар алмасу.

Файлдарды ортақ пайдалану

Құжаттар мен ресурстарға бірлескен қолжетімділік.

Каталогизация

Ақпаратты құрылымдау және бөлімдер бойынша жүйелеу.

Іздеу

Қажетті құжатты тез табуға арналған механизмдер.

Желіні басқару

Қолжетімділікті басқару, бақылау және әкімшілендіру.

Нәтиже

Ақпаратты жариялау, сақтау және басқару жеңілдеп, ұйым ішінде біртұтас ақпараттық орта қалыптасады.

Программалық жабдықтау және заманауи шешімдер

Intranet кәсіпорын қызметкерлеріне электрондық поштамен, құжаттармен және ұйымның әртүрлі ақпараттық ресурстарымен алмасуға әрі оларды ортақ пайдалануға мүмкіндік беретін программалық жабдықтаумен сүйемелденеді. Ол кәсіпорынның жергілікті және ауқымды желілерінде Internet технологияларының қолданбаларына негізделеді.

Intranet-ке арналған программалық қамтамасыз ету жұмыс топтарына және құжатайналым жүйелеріне арналған көптеген корпоративтік өнімдерге балама бола алады (мысалы, Lotus Notes, SAP тәрізді платформалар немесе құжатайналымға бағытталған шешімдер). Мұндай жабдықтаудың негізгі бағытының бірі — құжаттармен тиімді жұмыс: сақтау, нұсқалау, жариялау және қолжетімділікті басқару.