ЖАБДЫҚ ІРІ ҚАРА МАЛ
ҚазАгроҚаржы АҚ: құрылуы, мақсаты және аграрлық секторды қаржыландырудағы рөлі
«ҚазАгроҚаржы» акционерлік қоғамы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1999 жылғы 24 қарашадағы №1777 қаулысына сәйкес 1999 жылғы 28 желтоқсанда құрылды. Қоғам ауыл шаруашылығындағы басты мәселелердің бірі — техника паркін жаңарту қажеттілігін шешуге қолдау көрсету мақсатында ұйымдастырылды және «ҚазАгро» ұлттық басқарушы холдингі құрамына кіреді.
Қоғамның негізгі мақсаты — ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің қаржы ресурстарына, сондай-ақ лизинг негізінде техника мен технологиялық жабдықтарға қолжетімділігін арттыру арқылы елдің аграрлық секторының дамуына ықпал ету.
Миссиясы — ауыл шаруашылығы өндірушілерін қолайлы қаржыландырумен және лизинг арқылы ауыл шаруашылығы техникасы мен технологиялық жабдықтармен қамтамасыз етіп, агроөнеркәсіптік кешенді техникалық әрі технологиялық жаңғырту.
Қоғам қызметінің негізгі бағыттары
Жарғылық мақсаттарды іске асыру үшін «ҚазАгроҚаржы» АҚ келесі қызмет түрлерін жүзеге асырады:
- Агроөнеркәсіптік кешендегі лизингтік қызмет (техника, жабдық, өндірістік шешімдер).
- Несиелендіру және қаржылық қызмет көрсету (АӨК субъектілеріне).
- Мемлекеттік және өзге бағдарламаларды іске асыруға қатысу (аграрлық даму жобалары).
РЗА АҚ бойынша инвестициялық қаржыландыру: жоба және құрылымы
«ҚазАгроҚаржы» компаниясы 1 200 басқа арналған ірі сүтті-тауарлы ферма бағдарламасы аясында РЗА АҚ-на инвестиция бағыттады. Қаржыландыру құрылымы екі негізгі блокқа бөлінеді: жаңғыртылмайтын несие желісі және жабдықтар мен ірі қара малға қаржылық лизинг.
Инвестициялау жобасы бойынша негізгі талаптар (бағдарлама шарттары)
| Параметр | Құрылыс-монтаж (қарыз) | Жабдық (лизинг) | Ірі қара мал (лизинг) |
|---|---|---|---|
| Мерзімі | 12 жылға дейін | Жоба шарттарына сәйкес | 5 жылға дейін* |
| Қарыз алушының қатысуы | Жобаның жалпы сомасынан 15%-дан бастап (лизинг заты табысталғанға дейінгі алғашқы лизингтік төлем — лизинг заты құнының кемінде 15%). | ||
| Мөлшерлеме | 6% (тиімді жылдық мөлшерлеме 6%-дан бастап) | ||
| Негізгі борышты төлеу | Жыл сайын** | ||
| Сыйақыны төлеу | Тоқсан сайын** | ||
| Жеңілдік кезең | 2 жылға дейін | ||
Ескертпе
* Сауын малын жоспарлы жарамсыздыққа шығару ерекшелігіне байланысты ірі қара мал лизингі 5 жылмен шектеледі.
** Негізгі борыш пен сыйақы төлемдерінің кестесі жобаның ерекшелігіне қарай айқындалады және «ҚазАгроҚаржы» АҚ-ның несие комитеті шешіміне сәйкес бекітіледі. Холдинг тарапынан қорландыру шарттары өзгерген жағдайда төлем кестелері қайта қаралуы мүмкін, алайда төлемдердің дүркінділігі базалық шарттардан төмен болмауы тиіс.
Бағдарлама шеңберінде мақұлданған жобалар (қысқаша шолу)
Тауарлы-сүт фермаларының желісін құру және қолданыстағыларын дамыту бағыты бойынша конкурс нәтижесінде бірнеше өңірлік жобалар қаржыландыруға мақұлданған. Төменде олардың тізімі мен мақсаттары берілген.
Ақтөбе облысы — «Айс» ЖШС
Жылына 7 200 т сүт өндіру қуатымен 1 100 басқа арналған тауарлы-сүт фермасын салу.
Қостанай облысы — «Садчиковское» ЖШС
Жылына 2 600 т сүт өндіру қуатымен 400 басқа арналған ферма құру.
Қызылорда облысы — РЗА АҚ (зерттеу нысаны)
Жылына 3 960 т сүт өндіру қуатымен 660 басқа арналған тауарлы-сүт фермасын құру.
Павлодар облысы — «Галицкое» ЖШС
500 басқа арналған тауарлы-сүт фермасын жаңғырту (модернизациялау).
Ақмола облысы — «Агрофирма Родина» ЖШС
Жылына 10 000 т сүт өнімдерін өндіру қуатымен жобаны жаңғырту және сүт зауытын салу.
Алматы облысы — «Айдарбаев» ШҚ
400 басқа арналған ферманы жаңғырту және кеңейту (жылына 4 400 т).
Оңтүстік Қазақстан облысы — «Алтын Дан» ЖШС
Сүт өңдеу зауытын салу және 500 басқа арналған фермаға сауу жабдығын сатып алу (жылына 3 050 т).
Қостанай облысы — «Сарыағаш» ЖШС
1 250 басқа арналған ферма құру (жылына 5 900 т).
Солтүстік Қазақстан — «Зенченко и Компания» КС
5 000 басқа арналған ТСФ және жылына 18 000 т қуатты сүт өңдеу зауытын құру.
Алматы облысы — «Медеу Коммерц» ЖШС
780 басқа арналған тауарлы-сүт фермасын құру (жылына 5 000 т).
Қостанай облысы — «Бек+» ЖШС
1 200 басқа арналған ТСФ құру (жылына 7 000 т).
Павлодар облысы — «ОХ Иртышское» ЖШС
Қолданыстағы ТСФ-ны жаңғырту, төлдейтін мал санын 1 000 басқа дейін ұлғайту.
РЗА АҚ қаржыландыруының құрылымы (Кесте 2)
РЗА АҚ бойынша қаржыландыру бірнеше бағытқа бөлінген: ферма құрылысы, жабдық сатып алу, асыл тұқымды ірі қара мал алу және сүт өңдеу инфрақұрылымы.
| № | Қаржыландыру бағыты | Сома (теңге) |
|---|---|---|
| 1 | Қарыз: 1 200 сауын сиырға арналған сүтті-тауарлы ферманы салу (құрылыс-монтаж жұмыстары) | 443 961 000 |
| 2 | Қаржылық лизинг: фермаға жабдықтар сатып алу | 191 920 009 |
| 3 | Қаржылық лизинг: 604 бас буаз қара-ала голштино-фриз тұқымды ірі қара мал сатып алу | 268 636 511 |
| 4 | Қаржылық лизинг: сүтті қайта өңдейтін зауыт жабдығын сатып алу | 85 000 000 |
| 5 | Қарыз: сүтті қайта өңдейтін зауыт құрылысы (құрылыс-монтаж жұмыстары) | 255 000 000 |
| Барлығы | 1 244 517 520 | |
Төлем шарттарының қысқаша сипаттамасы
- Сыйақы мөлшерлемесі: жылдық 6%.
- Негізгі қарызды өтеу: жыл сайын, теңдестірілген үлеспен.
- Сыйақыны төлеу: тоқсан сайын.
- Жеңілдік кезең: 2 жыл.
Қаржыландыру мерзімдері және тәуекелді сақтандыру (Кесте 3)
| № | Қаржыландыру негізі | Мерзімі |
|---|---|---|
| 1 | Сүтті-тауарлы ферма және жабдықтар кешені (құрылыс-монтаж жұмыстары және лизинг) | 12 жыл |
| 2 | Ірі қара малға қаржылық лизинг | 5 жыл |
Сақтандыру туралы ақпарат
Ірі қара малды сақтандыру мақсатында РЗА АҚ «Allianz Kazakhstan» сақтандыру компаниясымен келісімшарт жасасты. 650 бас ірі мүйізді малды сақтандыру сомасы 306 492 212 теңге. Келісімшарттың қолданылу мерзімі 2009–2012 жылдарды қамтиды.
Сақтандыру сыйлықақысы 3 064 922 теңге. Ол жануарларды беру сәтімен бірге, сақтандыру сомасының 1% тарифтік ставкасымен бір мезгілде төленеді және сақтандырушының банк шотына қолма-қол немесе қолма-қолсыз аударым арқылы жүзеге асырылады.
Инвестициялық қаржыландыру шығындарының динамикасы (2009–2011, Кесте 4)
2009–2011 жылдары РЗА АҚ бойынша инвестициялық қаржыландыруға қатысты тауарлар мен қызметтер шығындары айтарлықтай өзгерген. Негізгі үрдістер: жанар-жағар май мен азық-түлік шығындарының өсуі, кейбір позициялар бойынша қысқару және бірқатар баптардың кезең-кезеңімен пайда болып/жойылып отыруы.
| Көрсеткіш | 2009 | 2010 | 2011 | 2010/2009 | 2011/2010 |
|---|---|---|---|---|---|
| Тыңайтқыш | 29 024 593 | 25 600 000 | 38 860 640 | -3 424 593 (-12%) | +13 260 640 (+52%) |
| Жанар-жағар май | 129 307 243 | 142 952 668 | 193 045 753 | +13 645 425 (+10,5%) | +50 093 085 (+35%) |
| Қосалқы бөлшектер | 9 046 033 | 6 042 134 | 4 064 876 | -3 003 899 (-33%) | -1 977 258 (-33%) |
| Азық-түлік (күріш, ет, ұн т.б.) | 5 251 194 | 7 722 811 | 17 888 930 | +2 471 617 (+47,1%) | +10 166 119 (+132%) |
| Материалдар | 2 736 788 | 5 646 246 | 1 971 375 | +2 909 458 (+106,3%) | -3 674 871 (-65,1%) |
| Көліктік қызмет | — | — | 292 500 | — | +292 500 |
Қорытынды байқаулар
- 2010 жылы жиынтық шығын 2009 жылмен салыстырғанда 20%-ға өсті.
- 2011 жылы 2010 жылмен салыстырғанда өсім 25,4%-ды құрады.
- Өсімнің негізгі драйверлері: жанар-жағар май және азық-түлік баптары.
Ақшалай қаражаттар түсімі және инвестиция қайтарылымы (2009–2011, Кесте 5)
РЗА АҚ-нан РЗА–Агро ЖШС-не бағытталған ақшалай түсімдер құрылымы қолма-қол, қолма-қолсыз және заттай есеп айырысу түрлерін қамтиды. 2010 жылы түсім айтарлықтай артқанымен, 2011 жылы төмендеу байқалады.
Талдаудан алынған негізгі тұжырымдар
- 2010 жылы қолма-қолсыз түсім 606 356 209 теңгеге өсті (+215%), ал 2011 жылы 426 152 723 теңгеге төмендеді (-48%).
- Инвестиция қайтарылымы 2010 жылы 45,1%-ға өсіп, 2011 жылы 9,1%-ға төмендеді.
- Қайтарылым құрылымында қара күріш, мал азығы және қамыс/пішен сияқты заттай өнімдердің үлесі маңызды рөл атқарған.
Қорытынды
РЗА АҚ-ның инвестициялық жағдайын қорытындылай отырып, «ҚазАгроҚаржы» компаниясы 1 200 басқа арналған ірі сүтті-тауарлы ферма бағдарламасы арқылы кәсіпорынға 1 244 517 520 теңге көлемінде қаржы бөлгенін атап өтуге болады. Бұл қаражат қарыз және қаржылық лизинг құралдары арқылы ферма құрылысына, жабдықтарға, асыл тұқымды ірі қара малға және сүт өңдеу зауытының инфрақұрылымына бағытталды.
Қазіргі кезеңде мал басын көбейту, озық технологияларды енгізу және персонал құзыретін арттыру өндіріс көлемін ұлғайтуға ықпал етіп отыр. Сонымен қатар өндірілетін өнімнің табиғилығы және отандық құрамға басымдық беруі тұтынушылар тарапынан сұранысты күшейтеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
- 1. «ҚазАгроҚаржы» АҚ ресми сайты: www.kazagrofinance.
- 2. РЗА АҚ-ның аудиторлық есептері (деректер негізі).
- 3. Омарова А.К. Инвестицияны қаржыландыру және несиелеу: оқулық. — Алматы: Таугуль-Принт, 2009.