Валюталық саясаты
Кіріспе
1993 жылдың наурыз айында Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы жаңа заң қабылданды. Осы құжатқа сәйкес Ұлттық Банктің басқару құрылымдары түбегейлі өзгерді. Қазақстанда Ұлттық Банк заңды түрде танылып, іс жүзінде 1992 жылдың басынан нақты жұмыс істей бастаған болатын.
Басқару құрамының жаңаруы
Жаңа заңға сәйкес жаңа басқарма сайланды. Оның құрамына Президент әкімшілігінен, Парламент аппаратынан, Үкіметтен және Қаржы министрлігінен өкілдер енгізілді.
Мәселенің өзектілігі
1991 жылдың соңы мен 1992 жылдың басында өз ұлттық валютасын енгізудің қажеттілігі айқын сезілді, алайда бұл қадам ақша реформасымен қатар жүріп, бірқатар қиындықтар туғызды.
I. Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының қалыптасуы мен дамуы
1.1. Ұлттық валютаның қалыптасуы мен дамуы (тарихи аспектілері)
Өз валютасын енгізу үдерісі күрделі болды: ақша реформасы әдетте өз ақшасы бар елде жүргізіледі, ал Қазақстан дәл сол кезеңде рубль аймағынан шығуға дайындалып жатқан еді. Сонымен қатар алтын, күміс және өзге де асыл металдардың жеке банктер мен жеке тұлғаларға «жылыстауы» туралы қауіптер күшейді. Мәскеудегі орталық және мемлекеттік банктерді айналып өтетін құйма алтын жинақтау үрдістері де жағдайды күрделендірді.
Негізгі қысым факторлары
- Ақша реформасының ұлттық валютаға тікелей тәуелділігі.
- Асыл металдар нарығындағы бақылаусыз жылыстау қаупі.
- Рубль аймағындағы құбылмалылық пен институционалдық белгісіздік.
Осындай жағдайда Жоғарғы Кеңес төралқасы мен сессиясының шешімін жеделдетуден басқа амал қалмады. 1991 жылдан 1993 жылдың басына дейін айырбас бағамы күрт нашарлады: шамамен 1 доллар ≈ 100 рубль деңгейінен 1 доллар ≈ 980–990 рубль аралығына дейін өсті. Уақыт өте келе 1 теңге ≈ 1000 рубль болуы мүмкін деген жорамалдарды айтуға тура келді.
Бастапқы қатынас
≈ 1$ / 100 ₽
1991–1992 кезеңіндегі шамаланған деңгей.
1993 басы
≈ 1$ / 980–990 ₽
Инфляциялық қысымның күшеюі байқалды.
Жорамал
≈ 1 ₸ / 1000 ₽
Ұлттық валюта енгізілер алдындағы болжамдар.
Бұрынғы Одақ ыдырағаннан кейін пайда болған тәуелсіз мемлекеттермен көпвалюталы ақшалай айналым жағдайында Ұлттық Банк өз үлттық валютасын және алтын-валюталық қорын нарыққа республиканың валюталық биржасы арқылы шығаруға, сондай-ақ басқа елдердің қажетті валюталарын сатып алуға тиіс болды.
Нарықта қажет болған валюталар
РФ рублі, Украина гривнасы, лит, лат, манат, сом, неміс маркасы, юань, швейцар франкі, иена және басқа да валюталар.
Мәселе күрделі сипат алды. Сондықтан Достастық елдерінде жаңа рубль енгізілген кезде, ҚР Ұлттық Банкі мен оның валюталық биржасы теңгенің айырбас бағамын қалыптастырудың алғашқы сатысында операцияларды тек РФ рублімен, АҚШ долларымен және ФРГ маркасымен жүргізуге мәжбүр болды.
1.2. Қазақстан Республикасының валюталық жүйесі және валюталық бақылау
Бұл бөлім жоспар бойынша валюталық жүйенің құрылымы мен валюталық бақылаудың негізгі принциптерін қамтуға арналған. Берілген мәтінде осы тараудың мазмұны толық ашылмағандықтан, бөлім атауы жоспарлық құрылымда сақталды.
II. Қазақстан Республикасы валютасының перспективалары
2.1. Валюта ресурстарын қалыптастыру және пайдалану
Бұл бөлім жоспар бойынша валюта ресурстарын қалыптастыру және тиімді пайдаланудың тетіктерін сипаттауға бағытталған. Ұсынылған мәтінде нақты мазмұн берілмегендіктен, бөлім құрылым ретінде көрсетілді.
2.2. Халықаралық деңгей
Бұл бөлім жоспар бойынша халықаралық қаржы нарықтары мен валюталық қатынастар контексіндегі перспективаларды қамтиды. Бастапқы мәтінде тарау мазмұны толық келтірілмеген.
III. Валюта қатынастарын нарықтық және мемлекеттік реттеу. Валюталық саясат
Бұл бөлім жоспар бойынша валюта қатынастарын реттеудің нарықтық құралдарын және мемлекеттік валюталық саясаттың бағыттарын ашуға арналған. Берілген мәтінде мазмұндық бөлімдер қамтылмағандықтан, тақырып жоспардағы орны бойынша сақталды.
Қорытынды
1991–1993 жылдары ұлттық валютаны енгізу қажеттілігі экономикалық және институционалдық қысымдардың әсерімен күшейді. Ұлттық Банктің жаңа заң арқылы қайта құрылуы, айырбас бағамының күрт әлсіреуі және көпвалюталы айналымдағы міндеттер теңгенің алғашқы кезеңдегі саясатын айқындаған негізгі факторлар болды.
Пайдаланылған әдебиеттер
Бастапқы мәтінде әдебиеттер тізімі көрсетілмеген. Бұл бөлімді толықтыру үшін пайдаланылған дереккөздердің библиографиялық мәліметтерін енгізу қажет.
Ескерту: «Курстық жұмыс — 45 бет» деген мәлімет мазмұндық бөлім емес болғандықтан, бұл бетте анықтама ретінде ғана қарастырылды.