Қылмыстың тікелей обьектісі адамдардың өмірі және денсаулығы
Қылмыстық-құқықтық жауаптылықтың жалпы сипаттамасы
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 116-бабының 1-тармағында басқа адамды көрінеу ВИЧ/ЖҚТБ жұқтыру қаупінде қалдырғаны үшін жауаптылық көзделген. Бұл норма қоғамдық денсаулықты қорғауға бағытталған және адамның өмірі мен денсаулығын қылмыстық-құқықтық тұрғыдан қамтамасыз етеді.
Тікелей объект
Қылмыстың тікелей объектісі — адамдардың өмірі мен денсаулығы.
Объективтік жағы және жұқтыру жолдары
Қылмыс объективтік жағынан басқа адамды көрінеу ВИЧ/ЖҚТБ жұқтыру қаупінде қалдыру арқылы жүзеге асырылады. Яғни, міндетті түрде нақты жұқтыру орын алуы шарт емес — қауіп төндіру фактісінің өзі құқықтық мәнге ие болуы мүмкін.
1) Жыныстық қатынас арқылы
Вирус жұқтырудың негізгі жолдарының бірі — жыныстық қатынас арқылы берілуі.
2) Қан арқылы
Екінші жол — қан арқылы берілуі: медициналық құралдарды немесе шприцтерді тиісті тәртіпте қолданбау, сондай-ақ ВИЧ жұқтырған адамның қанының басқа адамға түсуі және өзге де ұқсас жағдайлар.
Қылмыс құрамы, кінә және субъект
Қылмыс құрамы
116-баптың 1-тармағы бойынша қылмыс құрамы формальдық сипатта: жауаптылық ВИЧ/ЖҚТБ жұқтыру қаупін төндірумен байланысты әрекет жасалған сәттен туындайды.
Субъективтік жағы
Кінә нысаны ретінде, әдетте, адам өз әрекетінің ВИЧ/ЖҚТБ жұқтыру қаупін төндіретінін сезінеді және соны жасауға саналы түрде барады.
Қылмыстың субъектісі
Қылмыстың субъектісі — 16 жасқа толған, өзінде иммун тапшылығы вирусы бар адам.
116-баптың 2-тармағы: нақты жұқтыру
ҚК-тің 116-бабының 2-тармағында өзінде ВИЧ/ЖҚТБ бар екенін білетін адамның оны басқа адамға жұқтыруы қарастырылған. Бұл құрамда қылмыс ВИЧ/ЖҚТБ нақты жұқтырылған уақыттан бастап аяқталған деп танылады.
Аяқталу сәті
Қылмыс нәтижелі құрам ретінде, жәбірленушіге вирус нақты жұққан сәттен бастап аяқталған болып есептеледі.
116-баптың 4-тармағы: кәсіби міндеттерді тиісінше орындамау
ҚК-тің 116-бабының 4-тармағында медицина қызметкерінің, сондай-ақ тұрмыстық немесе өзге халыққа қызмет көрсету ұйымы қызметкерінің кәсіби міндеттерін тиісінше орындамауы салдарынан басқа адамға ВИЧ/ЖҚТБ жұқтыруы үшін жауаптылық белгіленген.
Ерекшелігі: арнаулы субъект
Бұл құрамның ерекшелігі — арнаулы субъектінің болуы: медицина қызметкері немесе кәсіби міндеттерін атқаратын өзге тұлғалар.
Кінә нысаны: абайсыздық
116-баптың 4-тармағындағы қылмыс субъективтік жағынан абайсыздықпен жасалады. Егер әрекет қасақана жасалса, онда кінәлінің іс-әрекеті қылмыстардың жиынтығы бойынша саралануы мүмкін (мысалы, ауыр дене жарақатын келтіру және 116-баптың тиісті бөлігі).
Қылмыстардың жиынтығы: жыныстық қолсұғылмаушылыққа қарсы әрекеттер
Әйел зорлау, нәпсіқұмарлық сипаттағы күш қолдану, он алты жасқа толмаған адаммен жыныстық қатынаста болу, нәпсіқұмарлық сипаттағы өзге әрекеттер, сондай-ақ жас балаларды азғындату кезінде жәбірленушіге кінәлінің ВИЧ/ЖҚТБ жұқтыруы орын алса, іс-әрекет қылмыстардың жиынтығы бойынша сараланады.
Назар аударатын түйін
Мұндай жағдайларда жауаптылық тек ВИЧ/ЖҚТБ жұқтыру фактісімен шектелмей, жыныстық қолсұғылмаушылыққа қарсы жасалған қылмыстар бойынша да қатар қарастырылады.