Діни наным - сенімдері
Қыпшақ хандығы туралы
Қыпшақ хандығы — ортағасырлық дала өркениетінің ірі саяси бірлестіктерінің бірі. Төменде оның өмір сүрген уақыты, территориясы, этникалық құрамы, дереккөздері, сыртқы саясаты және діни наным-сенімдері қысқаша әрі жүйелі түрде берілді.
Өмір сүрген уақыты
ХІ ғасырдың басы — 1219 жыл.
Территориялық аймағы
Қыпшақтар Алтай мен Ертістен бастап Карпат пен Дунайға дейін созылған ұлан-ғайыр дала өңірінде қоныстанды. Бұл кеңістік Дешті-Қыпшақ атауымен белгілі болды.
Шығыс шегі
Алтай, Ертіс өңірі
Батыс шегі
Карпат, Дунай алабы
Орталығы
Қыпшақ хандығының маңызды саяси орталықтарының бірі — Сығанақ қаласы.
Тайпалық құрамы
Қыпшақ бірлестігіне көптеген ру-тайпалар енді. Олардың қатарында мыналар аталады:
- Имақ
- Субар
- Қаңлы
- Қарабөрікті
- Тоқсаба
- Жете
- Бөрлі
- Тағы басқа рулар мен тайпалар
Дереккөздерде аталуы
Қыпшақ атауы алғаш рет 760 жылы көне түркі руникалық ескерткіштерінде кездеседі.
Мұсылман деректерінде қыпшақтар тұңғыш рет араб географы Ибн Хордабектің (IX ғасыр) жылнамалық жинағында аталады.
Орыс жылнамаларында «Қыпшақ даласы» деп шығыста Еділге, ал батыста Днепрге дейін созылған аумақ аталған.
Сыртқы саясаты және тарихи оқиғалар
- Хорезм билеушілері солтүстігі мен шығыстағы шекараларына жақын орналасқан Дешті-Қыпшақ тайпаларының күшеюінен қауіптеніп, оларды жаулап алу мақсатында қыпшақтардың бірігуіне кедергі келтіруге тырысты.
- 1215–1216 жылдары Хорезм шаһы Мұхаммед Арал теңізінің солтүстігін мекендеген, ислам дінін қабылдамаған қыпшақтарға қарсы жорық ұйымдастырды.
- Дешті-Қыпшақтың ұшы-қиырсыз кең даласында саяси билік қыпшақтардың қолында болып, оларға көптеген этникалық топтар бағынды.
- 1219 жылы Жошы бастаған моңғол әскері Сығанақты жеті күн, жеті түн ішінде басып алды. Осы оқиғадан кейін Қыпшақ хандығы өмір сүруін тоқтатты.
Діни наным-сенімдері
VI–XII ғасырлардағы Қазақстан аумағында әртүрлі діндер мен наным-сенімдер қатар өмір сүрді. Түркілердің қорымдарынан табылған бұйымдар ата-баба аруағына тағзым ету дәстүрінің болғанын және о дүниелік өмірге сенімді көрсетеді.
Қыпшақтардың ислам дініне біртіндеп тартылуы олардың мәдени және әлеуметтік дамуының жоғары деңгейін аңғартады.