Нобайы үйрену әрекеті оқу
Парақтан оқу: орындаушылық сыныптағы дамытушы тәжірибе
Музыкалық-орындаушылық сынып жұмысының кәсіби-дамытушылық түрлері мен формаларының бірі — парақтан оқу. Бұл тәсіл оқушыға қандай пайда береді? Ол жалпы музыкалық дамуға қалай әсер етеді, оның қуаты неде?
Музыканттың көз алдында және санасында сан алуан музыкалық шығармалар, көркем стильдер, тарихи дәуірлер алмасып жатады. Парақтан оқу — музыкалық әдебиетпен қолданбалы әрі кең танысуға жол ашатын іс-әрекет. Ол музыкалық қабылдаудың үнемі жаңарып отыруына, әсерлі әрі жедел ақпарат алмасуына мүмкіндік береді.
«Қанша оқысақ — сонша білеміз» деген қағида бүгінгі музыкалық білім беруде де өз мәнін жойған жоқ: оқу арқылы жаңа шығармамен танысамыз, жаңасын ашамыз.
Парақтан оқу — жаттау емес, танысу мәдениеті
Музыканы парақтан оқу — жаттау да, тек есте сақтау да, дайын күйде «меңгеру» де емес. Бұл — шығармамен танысуға арналған арнайы әрекет. Осы сәтте музыкантта ерекше психологиялық қалып пайда болады: ойлау табиғиланады, қабылдау айқындалады, дыбыстық елестету жанданады.
Дұрыс ұйымдастырылған кәсіби оқу кезінде қабылдаудың сапасы артып, музыкамен танысу процесі эмоциялық бояумен толығады. Оқу — ол да сабақ: ол музыкалық ойлау процесінің сапасын көтеріп, жаңартады.
Жедел ақпарат
Парақтан оқу ең аз уақытта барынша көп музыкалық ақпарат алуға мүмкіндік береді.
Кең репертуар
Әртүрлі стиль мен дәуірдегі шығармаларды жүйелі түрде тануға жол ашады.
Дамытушы әсер
Есту сезімін, интеллектіні, музыкалық ойлауды кәсіби деңгейде жетілдіреді.
Демек, егер оқушының жалпы музыкалық дамуы — оның қабілеті, интеллектісі және есту сезімінің кәсібилігі — музыкалық педагогиканың маңызды мақсаты болса, онда парақтан оқу сол мақсатқа тәжірибе жүзінде жетудің тиімді құралы бола алады.
Нобайы үйрену: қысқа уақытта көп материал
Келесі бір маңызды мәселе — музыкалық шығармаларды нобайы үйрену. Бұл да музыкант әрекетінің ерекше формасы. Нобайы үйрену — шығарманы толыққанды аяқтаудың қорытындысы емес; ол орындаушылық дамуды жеделдететін, репертуар аясын кеңейтетін оқу тәсілі.
Жұмыстың қорытынды кезеңі — шығарманың бейнелік-поэтикалық қырын ашып, нақты көркем ойды дәл жеткізу. Ал нобайы үйренудің басты артықшылығы — жедел жұмыс есебінен оқушының қысқа уақытта көбірек музыкалық материал қамтуына мүмкіндік беруі.
Нобайы үйрену оқу процесін қалай байытады?
- Материалды меңгеру қарқынын арттырады: қысылған уақытта мақсатты түрде «нығыздап» жұмыс істеуге үйретеді.
- Репертуармен жедел жұмыс істеу дағдысын қалыптастырады және үздіксіз алға жылжу мәдениетін орнықтырады.
- Жалпы музыкалық дамуға, соның ішінде музыкалық-интеллектуалдық дамуға тікелей ықпал етеді.
Репертуар таңдауы: алуан түрлілік пен еркіндік
Нобайы үйренудегі репертуарға қойылатын талаптардың бірі — оның құрылымы жағынан алуан түрлі, стилистикалық тұрғыдан бай және көпжоспарлы болуы (әртүрлі композиторлардың шығармалары).
Жас музыкантқа нені ойнау керек, нені шұғыл үйрену қажет деген сұрақта оқушының қызығушылығын да ескеру маңызды: оқушы нені ойнағысы келсе, оған орынсыз кедергі жасамаған дұрыс.
Жаттау міндет пе?
Нобайы үйрену барысында шығарманы міндетті түрде жаттау керек пе? Беделді ғалымдардың пікірінше, жоқ, міндетті емес. Бұл жерде негізгі нәтиже — нотаны парақтан оқудағы кәсібиліктің өсуі.
М. Фейгиннің пікірі
М. Фейгин: «Біз оқушыдан парақтан жақсы оқуды талап етеміз… Бұл болашақтағы музыкалық өмірде концертке қатысу үшін емес, ең алдымен нотаны парақтан оқуды меңгеру үшін қажет».
Қорытынды: нотаны парақтан оқуды дамыту қажет, әрі оны жүйелі түрде жүргізу керек.