CGEM жалпы тепе - теңдік моделі
Қазақстан экономикасындағы қалыптасқан жағдай отандық экономист-ғалымдардың алдына күрделі міндеттер қойып отыр. Экономикалық зерттеулер институтының ғалымдары практикалық қолдануға бағытталған қолданбалы ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүйелі түрде жүргізуде.
Негізгі мақсат — елдің кеңістіктік дамуын ғылыми негіздеу, аймақтардың әлеуетін ашу және халықты қоныстандыру саясаты үшін нақты шешімдер ұсыну.
Кеңістіктік даму және қоныстандыру: ірі зерттеу жобасы
Институтта «Қазақстан Республикасының халқын қоныстандыру мен аймақтардың экономикалық әлеуетін дамытудың алғышарттарын зерттеу» атты ауқымды ғылыми-зерттеу жобасы әзірленді. Жобада Қазақстан аумағындағы экономикалық факторлар мен адами ресурстарды дамыту ерекшеліктері ескеріле отырып, халықты қоныстандыру жүйесін жетілдірудің басым бағыттары айқындалды.
Геосаяси факторлар да назардан тыс қалған жоқ: оларды қоныстандыру үрдістерімен және аймақтардың экономикалық әлеуетін арттыру мәселелерімен байланыстыра отырып, тиісті болжамдар жасалды.
Макроэкономикалық болжам: модельдер мен талдамалы құралдар
Макроэкономикалық болжамды әзірлеу үшін Дүниежүзілік банктің болжау тәжірибесінде апробацияланған қолданбалы экономикалық-математикалық модельдер кешені қолданылады:
RMSM-X
Қаржы бағдарламасының моделі — макроқаржылық теңгерімді және негізгі қаржылық көрсеткіштердің өзара байланысын бағалауға бағытталған.
CGEM
Жалпы тепе-теңдік моделі — экономиканың негізгі секторлары арасындағы байланыстарды және саясаттық шешімдердің ықпалын кешенді түрде модельдеуге мүмкіндік береді.
Салалық деңгейдегі талдау
Салалық деңгейде өндірістік өзара байланыстар жүйесіндегі ұдайы өндіріс үдерісін бағалау үшін салааралық баланс моделі пайдаланылады. Бұл тәсіл өндіріс құрылымын, сұраныс пен ұсыныстың үйлесімін, сондай-ақ мультипликативті әсерлерді анықтауға көмектеседі.
Бұл бағыт жоғары білікті кадрларды және экономикалық-математикалық модельдеу саласында едәуір тәжірибені талап етеді. Сондықтан институт осы салада маманданған жетекші ресейлік ғылыми-зерттеу институттарымен кәсіби байланыстар орнатып, бірлескен оқыту мен тәжірибе алмасуды күшейтуде.
Алдын ала болжам нәтижелері: өсім факторларының көрінісі
Макроэкономикалық болжамның алдын ала нәтижелері объективті қалыптасқан үрдістерді, экономикалық өсудің факторлары мен механизмдерін сипаттайды. Институттың алдын ала бағалауы бойынша:
2008–2009 жылдар
- ІЖӨ физикалық көлемінің өсуі — 5,2%
- Өнеркәсіп — 4,5–4,7%
Инвестиция және тұтыну құрылымы
- Негізгі капиталдың жалпы қорлануы — 26–27%
- Үй шаруашылықтары шығындары — 57–58% деңгейінде
Жедел мониторинг: экономикалық үдерістерді күнделікті бақылау
Қазіргі таңда институтта ақпараттық-талдау жүйесі негізінде іске асырылған «Елде және әлемде болып жатқан экономикалық үдерістердің жедел мониторинг жүйесі» жұмыс істейді. Бұл жүйе негізгі көрсеткіштерді тұрақты режимде бақылауға мүмкіндік береді.
Жүйе нені қадағалайды
Негізгі макроэкономикалық индикаторлардың күнделікті, апталық және айлық динамикасы
Әлемдік тауар және қаржы нарықтарының өзгерісі
Шынайы сектордың негізгі салалары бойынша ахуал
ҚР-дағы негізгі азық-түлік және тұтыну өнімдері бағаларының динамикасы
Жүк тасымалының қарқындылығы және өзге де жедел көрсеткіштер
Келесі қадам: дағдарысты ерте анықтау және қысқа мерзімді болжам
Келесі кезеңнің негізгі міндеті — экономикалық және қаржылық дағдарыстарды ерте анықтау әрі қысқа мерзімді болжау блогын жедел мониторинг жүйесіне енгізу. Осы мақсатта институтта озық индикаторлар жүйесі (ОИЖ) әзірленіп жатыр.
ОИЖ негізінде орындалатын жұмыстар
- Іскерлік белсенділік циклдарын мониторингтеу және талдау
- Қысқа мерзімді болжамдарды әзірлеу
- Мемлекеттік органдарды алдағы 2–3 айда ықтимал қолайсыз үрдістер туралы уақтылы ақпараттандыру
Халықаралық тәжірибе
Жүйені нақтылау және әдістемелік тұрғыдан жетілдіру үшін 2008 жылдың шілдесінде институт қызметкерлерінің Оңтүстік Кореядағы Даму институтына іссапары жоспарланған. Бұл институтта ұқсас жүйе 1997–1998 жылдардағы Азия дағдарысы тәжірибесін ескере отырып құрылған.
Қорытынды
Экономикалық зерттеулер институтының ғалымдары экономика ғылымының дамуына және қазақстандық экономиканың өзекті мәселелерін терең зерделеуге өз зерттеулері арқылы тұрақты үлес қосып келеді. Жасалып жатқан тұжырымдамалар, модельдер және мониторинг құралдары — экономикалық саясаттың сапасын арттыруға бағытталған маңызды ғылыми-практикалық негіз.