Істі сотта қарауға әзірлеу мерзімдері
Арыз қабылданып, азаматтық іс қозғалғаннан кейін судья істі уақытылы және дұрыс шешуді қамтамасыз ету мақсатында оны сотта қарауға әзірлейді. Бұл кезең істің мән-жайларын нақтылап, тараптардың ұстанымдарын айқындап, дәлелдемелерді жинақтауға жағдай жасайды.
Істі сотта қарауға әзірлеудің негізгі міндеттері
Әрбір іс бойынша сотқа дейінгі әзірлік міндетті сипатқа ие және, әдетте, төмендегі міндеттерді қамтиды:
- Маңызды мән-жайларды айқындау: істі дұрыс шешу үшін құқықтық маңызы бар фактілерді нақтылау.
- Құқықтық қатынастарды және қолданылатын заңды анықтау: даудың құқықтық табиғатын белгілеп, басшылыққа алынатын нормаларды айқындау.
- Іске қатысушылар құрамын нақтылау: тараптар, үшінші тұлғалар және процестің өзге қатысушылары жөніндегі мәселені шешу.
- Дәлелдемелер шеңберін айқындау: әрбір тарап өз уәждерін негіздеу үшін қандай дәлелдемелер ұсынуға тиіс екенін анықтау.
Әзірлеу мерзімдері
Азаматтық істерді сотта қарауға әзірлеу, егер заң актілерінде өзгеше белгіленбесе, арыз қабылданған күннен бастап жеті күннен кешіктірілмей жүргізілуге тиіс.
Ерекше жағдайларда мерзімді ұзарту
Алимент өндіру, мертігу немесе денсаулықтың өзге де зақымдануынан келтірілген зиянды өтеу туралы істерден басқа, айрықша күрделі істер бойынша ерекше жағдайларда, сондай-ақ асыраушысынан айрылуына байланысты және еңбек қатынастарынан туындайтын талаптар бойынша бұл мерзім судьяның дәлелді ұйғарымы негізінде бір айға дейін ұзартылуы мүмкін.
Істі сотта қарауға әзірлеу туралы ұйғарым
Судья істі сотта қарауға әзірлеу туралы ұйғарым шығарады және сол ұйғарымда жүргізілуге тиіс іс жүргізу әрекеттерін көрсетеді.
Жауапкерге арыздың көшірмелері мен құжаттарды жіберу
Судья жауапкерге талап арыздың көшірмесін және талап қоюшының талаптарын негіздейтін қоса тіркелген құжаттарды жібереді немесе тапсырады. Сондай-ақ судья өзі белгілеген мерзімде талап арызға пікір (қарсылық) білдіруді және пікірін (қарсылығын) негіздейтін дәлелдемелер ұсынуды ұсынады.
Маңызды ереже: жауапкердің пікір бермеуі немесе дәлелдемелер ұсынбауы істі бар материалдар бойынша қарауға кедергі келтірмейді.
Судьяның әзірлік кезеңіндегі негізгі іс-әрекеттері
Істің мән-жайларын ескере отырып, судья істі сотта қарауға әзірлеу тәртібімен төмендегі әрекеттерді жүзеге асыра алады:
-
1
Талап қоюшымен жұмыс
Талап қоюшыдан талаптың мәні бойынша жауап алады, ықтимал қарсылықтарды нақтылайды, қажет болса қосымша дәлелдемелер ұсынуды ұсынады, сондай-ақ талап қоюшыға оның іс жүргізу құқықтары мен міндеттерін түсіндіреді.
-
2
Жауапкермен жұмыс
Қажет болған жағдайда жауапкерді шақырып, істің мән-жайлары бойынша жауап алады; талапқа қандай қарсылықтар барын және олардың қандай дәлелдемелермен расталуы мүмкін екенін анықтайды. Айрықша күрделі істерде жауапкерге жазбаша түсінік беруді ұсынады және оның құқықтары мен міндеттерін түсіндіреді.
-
3
Процеске қатысушылар құрамын айқындау
Тең талап қоюшылардың, тең жауапкерлердің, дербес талаптарсыз үшінші тұлғалардың іске кіруі туралы мәселені шешеді, сондай-ақ тиісті емес жауапкерді ауыстыру мүмкіндігін қарайды.
-
4
Дауды баламалы жолмен шешу мүмкіндігін түсіндіру
Тараптарға дауды шешу үшін аралық сотқа жүгіну құқықтарын және мұндай әрекеттің салдарларын түсіндіреді.
-
5
Хабарландыру
Нәтижесіне мүдделі азаматтар мен ұйымдарға істі қараудың уақыты мен орны туралы хабарлайды.
-
6
Куәларды шақыру
Куәларды сот отырысына шақыру туралы мәселені шешеді.
-
7
Сараптама және мамандарды тарту
Тараптардың өтінімі бойынша немесе өз бастамасы бойынша сараптама тағайындайды; іске маманды немесе аудармашыны қатыстыру туралы мәселені шешеді.
-
8
Дәлелдемелерді талап ету
Тараптардың өтінімі бойынша ұйымдардан немесе азаматтардан дәлелдемелерді талап етеді.
-
9
Жазбаша және заттай дәлелдемелерді қарап-тексеру
Кейінге қалдыруға болмайтын жағдайларда іске қатысатын адамдарды хабарландыра отырып, жазбаша және заттай дәлелдемелерді сол жерде тексеруді жүргізеді.
-
10
Сот тапсырмаларын жіберу
Сот тапсырмаларын жібереді.
-
11
Талап қоюды қамтамасыз ету
Талап қоюды қамтамасыз ету туралы мәселені шешеді.
-
12
Арызды қайтару
Талапкердің өтініші бойынша оның берген арызын қайтару туралы ұйғарым шығарады.
-
13
Өзге де іс жүргізу әрекеттері
Істі қарауға дайындау үшін қажетті өзге де іс жүргізу әрекеттерін жасайды.
Қорытынды
Істі сотта қарауға әзірлеу кезеңі азаматтық істің сапалы және жедел қаралуына негіз қалайды: істің мән-жайлары нақтыланып, қатысушылар құрамы анықталып, дәлелдемелер жүйеленеді. Нәтижесінде сот талқылауы тәртіпке келтіріліп, тараптардың құқықтарын тиімді қорғауға мүмкіндік артады.