Адамгершілік - рухани тәрбиедегі басты нысана
Ойын — өмір мектебі
Китанова Айгүл Сағынаевна — КМҚК №145 «Балапан» балабақшасының әдіскері
Абильтусупова Салтанат Тұрсынхановна — КМҚК №145 «Балапан» балабақшасының педагог-психологы
Тәрбиенің өзегі: тұлғаға құрмет
Қоғам жаңарған сайын бала тәрбиесінің мазмұны да күрделене түседі. Тиімділікті арттырудың негізгі бағыты — әр баланы жеке тұлға деп танып, оның қабілетін, сезімін, талпынысын дамыту.
«Өзін-өзі тану» пәнінің мәні
«Өзін-өзі тану» пәні Бөбек қорының төрайымы Сара Алпысқызы Назарбаеваның бастамасымен енгізіліп, республика бойынша тәжірибеде қолданылып келеді. Пән баланың сезімін тәрбиелеуге, сұлулықты сезінуге, көңіл күйін реттей білуге көмектеседі.
Негізгі нысана — баланы құрметтеу, рухани-адамгершілік құндылықтарды өмір бойы басшылыққа алатын тұлға қалыптастыру.
Неге мектепке дейінгі кезең маңызды?
Балабақшадағы тәрбие — барлық тәрбиенің бастауы. Мектепке дейінгі шақ — мейірімділік, инабаттылық, жақсылық, еркіндік, өмір мәні сияқты құндылықтардың іргетасы қаланатын уақыт.
Педагог пен ата-ананың ортақ міндеті:
Баланың өзіне және өзгеге ізгі қатынасын қалыптастыруды күнделікті қарым-қатынас пен ойын арқылы тұрақты түрде қолдау.
Ойын: үйрететін, тәрбиелейтін және әлеуметтендіретін орта
Ойын — баланың қоршаған өмірді бейнелеуі: адамдардың әрекеті, қатынасы, рөлі, тәртібі ойын кеңістігінде қайта құралады. Бөлме бір сәтте ғажайып алаңға да, аялдамаға да, қала көшесіне де, тіпті ғарыш кемесіне де айналуы мүмкін.
Бала үшін ойын деген не?
Ойын — тек «эксперименттік алаң» емес, бала еркін әрекет ететін, үлкендер араласа бермейтін жеке әлем. Осы кеңістікте бала өз тәжірибесін тексеріп, өзін танып, өзгемен байланыс орнатады.
Даму нәтижелері
- Таным белсенділігі мен қиялдың дамуы
- Рөлге жауапкершілік және өзін-өзі бақылау
- Құрбыларымен жағымды қарым-қатынас дағдылары
- Әлеуметтік нормалар мен ережелерді түсіну
Педагогикалық ұстаным
Балалардың өмірі мен іс-әрекетін дұрыс ұйымдастыру — тәрбиелеу деген сөз. Тәрбие үдерісі ойын және ойын арқылы орнайтын қарым-қатынас формаларында тиімді жүзеге асады.
Неліктен ойыннан айыру қауіпті?
Баланы ойын тәжірибесінен құр қалдыру — оны тек балалықтан ғана емес, дамудың негізгі көздерінен де айыру: ұжымдық қатынастардан, әлеуметтік тәжірибеден, өзін-өзі зерттеуден және әлемді тануға қызығушылықты қозғайтын ішкі серпіннен айыру.
Балабақша тәжірибесі: эксперименттік курс және семинар
2006 жылдың 1 қыркүйегінен бастап КМҚК №145 «Балапан» балабақшасы «Өзін-өзі тану» эксперименттік курсы бойынша рухани білім беру жобасының ғылыми-тәжірибелік алаңы ретінде жұмыс жүргізіп келеді.
2009 жылғы республикалық семинар
2009 жылдың 23 сәуірінде Қарағанды қаласында «Өзін-өзі тану» пәні бойынша адамгершілік-рухани білім беруді ұйымдастырудағы ғылыми-әдістемелік бағдарлар тақырыбында республикалық ғылыми-әдістемелік семинар өтіп, балабақша ұжымы практикалық тәжірибемен бөлісті.
Семинар бағыты
Балалардың өзіне және қоршаған әлемге эмоционалды-шығармашылық қатынасы арқылы әлеуметтік рөлдерді ойын әдістерімен орындауы.
Қойылған мақсат
Ойын кезіндегі әртүрлі жағдаяттарға әдістемелік тұрғыдан қарау және балалардың өмірлік дағдыларын қалыптастыру.
Кейс 1: «Автобус» сюжеттік-рөлдік ойыны (2-кіші топ)
Бұл ойын шынайы өмірлік жағдаяттарға сүйеніп, балалардың әлеуметтік қарым-қатынас әрекетін жетілдіруге бағытталды. Тәрбиеші мадақтау, сендіру, түсіндіру тәсілдерін қолдана отырып, баланың қызығушылығын қолдады.
Көзделген міндеттер
- Достарға мейірімді қарым-қатынасқа үйрету
- Адалдық қасиеттерін дамыту
- Ереже мен тапсырманы орындауда дербестікті тәрбиелеу
- Үлкендерге және құрдастарға құрмет сезімін қалыптастыру
Ұйымдастыруға дейінгі дайындық
- Көліктер туралы білімін бекіту
- Мамандықтар туралы әңгімелесу
- Техникалық құралдар арқылы автобуспен таныстыру
- Психологтың жеке балалармен жұмысы
- Рөлдерді өз еркімен таңдауға үйрету
Ойын барысында балалар мәселелерді шешіп үйренді, бір-бірімен қарым-қатынас жасауға дағдыланды және ұйымдастырылған жағдаяттарда бойларына сіңірген рухани құндылықтарды көрсете білді.
Кейс 2: «Көшеде» әлеуметтік-рөлдік ойыны (ересектер тобы)
№5 «Балдырған» ересектер тобымен өткізілген бұл ойын шынайы өмірлік жағдаяттарды күрделендіріп, балалардың жағдаятты бағалау, өз ойы мен әрекетіне жауапкершілік алу қабілеттерін дамытуға бағытталды.
Түйінді құндылықтар
Әдістемелік тәсіл: мультфильм үзінділерін талқылау
Көрнекі әрі әсерлі бейнелер балалардың материалды қабылдауын жеңілдетті. Тәрбиеші сұрақтар қою арқылы балаларды өз ойларын еркін айтуға жетеледі: өмірде осындай жағдайлар кездесе ме, мұндай көріністердің алдын алу үшін не істеу керек, қала көшелеріндегі қауіпсіздік пен тазалықты қалай сақтаймыз?
Ойын бала тәртібін ғана емес, оның ішкі әлемін де реттейді: бала өзін бақылап, бағалап, дұрыс қадам таңдауға үйренеді. Бұл — бастамашылық пен шығармашылыққа жол ашатын ерекше сала.
Ересектің рөлі: басқару емес, бағыттау
Баланың жасы өскен сайын үлкендердің ойынға қатысу формасы да өзгереді: алғашында үйретуші, кейін қатысушы, одан соң ұйымдастыруға көмектесуші, ең соңында сырттай бақылап, қажет кезде кеңес беруші.
Нақты қиындық
Қазіргі мектеп жасына дейінгі балалардың бір бөлігінде қиял жеткіліксіз дамиды, бастамашылық төмен болады, өз бетімен ой қорыту мен әрекетті негіздеу дағдылары әлсіз байқалады. Бұл өздігінен қалыптасады деп күту — қате.
Шешім
Ойынның мазмұнын бірлескен әрекетке құру: рөлдер, ережелер, келісім және жауапкершілік. Қарым-қатынас дағдылары ең алдымен бірге ойнау барысында қалыптасады.
Рефлексия: тәжірибені талдау мәдениеті
Семинардың қорытынды бөлімінде педагог-психолог Салтанат Тұрсынхановна «Ойын — өмір мектебі» тақырыбы бойынша рефлексия жүргізді. Талқылау ойын әрекетінің нәтижесін кәсіби тұрғыдан бағалауға бағытталды.
Талқылауға арналған сұрақтар
- Жағдаятты ұйымдастыруда баланың рөлді таңдау дербестігі ескерілді ме?
- Балалар қандай рөлдерді көбірек таңдады, неліктен?
- Психолог пен тәрбиеші қандай эксперименттік жағдаяттар құрастырды?
- Егер бала этикаға сай емес немесе жағымсыз әрекеттерге еліктесе, педагог қандай шешім қабылдауы керек?
- Ойын нәтижесін қандай өлшемдермен бағалауға болады?
Әріптестер «Өзін-өзі тану» пәнінің бала тәрбиесінде тиімді екенін, тәжірибенің өзіндік ерекшелігі қызықтырғанын және оны болашақта өз жұмыстарында пайдалануға болатынын атап өтті.
Қорытынды: ойын арқылы өмірлік дағдылар қалыптасады
«Өзін-өзі тану» бағдарламасы аясындағы эмоциялық және шығармашылыққа негізделген алуан түрлі іс-әрекеттер бала бойындағы адамгершілік-рухани дамудың негізін қалайды және өмірлік дағдыларды қалыптастыруға ықпал етеді.
Маңызды тұжырым
Өзін-өзі тану — тек «өзін білу» ғана емес. Ол әлемді, ортаны, адамды танумен сабақтас. Сол себепті пәннің адамзат үшін маңызы зор: ол баланың өзін-өзі дамыту қажеттілігін ерте қалыптастыруға көмектеседі.
Білім беру туралы қоғамдық міндет
Заманауи талаптарға сай білім беру жүйесі — елдің бәсекеге қабілеттілігін арттырудың негізгі құралдарының бірі. Бұл ұстаным білім реформасының маңызын айқындайды және мектепке дейінгі кезеңнен басталатын сапалы тәрбиенің стратегиялық рөлін күшейтеді.
Қолданылған әдебиеттер
- Усова А.П. Роль игры в организации жизни и деятельности детей. Дошкольное воспитание, 1965, №10.
- Нагибин Ю. Азбука подвига. М.: Просвещение, 2002.
- Ядышко В.И., Сохин Ф.А. Мектепке дейінгі педагогика. Алматы: Мектеп, 1982.
- «Өзін-өзі тану» пәні бойынша жалпыға міндетті мемлекеттік стандарт. Алматы: Бөбек ҰҒПББСО, 2006.
- ҚР бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы. Қарағанды, 2006.
Қосымша: өлең жолдары
Тәрбие мен әрекет
Еңбектене білуді, қиындықты жеңуді, Ойын ойнай отырып, Іс жүзінде асырдық.
Өзін-өзі тану
Өзіңді өзің қолыңа ал, Өзіңсің ақыл айнасы. Тиеді саған мәні бар, Өзіңді тану пайдасы. Доспен тату ойнауды, Бойымызға сіңірген, Көптің қамын ойлауды, Үйретті бізді осы пән. Қонақжайлы ниетпен, Қарсы алдық достарды. Пікір алып, бөлісіп, Жақсылыққа шақырып, Алға қойған мақсатты, Біздер жүзеге асырдық.
Резюме
КГКП я/с №145 «Балапан» тәжірибесінен: «Самопознание» пәні бойынша адамгершілік-рухани білім беру стандартының енгізілуіне арналған практикалық семинар материалдары негізінде мақалада ойын жағдаяттарын құрастырудың әдістемелік қырлары және балалардың өмірлік дағдыларын қалыптастыру жолдары қарастырылды. Негізгі бағыт — өзіне және қоршаған әлемге эмоционалды-шығармашылық қатынас қалыптастыру және ойын құралдары арқылы әлеуметтік рөлдерді орындау тәжірибесін жинақтау.