Меншікті капиталдың бухгалтерлік есебінде болатын тексерістер туралы қазақша реферат
Меншікті капиталдың мәні және аудиттегі орны
Қазақстан Республикасында бухгалтерлік есепті реттейтін нормативтік актілерге сәйкес, меншікті капитал — бұл ұйымның активтерінен міндеттемелерін шегергеннен кейін қалатын үлес. Демек, меншікті капиталдың шамасы бухгалтерлік баланста танылған активтер мен міндеттемелердің бағалауына тікелей тәуелді.
Бухгалтерлік баланс және қаржылық есептіліктегі негізгі ашылымдар жөніндегі стандарттарға сәйкес, меншікті капиталдың құрамына мына элементтер кіреді: жарғылық капитал, резервтік капитал, төленбеген капитал, қосымша төленген және қосымша төленбеген капитал, айналымнан шығарылған капитал, сондай-ақ бөлінбеген табыс (жабылмаған зиян). Осы элементтердің әрқайсысы аудит барысында зерттеу объектісіне айналады.
Ұйымдық-құқықтық нысандар және капиталдың қалыптасуына әсері
Меншікті капитал элементтерінің аудитін қарастырмас бұрын, капиталдың қалыптасуына ықпал ететін меншік түрлеріне сәйкес ұйымдық-құқықтық нысандарды нақтылау маңызды. Өйткені ұйымның ішкі құрылымы мен құқықтық мәртебесі капиталдың қалыптасу тәртібіне және есепте көрсетілуіне әсер етеді.
Қолданыстағы заңнамада кездесетін негізгі нысандар
- мемлекеттік ұйымдар;
- коммерциялық емес ұйымдар;
- өндірістік кооперативтер;
- шаруашылық серіктестіктер.
Бұл нысандардың әрқайсысының өзіне тән ішкі жіктелуі бар. Сол ерекшеліктер жарғылық капиталдың құрылуына, резервтердің қалыптасуына, қатысушылардың салымдары мен жауапкершілік ауқымына тікелей ықпал етеді.
Мемлекеттік кәсіпорындар: жауапкершілік және басқару құқықтары
Мемлекеттік ұйымдар ішінде өз міндеттемелері бойынша өзіне тиесілі барлық мүлкімен жауап беретін, шаруашылық жүргізу құқығына негізделген мемлекеттік кәсіпорындар, сондай-ақ Үкіметтің немесе жергілікті атқарушы органның шешімімен құрылатын, оралымды басқару құқығына негізделген қазыналық кәсіпорындар ажыратылады.
Қазыналық кәсіпорынның ерекшелігі
Қазыналық кәсіпорынның қызметі оның жарғысында белгіленген мақсаттар мен міндеттерге сай жүзеге асырылады. Мұндай кәсіпорынды құру туралы шешім қабылдаған мемлекеттік орган (Қазақстан Республикасы немесе тиісті жергілікті әкімшілік) кәсіпорынның міндеттемелері бойынша заңнамада көзделген тәртіппен қолдау көрсету жауапкершілігін өз мойнына алуы мүмкін.
Қаржылық есептілікте меншікті капиталды ашып көрсету
Қаржылық есептілікті дайындау тұжырымдамасының «Меншікті капитал» бөлімінде меншікті капитал ұйым активтеріндегі міндеттемелерді алып тастағаннан кейінгі қалдық үлес екені атап көрсетіледі.
Акционерлік қоғамдағы құрамдас бөліктер
- акционерлердің салған қаражаты;
- бөлінбеген табыс;
- резервтік капитал;
- меншікті капиталды қолдауға арналған түзетулерді сипаттайтын сомалар.
Неліктен өзгерістер туралы есеп маңызды?
Баланста меншікті капиталды құрайтын шоттардың тек сальдолары (қалдықтары) беріледі. Бұл көрсеткіштер есепті кезең ішіндегі өзгерістердің себептері мен құрылымын толық ашпайды. Ал меншікті капиталдың өзгерістері туралы есеп капиталдың құрылымдық және сандық өзгерістерін кезең бойынша түсіндіруге мүмкіндік береді.
Бұл есеп, әдетте, меншікті капитал шоттары бойынша дебеттік және кредиттік айналымдарды жолдар мен бағандар түрінде көрсететін кесте ретінде ұсынылады. Есеп жолдарындағы көрсеткіштерді жинақтау нәтижесінде алынған сома есепті жылдың 31 желтоқсанына жасалған баланстың «Меншікті капитал» бөліміндегі жиынтық көрсеткішпен сәйкес келуге тиіс.
Жарғылық капитал есебі: шоттар және негізгі корреспонденциялар
Жарғылық капиталдың қолда бары және оның қозғалысы бухгалтерлік есепте 5000 «Жарғылық капитал» бөлімшесінің шоттарында жүргізіледі. Бұл бөлімшеге, атап айтқанда, төмендегі шоттар кіреді:
- 5011 — Жай акциялар
- 5012 — Артықшылығы бар акциялар
- 5013 — Қосқан үлестер мен жарналар
5000 бөлімшесі шоттары бойынша қалдық құрылтай құжаттарында белгіленген жарғылық капиталдың мөлшеріне сәйкес келуі керек. Жарғылық капиталдың ұлғаюы немесе азаюы заңнамада көзделген тәртіппен рәсімделеді және құрылтай құжаттарына тиісті өзгерістер енгізіледі.
Негізгі жазба логикасы
5011 «Жай акциялар» және 5012 «Артықшылығы бар акциялар» шоттарының кредиті бойынша акционерлік қоғамның жарғылық капиталына салынатын салымдар жөніндегі қатысушылардың қарызы көрсетіледі. Бұл сома 5020 «Төленбеген капитал» шотымен корреспонденцияланады.