Қылмыстың заты есірткі заттар және жүйкеге әсер ететін заттар
Есірткі заттарды немесе психотроптық заттарды заңсыз айналымға түсіру: ҚК 259-бабы (1-тармақ) бойынша түсіндірме
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 259-бабының 1-тармағында есірткі заттарды немесе жүйкеге әсер ететін (психотроптық) заттарды өткізу мақсатынсыз ірі мөлшерде заңсыз алғаны немесе сақтағаны үшін қылмыстық жауаптылық көзделген.
Негізгі шарт
Ірі мөлшерде болуы және өткізу мақсатының болмауы.
Қылмыстың заты
Есірткі заттар және психотроптық (жүйкеге әсер ететін) заттар.
Жауаптылықтан босату
Өз еркімен тапсыру және қылмысты ашуға белсенді жәрдем көрсету жағдайлары.
Қылмыстың заты: есірткі және психотроптық заттар
Есірткі заттар
Есірткі заттар — адамның психикасына әсер ететін әрі кейіннен организмге зиян келтіретін синтетикалық немесе табиғи текті заттардың жиынтығы. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1998 жылғы 9 наурыздағы №186 қаулысымен бекітілген тізімде медициналық мақсатта пайдалануға тыйым салынған заттардың 72 атауы көрсетілген.
Мысалдар:
- гашиш, наша
- героин, кокаин
- каннабис, апиын және өзге де заттар
Психотроптық (жүйкеге әсер ететін) заттар
Жүйкеге әсер ететін (психотроптық) заттар — адамның психикалық функцияларына ықпал ететін қауіпті заттар. Тізім бойынша мұндай заттардың 38 атауы берілген.
Мысалдар:
- аминорекс, мескалин
- метамфетамин, псилоцин
- және басқа да заттар
Объективтік жағы: заңсыз алу, дайындау және сақтау
Қылмыс объективтік жағынан есірткі немесе психотроптық заттарды заңсыз алу немесе дайындау арқылы сипатталады. Осы әрекеттерге түсінік Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 1998 жылғы 14 мамырдағы «Есірткі, психотроптық, күшті әсер ететін және улы заттарды заңсыз айналымға түсіру жөніндегі істер бойынша заңдарды қолдану туралы» №3 қаулысында берілген.
«Заңсыз алу» деп нені түсіну керек?
Жоғарғы Сот қаулысының 3-тармағына сәйкес заңсыз алу ұғымына, атап айтқанда, төмендегі әрекеттер жатады:
- сатып алу немесе басқа тауарға (затқа) айырбастап алу;
- қарыздың орнына беру/алу, қарызға немесе сыйға алу;
- тауып алғанды иелену;
- құрамында есірткі бар жабайы өсімдіктерді немесе олардың бөліктерін жинау;
- күзетілмейтін егістік алқаптарында жинау аяқталғаннан кейін қалған қалдықтарды жинап алу және өзге де ұқсас әрекеттер.
«Заңсыз сақтау» ұғымы
Арнайы рұқсатсыз көрсетілген заттарды өзінен жасырын жерден, тұрғын үйден, үй-жайдан, көлік құралынан немесе басқа орындардан тауып алуымен байланысты кез келген қасақана әрекет заңсыз сақтау ретінде бағаланады.
Маңызды талап
Әрекеттер заңсыз болуы тиіс, яғни құзыретті органдардың немесе лауазымды тұлғалардың тиісті рұқсатынсыз жасалуы қажет.
«Ірі мөлшер» және өткізу мақсатының болмауы
Осы құрам бойынша объективтік жақтың міндетті белгісі — заттардың ірі мөлшерде болуы және өткізу мақсатының болмауы. Есірткі құралдарын немесе психотроптық заттарды шағын, ірі және өте ірі мөлшерлерге жатқызу үшін жиынтық кестеге жүгіну қажет.
Егер жиынтық кесте бойынша көрсетілген зат ірі мөлшерге жатпаса, онда тиісті әрекетте осы баптағы қылмыс құрамы болмайды.
Құрамы
Қылмыс құрылымы бойынша формальдық құрамға жатады.
Аяқталу сәті
Заңда көрсетілген әрекеттердің бірін жасаған кезден бастап аяқталған деп танылады.
Субъективтік жағы және субъект
Кінә нысаны
Қылмыс субъективтік жағынан тек тікелей қасақаналықпен жасалады: адам есірткі немесе психотроптық заттарды өткізу мақсатынсыз алғанын немесе сақтағанын сезінеді және сондай әрекетті жасауды қалайды.
Қылмыстың субъектісі
Қылмыстың субъектісі — 16 жасқа толған, есі дұрыс кез келген тұлға.