Мердігер тапсырысшының келісімімен, қалған пайдаланылмаған материалдың құнына сәйкес жұмыстың бағасын кемітіп сол материалды өзінде қалдыруға құқылы

Мердігерлік шарт: мазмұны мен ерекшеліктері

Мердігерлік шарттың басты ерекшелігі — мердігер шартта келісілген жұмысты өз тәуекелімен орындауға міндетті. Мердігер кәсіби субъект болғандықтан, жұмысты орындамаудан немесе тиісінше орындамаудан туындайтын қолайсыз салдарлар, әдетте, оның мойнына жүктеледі.

Дегенмен бұл міндеттің мазмұны тапсырысшы тарапынан орын алған заңсыз мінез-құлықты ескере отырып, тиісті дәрежеде өзгертілуі мүмкін. Сондай-ақ мердігерді жұмысты орындамағаны немесе дұрыс орындамағаны үшін жауапкершіліктен босататын мән-жайлар да ықпал етеді.

Материалдар, құралдар және орындау тәсілі

Жалпы ереже бойынша мердігер жұмысты өз материалдарымен, күштерімен және құралдарымен орындауға міндетті. Егер материалды мердігер берсе, ол тапсырысшы алдында сол материалдардың «жеткізушісі» ретінде әрекет етеді және олардың тиісті сапасы үшін жауапты болады.

Жұмыс тапсырысшының тапсырмасы бойынша орындалады және оның нұсқауларына сәйкес болуы тиіс. Мердігерлік шарт бойынша орындалатын жұмыс, әдетте, заттарды сериялық жасауға жатпайды; сондықтан тиісінше орындаудың негізгі өлшемдерінің бірі — тапсырысшының нұсқаулары.

Егер шартта сапа талаптары белгіленбесе немесе толық көрсетілмесе, онда ұқсас жұмыстарға қойылатын әдеттегі талаптар басшылыққа алынады. Сонымен бірге мердігер шарт бойынша сапаға қатысты жоғарырақ талаптарды өзіне қабылдай алады.

Мердігер пайдаланатын жабдықтың тиісті күйін қамтамасыз етуге міндетті. Ол жұмысты өз бетінше ұйымдастырады, ал тапсырысшының мердігердің күнделікті шаруашылық қызметіне араласуға құқығы жоқ (шартта өзгеше көзделмесе).

Тапсырысшы материалдары: есеп, қалдық және қабылдау

Кейбір жағдайларда мердігер жұмысты тапсырысшының материалдарымен орындайды. Мұндайда мердігер тапсырысшы берген материалдарды ұқыпты әрі есеппен пайдаланып, оларды дұрыс қолданғаны үшін жауап береді.

Мердігер тапсырысшы берген жабдықтарды, техникалық құжаттаманы және өңдеуге берілген затты қабылдап алуға да жауапты болады.

Ескерту және жұмысты тоқтата тұру міндеті

Мердігер мынадай жағдайлар туындаса, тапсырысшыға дереу ескертіп, одан нұсқау алғанға дейін жұмысты тоқтата тұруға міндетті:

• тапсырысшы берген материалдардың, жабдықтардың, техникалық құжаттаманың немесе өңдеуге берілген заттың жарамсыздығы не сапасыздығы;
• тапсырысшының жұмыс әдісі туралы нұсқауларын орындаудың ықтимал қолайсыз салдарлары;
• нәтиженің жарамдылығына немесе беріктігіне қауіп төндіретін, не жұмысты мерзімінде аяқтауға мүмкіндік бермейтін, мердігерге тәуелді емес өзге мән-жайлар.

Осы норманың мағынасы бойынша тапсырысшы мердігердің хабарламасына жауапты қисынды мерзім ішінде беруі тиіс.

Мердігер тапсырысшы берген сапасыз материалдардың кемшіліктері қабылдау кезінде анықталуы мүмкін болмаған жағдайда ғана және мердігердің оларды тиісті бағаламауда кінәсі болмаған кезде жауапкершіліктен босатылуы мүмкін.

Сақталым жауапкершілігі: тапсырысшы мүлкін қорғау

Мердігер тапсырысшы берген мүліктің сақталуын қамтамасыз етуге міндетті. Мердігерлік шартты орындауға байланысты оның иелігіне өткен материалдардың, өзге мүліктің және жабдықтардың сақталмағаны үшін мердігер жауап береді.

Бұл жауапкершілік тек жұмысқа арналған мүлікке ғана емес, мердігердің иелігіне түскен басқа да мүлікке қатысты болуы мүмкін. Мысалы, мердігерге уақытша пайдалануға берілген бөлмелер, жөндеу кезінде алып кету қажет болмаған жиһаз және осыған ұқсас мүлік.

Үнемдеу құқығы (ҚР АК 622-бабы)

ҚР АК 622-бабы мердігердің үнемдеу құқығын бекітеді. Бұл норма бұрынғы заңнамада болмаған және мердігердің тиімді шаруашылық жүргізуін қолдайды: мердігерде үнемдеуге тікелей мүліктік мүдде пайда болады.

Үнемдеу материал шығынын азайтуда немесе жұмыстың өзіндік құнын төмендетуде көрінуі мүмкін және көбіне жаңа технологияларды енгізу, ұйымдастырудың тиімділігі, жоғары кәсібилік нәтижесінде пайда болады.

Сонымен қатар мердігер алған үнемді тараптар арасында бөлу шартта көзделуі мүмкін (ҚР АК 622-бабы 2-тармақ). Бұл жағдайда тапсырысшы төлейтін баға тиісінше азаяды.

Ақпаратты қорғау және коммерциялық құпия (ҚР АК 638-бабы)

ҚР АК 638-бабы әрбір тарапқа қарсы тараптың ақпаратқа және азаматтық құқықтардың мүліктік объектілеріне байланысты мүдделерін қорғау міндетін жүктейді. Егер бір тарап өз міндеттемесін орындау барысында екінші тараптан жаңа техникалық шешімдер мен білімдер туралы ақпарат алса, ол ақпаратты үшінші тұлғаларға өзге тараптың келісімінсіз бере алмайды.

Мердігерлік шарт бойынша жалпы тәртіпте құқықтық қорғауы жоқ ақпарат та, сондай-ақ тараптардың біреуінің коммерциялық құпиясы болып саналатын ақпарат та қорғалады. Ақпаратты жарияламау міндеті шартта арнайы бекітілсе де, бекітілмесе де қолданылуы мүмкін; ал ақпаратты пайдалану тараптары мен тәртібі тараптардың келісімімен айқындалады.

Құралдарды қайтару және шарт бұзылғандағы салдар

Мердігер жұмысты орындағаннан кейін тапсырысшы шартты орындау үшін берген құралдарды қайтаруға міндетті. Сол сияқты, егер тапсырысшы мердігердің жұмысты бастамағаны, тым баяу орындағаны немесе орындалған жұмыста елеулі әрі жойылуы мүмкін емес кемшіліктер болғаны себепті шартты бұзса, мердігер тапсырысшы берген материалдарды, жабдықтарды, өңдеуге берілген затты немесе өзге мүлікті қайтаруы тиіс.

Мүлік тапсырысшы көрсеткен тұлғаға қайтарылуы мүмкін. Егер мүлікті қайтарып беру мүмкін болмаса, мердігер материалдардың, құрал-жабдықтардың және тапсырысшыдан алынған басқа мүліктің құнын өтеуге міндетті.

Тапсырысшының жәрдемдесу міндеті

Тапсырысшыға мердігерге жәрдемдесу міндеттері жүктелуі мүмкін. Бұл тапсырысшы мердігермен бірге жұмыстың бір бөлігін міндетті түрде орындауы керек дегенді білдірмейді. Егер жұмыс мердігердің қамқорлығымен толық орындалса, онда тапсырысшының материалдарды беру міндеті туындамауы мүмкін.