Жалпы стандарттары
Аудиторлық қызметтің жалпы қабылданған стандарттары
Аудиторлық қызметтің жалпы қабылданған стандарттары өзара байланысты төрт тізбекті бөлімнен тұрады: негізгі постулаттар, жалпы стандарттар, жұмыс стандарттары және есеп беру стандарттары.
1) Негізгі постулаттар
Қажетті шарттар мен логикалық принциптер жүйесі; стандарттар қолдануға келмейтін жағдайларда аудиторлық пікір қалыптастырудың бағыт-бағдарын береді.
2) Жалпы стандарттар
Мақсатты кәсіби әрі тиімді орындауға қажет біліктілік, сапа және мінез-құлық талаптары.
3) Жұмыс стандарттары
Тексеру міндетін орындауда басшылыққа алынатын практикалық ережелер: жоспарлау, қадағалау, дәлел жинау, ішкі бақылауды бағалау.
4) Есеп беру стандарттары
Тексеру нәтижелерін ресімдеу, материалдарды ұсыну және есептің формасы мен мазмұнына қойылатын талаптар.
Негізгі постулаттар: мәні және қағидалары
Негізгі постулаттар — аудиторлық қызмет стандарттарының негізін құрайтын қажетті шарттар, логикалық принциптер мен заңдылықтар. Олар нақты стандарттарды белгілі бір жағдайда қолдану мүмкін болмай қалса, есеп беруді жасау және пікір қалыптастыру үшін логикалық схема қызметін атқарады.
Стандартқа сай әрекет ету және тәуелсіз пікір
- Тексеруші орган барлық мәселелер бойынша аудиторлық қызмет стандарттарына сәйкес әрекет етуі тиіс.
- Аудитордың пікірінде «қоспасыз» тәуелсіздік сақталып, тексеріс барысында туындайтын жағдайлар дербес бағалануы керек.
Қоғамдық есеп берушілік және сенім
- Қоғамдық сала кеңейген сайын қоғамдық қаражат сеніп тапсырылған тұлға немесе ұйымды бақылауға қойылатын талап күшейеді.
- Көпшілік алдында есеп беруге және қаржылық-шаруашылық операцияларын дұрыс жүргізуге қолдау көрсету маңызды.
- Есеп берушілікті дамыту ақпарат алу мен бақылау жүйесін дұрыс жүргізуді жетілдіруге ықпал етуі тиіс.
Есептің дұрыстығына жауапкершілік және стандарттарды қолдану
- Қаржылық есеп берулер мен өзге мәліметтердің мазмұны толық, формасы дұрыс болуына кәсіпорын басшысы жауап береді.
- Басшылық пен уәкілетті мемлекеттік органдар есеп беру стандарттарын таратуға кепілдік беруі керек.
- Стандарттарды жүйелі әрі тізбектілікпен қолдану ұйымның қаржылық жағдайы мен қызмет нәтижелері туралы дәл қорытынды жасауға көмектеседі.
Ішкі бақылау және аудитор ұсыныстары
- Барабар ішкі бақылау жүйесі ықтимал қателіктер мен бұрмалаушылықты ең төменгі деңгейге дейін азайтады.
- Ішкі бақылау қабылданған нормаларға сай болмаса немесе мүлде жоқ болса, аудитор тексерілген бірлікке ұсыныстар енгізуі тиіс.
Құқықтық шеңбер және мүдделер қақтығысын болдырмау
- Заң актілері тексеруші органдар мен ревизия бірліктерінің ынтымақтастығын, ақпаратқа қол жеткізуді қамтамасыз етуге бағытталады.
- Аудиторлық қызмет заң актілерімен, келісімшартпен және өзге нормативтік құжаттармен белгіленген өкілеттік шегінен шықпауы тиіс.
- Тексеруші органдар аудитор мен тексерілетін бірліктің мүдделері қарама-қайшы келетін жағдайларға жол бермей, жанжалдың алдын алуы керек.
Аттестациялау және тиімділікті бағалау
Аудиторлық органдар зерттеу, бағалау және қаржылық есеп берудің жай-күйі туралы қорытынды шығару арқылы ұйымның қаржылық қызметін аттестациядан өткізеді. Сонымен қатар шаруашылық қызмет нәтижелерін жоспарланған межелермен салыстырып, ресурстарды пайдалануына баға береді, үнемдеу, өнімділік және тиімділік мәселелері бойынша тексеру жүргізеді.
Жалпы стандарттар: аудиторға қойылатын негізгі талаптар
Жалпы стандарттар — аудитордың алға қойылған мақсатты тиімді әрі кәсіби орындауы үшін қажет біліктілік деңгейі мен сапалық талаптар жиынтығы.
Даярлығы
Кәсіби білім мен тәжірибенің жеткілікті деңгейі.
Құзыреттілігі
Тексеру, талдау және дәлелдерді бағалау қабілеті.
Тәуелсіздігі
Объективтілік пен мүдделер қақтығысынан еркін болу.
Мұқияттылық
Ақпаратты алу, тексеру, бағалау, есеп жасау, қорытынды шығару және ұсыныстарды дайындауға тиісті деңгейде көңіл бөлу.
Жұмыс стандарттары: тексеруді ұйымдастыру ережелері
Жұмыс стандарттары — тексеру міндетін орындау кезінде аудитор басшылыққа алатын ережелер.
- Аудиторлық тексеруге дайындалу: мақсатты нақтылау, жоспарлау, тәуекелдерді алдын ала бағалау.
- Қадағалауды жүзеге асыру: орындалатын жұмыстардың сапасын бақылау және үйлестіру.
- Дәлелдемелерді жинау: анық айғақтарға негізделген сенімді мәліметтерді жинақтау.
- Ішкі бақылауды бағалау: жүйенің барабарлығын талдап, әлсіз тұстарын айқындау.
Есеп беру стандарттары: нәтижені ресімдеу және мазмұн талаптары
Есеп беру стандарттары қорытынды кезеңде қолданылады және аудиторлық тексеру нәтижелері бойынша материалдарды ұсыну, орналастыру, сондай-ақ есептің формасы мен мазмұнына қатысты ережелерді белгілейді.
Есеп түрлері (мақсаты мен саласына қарай)
Қорытынды: қаржылық тексерулер нәтижелері бойынша аудитордың тұжырымы.
Есеп беру: шаруашылық қызметтерін тексеру бойынша аудитордың тұжырымы.
Хат: ұйым басшылығы үшін дайындалатын ақпараттық құжат.
Ескерту: шағын фирмалар мен кәсіпорындар дирекциясына арналған қысқаша нұсқаулық сипатындағы құжат.
Есеп берудің мақсаты
- Елеулі қателіктер ықтималдығын және есеп пен бақылау жүйесіндегі кемшіліктерді түсіндіру.
- Құрылымдық ұсынымдар мен практикалық кеңестер беру.
- Болашақ аудит тексерулерінің маңызын және бағыттарын айқындау.
Ақпарат сапасына қойылатын талаптар
- Дәл және анық болуы.
- Сенімді және құзыретті деректерге сүйенуі.
- Тәуелсіз, объективті және сындарлы сипатта болуы.
- Басшылықты нақты іс-қимылға бағыттауы.
Форма және мазмұн бойынша міндетті элементтер
Форма бойынша
- Мекенжай (адресат).
- Негізгі мазмұн.
- Қол және мөр (қажет болған жағдайда).
- Күні.
Мазмұны бойынша
- Аудиттің уақтылы жүргізілуі және стандарттарға сәйкестігі.
- Заңдық негізі.
- Мәні мен сипаты.
- Мақсаты мен ауқымы.