Жергілікті мемлекеттік басқару
Жергілікті өзін-өзі басқарудың мәні және демократиялық негіздері
Жергілікті (муниципалды) өзін-өзі басқару — мемлекет пен қоғамды басқару жүйесіндегі демократиялық негіздердің бірі әрі көптеген елдердегі билік құрылымының маңызды элементі. Оның өмір сүруі мен эволюциясы таптық қоғам жағдайындағы бұқаралық биліктің ұйымдастырылуымен, сондай-ақ мемлекеттік биліктің қызмет ету тетіктерімен тығыз байланысты.
Билікті бөлу қағидасына сәйкес жалпыұлттық деңгейдегі өкілеттіктер мемлекеттік органдар арқылы жүзеге асырылады. Алайда жергілікті деңгейде бұқаралық билік мемлекеттік органдармен ғана шектелмей, жергілікті халықтың өзі және сол халық құратын органдар арқылы іске асады. Бұл жергілікті өзін-өзі басқарудың басты ерекшеліктерінің бірі болып саналады.
Түйінді ой
Жергілікті өзін-өзі басқару — азаматтардың тікелей қатысуы немесе олар сайлаған органдар арқылы өз аумағындағы мәселелерді халық мүддесіне сай реттеу, басқару және шешу қызметінің дербестігі.
Тарихи қалыптасуы: «өзіңді-өзі басқару» терминінің пайда болуы
«Өзін-өзі басқару» термині Англияда XVII ғасырдың соңында, Ағылшын революциясынан кейін қалыптасты. Алғашында бұл ұғым парламент пен жергілікті өкілетті органдардың көмегімен өзін-өзі басқарған, үкімет аппараты мен оның шенеуніктері тарапынан жеткілікті қолдау көрмеген ағылшын халқының жағдайын сипаттады.
Қазіргі түсінікте жергілікті өзін-өзі басқару — азаматтардың жергілікті деңгейде шешім қабылдауға қатысуын кеңейтетін және аумақтық дамуды халықтың нақты қажеттіліктерімен байланыстыратын басқару нысаны.
Мемлекет, заң және жергілікті деңгейдегі бұқаралық билік
Жергілікті аумақтық өзін-өзі басқару халық билігін ұйымдастыру мәселесіне тікелей қатысты. Халықтың жалпы мүддесін білдіретін мемлекет бұл мүдденің жүзеге асуын ең алдымен заң арқылы қамтамасыз етеді. Заң — оның бағыты арналған субъектілердің барлығына міндетті.
Заңдардың орындалуын қамтамасыз ету тиісті органдардың, соның ішінде аудандар мен қалалар деңгейіндегі органдардың қызметі арқылы іске асады. Бұл қызмет жергілікті халықтың мүдделерімен тығыз байланысты: халық мемлекеттік қызметтің негізгі субъектісі ретінде басқарушылық және әкімшілік-құқықтық қатынастардың белсенді қатысушысы бола алады.
Қатысу формалары
- Азаматтардың тікелей қатысуы
- Сайланбалы өкілді органдар арқылы басқару
- Жергілікті атқарушы органдардың ұйымдастыру қызметі
Нәтижесі
- Жергілікті мәселелерді халық мүддесіне сай шешу
- Жауапкершілікті нақтылау және ашықтықты күшейту
- Заң талаптарын орындауды жүйелеу
Муниципалдық жүйелердің қазіргі орны: халықаралық қыр
Бүгінде дамыған елдердің көпшілігінде муниципалдық жүйелер ұлттық мемлекеттілік негізінің бір бөлігі және мемлекеттің конституциялық механизмінің құрамдас элементі болып саналады. Мәселен, Германия Федеративтік Республикасының Негізгі заңының 28-бабында «жерлерде, уездерде және облыстарда халықтың өкілдіктері болуы тиіс» деген қағида бекітілген.
Қазақстандағы жергілікті органдар: мәслихат пен әкімият
Қазақстан Республикасында жергілікті деңгейдегі өкілді орган ретінде мәслихат жұмыс істейді. Мәслихат — облыс (республикалық маңызы бар қала, астана) немесе аудан (облыстық маңызы бар қала) халқы сайлайтын, халықтың еркін білдіретін және заңдарға сәйкес оны іске асыру үшін қажетті шараларды белгілейтін әрі олардың орындалуын бақылайтын орган.
Мәслихат өз өкілеттігін сессияларда, тұрақты комиссиялары мен өзге де органдары арқылы, сондай-ақ мәслихат сессиясының төрағасы, депутаттары және хатшысы арқылы заңда белгіленген тәртіппен жүзеге асырады. Мәслихат қызметінің негізгі нысаны — сессия; онда заңмен мәслихаттың қарауына жатқызылған мәселелер шешіледі.
Атқарушы билік тармағында жергілікті атқарушы орган — әкімият әрекет етеді. Әкімиятты тиісті аумақтың әкімі басқарады және ол өз құзыреті шегінде жергілікті мемлекеттік басқаруды жүзеге асыратын алқалы орган ретінде сипатталады.
Мәслихат пен әкімияттың ортақ міндеттері
Жергілікті өкілді және атқарушы органдар өз қызметінде төмендегі талаптарды сақтауға міндетті:
- 1 Жалпы мемлекеттік сыртқы және ішкі саясатқа, сондай-ақ қаржы және инвестициялық саясатқа қайшы келетін шешімдердің қабылдануына жол бермеу.
- 2 Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде Қазақстан Республикасының мүдделерін сақтау.
- 3 Қоғамдық маңызы бар салаларда белгіленген жалпы мемлекеттік стандарттарды ұстану.
- 4 Азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерінің сақталуын қамтамасыз ету.
Мазмұны редакциялық өңдеуден өткізілді: тілдік қателер түзетіліп, тұжырымдар нақтыланды, терминдер біріздендірілді.