Ежелгі Вавилондағы экономикалық өрлеу туралы қазақша реферат
Ежелгі Вавилондағы экономикалық өрлеу
Б.з.д. II мыңжылдықтың басында Қосөзен (Месопотамия) өңірі қала мәдениетінің кемел кезеңіне аяқ басты. Осы дәуірде шаруашылықтың барлық салалары — жер өңдеу, ирригация, қолөнер және сауда — өзара байланысып, экономикалық өсудің негізін қалыптастырды.
Ауыл шаруашылығы және еңбек құралдарының жаңаруы
Еңбек өнімділігінің артуына металл құралдарды жүйелі қолдану айтарлықтай әсер етті. Жер өңдеуде маңызын жоғалтпаған бұл жаңалық кетпен мен орақ сияқты құралдардың кең таралуымен қатар жүрді. Ауыл шаруашылық құралдары біртіндеп жетілдіріліп, жұмыс қарқыны мен сапасы артты.
Күрделі соқа және тұқым себу технологиясы
Зерттеушілердің бір бөлігі күрделі құрылымды соқаның Ежелгі Вавилон патшалығы тұсында кең қолданылғанын атап өтеді. Мұндай соқада бидайды түсіретін арнайы құйыншағы және тұқымды жыртылған жерге тарататын түтікшесі болғаны айтылады. Алайда кей деректер бұл үлгідегі соқа III Ур династиясы кезінде де белгілі болғанын көрсетеді.
Жер жыртуда негізінен бұқалар пайдаланылды. Үй жануарлары қатарында есек пен қашырға қоса жылқы да тарала бастады — бұл көлік пен шаруашылықтағы тиімділікті арттырған факторлардың бірі.
Ирригациялық жүйе: өнімділіктің басты тірегі
Жоғары өнімділік тек аллювиалды топырақтың құнарымен ғана емес, суару жүйесінің дамуына да тікелей байланысты болды. Қысқа мерзімді қысқы жауын-шашын, өте жоғары ауа температурасы және өзендердің тасу уақыты мен егін егу мерзімдерінің сәйкес келмеуі жасанды суландыруды өмірлік қажеттілікке айналдырды.
Каналдар мен су деңгейін реттеу
Негізгі каналдар Тигр мен Ефраттан бастау алып, су ұсақ тармақтарға бөлініп, тікелей егістікке жеткізілді. Жүйедегі судың қажетті деңгейі бөгеттер арқылы сақталып отырды.
Су көтеру құралдары және еңбек шығыны
Биік жерлерге суды арнайы көтергіш құралдардың көмегімен жеткізді. Бұл құрылғылар шумерлік кезеңмен салыстырғанда жаңартылғанымен, техникалық тұрғыдан аса күрделі емес еді; керісінше, көп мөлшерде қол еңбегін талап етті.
Хаммурапи дәуіріндегі басқару және жауапкершілік
Ирригацияның қоғам өміріндегі маңызын Хаммурапи дәуірінің тәжірибесі айқын көрсетеді. Патша билігі канал қазу жұмыстарын ұйымдастырып, шумер және аккад тұрғындарын сумен қамтамасыз етуге ұмтылды. Заңдарда суару жүйелерін пайдалану мен күтіп ұстауға ерекше мән берілді.
Құжаттар биліктің бұл мәселеге тұрақты көңіл бөлгенін дәлелдейді: тіпті жергілікті шенеуніктер жалға берілген патша жерінің өнімділігі үшін материалдық жауапкершілік көтерді. Егер төмен түсімнің себебі нашар суландыру деп танылса, жалдау төлемінің жетпеген бөлігін шенеунік өтеуге міндеттелді.
Дақылдар, бақ шаруашылығы және мал өсіру
Б.з.д. II мыңжылдықта Вавилон далаларында астықпен қатар өзге дақылдар да өсірілді. Әсіресе Хаммурапи кезеңінде бақ шаруашылығы өркендеп, әртүрлі сұрыптағы жеміс ағаштары кең таралды. Үлкен аумақтарға құрма пальмасы отырғызылды — ол азық-түлік пен шаруашылық шикізаты ретінде маңызды орын алды.
Жайылым қоры және мал шаруашылығының өсуі
Тау етектері, жазықтар және жайлауларды қамтыған бай жайылымдардың болуы мал шаруашылығының одан әрі дамуына мүмкіндік берді. Бұл ауыл шаруашылығын әртараптандырып, азық пен шикізат қорын ұлғайтты.
Орман шаруашылығы және қолөнердің қарқын алуы
Вавилонның шаруашылық өмірін орман шаруашылығын есепке алмай толық түсіну қиын. Орман ісін бас орманшы басқарды; жекелеген учаскелер оның қарамағындағы адамдарға бекітіліп, аса бағалы құрылыс материалдарының көзі болған орман қорын сақтау міндеттелді.
Қолөнер де жылдам дамыды. Өндірістің күрделенуі өлшеу, есеп жүргізу, материалдарды өңдеу сияқты тәжірибелік білімдердің өсуін жеделдетіп, экономикалық байланыстардың кеңеюіне жол ашты.
Сауда, тауар айналымы және күмістің ақша ретіндегі рөлі
Месопотамия жерлерінің Вавилон ықпалына бірігуі ішкі және сыртқы сауданың кеңеюіне мүмкіндік берді. Аграрлық қоғам жағдайында жер мен өнімдердің сату-сатып алу объектісіне айналуы азаматтық-құқықтық қатынастардың қалыпты құбылысы болды.
Негізгі ауыл шаруашылық тауарлары
- астық
- май
- құрма
- жүн
Күміс және есеп айырысу тәжірибесі
Б.з.д. II мыңжылдықтың басында ақша қызметін көбіне күміс атқарды. Сақталған құжаттар тауар бағаларының арақатынасын байқауға мүмкіндік береді. Дәстүрлі натуралды төлеммен қатар, ұзақ мерзім еңбек еткен жұмысшылармен күміспен есеп айырысу жағдайлары да кездеседі.
Тамкарлар және сауда құрылымы
Саудагерлер — тамкарлар — бұрынғыдай патша өкілдері ретінде саналды. Сонымен бірге олардың иелігінде керуенді бастайтын жетекшілер және бөлшек саудамен, айналым жұмыстарымен айналысатын көмекшілер болды. Бұл құрылым сауданың кәсібиленіп, көлемі ұлғайғанын көрсетеді.
Қорытынды
Ежелгі Вавилондағы экономикалық өрлеу металл құралдардың таралуы, ирригациялық жүйенің орнығуы, егіншілік пен бақ шаруашылығының кеңеюі, мал өсірудің дамуы, қолөнердің қарқын алуы және сауда қатынастарының күрделенуі сияқты өзара сабақтас үрдістердің нәтижесінде қалыптасты. Бұл факторлар мемлекеттің ресурстық базасын күшейтіп, қоғамдық ұйымдасуды жаңа деңгейге көтерді.