Жүсіп Баласағұн Құдатғу білік
Мазмұны
Бұл жоспар VI–XII ғасырлар аралығындағы түркі дүниесіндегі ғылым, мәдениет және әдебиеттің дамуын жүйелі түрде қарастырады. Негізгі назар тасқа қашалған жазбалардан бастап, ортағасырлық классикалық мұраларға дейінгі ірі еңбектер мен тұлғаларға аударылады.
Кіріспе
Курстық жұмыс түркі өркениетінің ерте және кемелденген кезеңдеріндегі білім, рухани мәдениет және әдеби мұраның қалыптасу жолдарын талдауға бағытталған. Әр тарауда негізгі дереккөздер мен көрнекті ойшылдардың еңбектері арқылы кезеңнің ерекшеліктері ашылады.
I тарау
VI–IX ғасырБұл тарауда VI–IX ғасырлардағы ғылымның дамуы кең аяда қарастырылады: мәдени орта, әдебиет, жазба дәстүр және тарихи-идеялық мазмұн. Ерте түркі кезеңіндегі мәтіндер мемлекеттілік, дүниетаным және тіл мәдениетінің қалыптасуын айқындайтын маңызды дереккөздер ретінде сипатталады.
1.1. Тасқа қашалған дастандар
Оғыз, Күлтегін және Тоныкөк жазбалары ерте түркі жазба мәдениетінің шыңы ретінде қарастырылады. Бұл мәтіндерде тарихи оқиғалар, билік пен ел бірлігі, ерлік пен моральдық ұстанымдар көркем әрі ұғынықты тілмен берілген.
- Тарихи жадыны сақтау және ұрпаққа өсиет айту дәстүрі.
- Мемлекет құру идеясы мен қоғамдық бірлік ұғымының көрінісі.
- Тілдік нормалар мен поэтикалық құрылымның қалыптасуы.
1.2. Әбу Насыр әл-Фараби
Бұл бөлімде Әбу Насыр әл-Фарабидің өмірі мен ғылыми мұрасы, сондай-ақ оның зерттелу тарихы қарастырылады. Әл-Фараби Шығыс пен Батыс философиясын тоғыстырып, логика, этика, саясаттану және музыка теориясы салаларында терең жүйелі еңбектер қалдырған ойшыл ретінде сипатталады.
Негізгі акцент:
Ойшылдың еңбектері ортағасырлық ғылымның құрылымын түсіндіруге, білімді жүйелеуге және қоғамдық ойдың дамуына ықпал етті.
II тарау
X–XII ғасырБұл тарауда X–XII ғасырлардағы әдебиет, мәдениет және ғылым салаларының дамуы талданады. Түркі тіліндегі классикалық мұралар арқылы білім беру, тілтаным, этика және сопылық дүниетанымның кең таралуы айқындалады.
2.1. Махмұт Қашқари — «Диуани лұғат ат-түрік»
«Диуани лұғат ат-түрік» — түркі тілдерінің байлығын көрсететін іргелі еңбектердің бірі. Бұл бөлімде сөздік-энциклопедиялық сипат, тілдік деректердің жинақталуы және түркі әлемінің мәдени кеңістігі туралы мәліметтер қарастырылады.
2.2. Жүсіп Баласағұн — «Құтадғу білік»
«Құтадғу білік» мемлекет басқару, әділет, парасат және қоғамдағы жауапкершілік мәселелерін көтеретін моральдық-философиялық еңбек ретінде талданады. Мәтіндегі тәлімдік ойлар мен басқару мәдениеті туралы тұжырымдар бөлімнің өзегін құрайды.
2.3. Ахмет Иүгінеки — «Хибатул хақайық»
Бұл бөлім «Хибатул хақайық» еңбегіндегі білім, адамгершілік, қанағат және ізгілік құндылықтарын саралауға бағытталады. Шығармадағы тәрбиелік мазмұн мен қоғамға пайдалы мінез-құлық нормалары қарастырылады.
2.4. Ахмет Ясауи — «Диуани хикмет»
«Диуани хикмет» сопылық әдебиеттің көрнекті ескерткіші ретінде сипатталады. Бұл бөлімде рухани тазалық, имандылық, сабыр және адамды кемелдікке жетелейтін идеялар жүйесі талданады.
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет