Биполярлық транзисторлардағы триггерлер туралы қазақша реферат
Симметриялы транзисторлы триггердің құрылымы
Симметриялы, санақты кірісі және сыртқы ығысуы бар транзисторлы триггер екі бірдей каскадтан тұрады. Басқарушы импульс санақты кіріс арқылы бір мезетте екі транзистордың базаларына беріледі. Ығысу кернеуін беру үшін қосымша Еб қорек көзі қолданылады.
Неге «екі каскадты күшейткіш»?
Триггер оң кері байланыспен қамтылған: бір күшейткіштің шығысы екіншісінің кірісіне тұйықталған. Осы байланыс схеманың өте жылдам регенеративті ауысуын қамтамасыз етеді.
Неге «симметриялы»?
Схеманы біртекті, көрсеткіштері бірдей транзисторлар құрайды. Сонымен қатар коллектор тізбегіндегі Rк, база тізбегіндегі R резисторлары және C конденсаторлары мәндері бойынша тең алынады.
Элементтердің қызметі: жылдамдық және қалыптастыру
Тездеткіш конденсаторлар (C)
Конденсаторлар триггердің аударылып түсуін жеделдетеді. Сондықтан оларды жиі тездеткіш конденсаторлар деп атайды.
Дифференциялайтын тізбек (Cр–Rр)
Cр мен Rр тізбегі генератордан келген тікбұрышты импульсты дифференциалдап, қысқа оң және теріс импульстарға түрлендіреді. Бұл триггерді нақты сәтте жүргізіп жіберуге мүмкіндік береді.
Кесіп тастаушы диодтар (D1, D2)
D1 және D2 диодтары қажетсіз кернеу әсерлерін шектеп, ауысу процесінің тұрақтылығын арттыруға қызмет етеді.
Екі орнықты күй және бастапқы қалып
Триггердің екі орнықты тепе-теңдік күйі бар:
- 1-күй: T1 жабық, ал T2 қаныққан ашық.
- 2-күй: T1 қаныққан ашық, ал T2 жабық.
Осы күйлердің біреуі схема Ек қорек көзіне қосылған сәтте өздігінен орнайды. Бастапқыда T2 жабық деп алайық. Онда оның коллекторында шамасы жағынан Ек-қа жуық оң потенциал пайда болады. Бұл потенциал кері байланыс резисторы арқылы T1 базасына беріліп, T1 транзисторының қанығуын қамтамасыз етеді.
Маңызды: Қаныққан транзистордың коллектор потенциалы нөлге жақын болғандықтан, T2 базасына Еб көзінен резисторлық бөлгіш арқылы теріс ығысу беріледі де, T2 сенімді түрде жабық күйде ұсталады.
Аударылып түсу (регенеративті ауысу) процесі
Схеманың жалпы кіріс нүктесіне t1 уақыт сәтінде қысқа уақытты теріс полярлы импульс келгенде, жабық тұрған T2 транзисторының қалпы бірден өзгермейді. Ал T1 транзисторы қанығудан шығып, активтік облыста жұмыс режиміне көшеді.
1-қадам: T1-дің «босау» сәті
Осы кезде Iк1 коллектор тогы өзгеріп, Uк1 коллектор кернеуі өседі. Кернеудің оң өсімі кері байланыс арқылы T2 базасына беріледі.
2-қадам: T2-нің ашылуы
Базадағы бұл кернеу T2-нің ығысуына теңескенде, транзистор жабық күйден шығып, күшейткіштік қасиеті іске қосылады. Осы сәттен бастап аударылып түсу процесі басталады.
Оң кері байланыстың регенерациясы
Процесс өз-өзін күшейтеді: T2 ашаңқыраған сайын оның тогы өсіп, коллекторындағы кернеу төмендейді. Коллектордағы теріс потенциалдың артуы кері байланыспен T1 базасына беріледі де, T1-ді одан әрі жабады. Нәтижесінде T1 тогы азая береді, ал T2 одан сайын тез ашылады.
Нәтиже: Аударылып түсу T1 транзисторының жабылуымен және T2 транзисторының қаныққан ашық күйге ауысуымен аяқталады. Осылайша триггер екінші орнықты тепе-теңдік күйге өтеді.
Санақты кіріс және жиілікті бөлу қасиеті
Триггердің санақты кірісті (немесе «санақты жүріп кеткіш») деп аталуының себебі: кіріске әрбір теріс жүргізіп жібергіш импульс келген сайын триггер міндетті түрде аударылып түседі. Келесі импульс келгенде ол бастапқы күйіне қайта ауысады.
Жұмыс режимі
Импульстар арасында триггер орнықты тепе-теңдік күйде қалады, ал импульс түскен сәтте ауысу процесі регенеративті, яғни өте жылдам өтеді.
Практикалық қорытынды
Кіріске 4 импульс берілсе, транзисторлардың кез келген коллекторында 2 импульс байқалады. Демек, схема жиілік бөлгіш ретінде қолдануға жарамды.