Маркетингті басқарудың теориясы

Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының экономикасы түбегейлі жүйелік өзгерістер кезеңін бастан өткеріп отыр. Микродеңгейде бұл үдеріс экономикалық субъектілердің іскерлік бағыттары мен жұмыс шарттарының өзгеруімен сипатталады. Кәсіпорындар мен фирмаларда басқарудың жаңа жүйесі қалыптасып жатқан жағдайда оның негізгі құрамдастарының бірі ретінде маркетингті басқару жүйесі алға шығады.

Қазақстанда маркетингтің қалыптасуының қажеттілігі әлемдік маркетингті басқару теориясы мен практикасының даму үрдістерімен айқындалады. Маркетингті басқару — мекеме алдына қойған мақсаттарға (табыс табу, өткізу көлемін ұлғайту, нарық үлесін арттыру) қол жеткізу үшін мақсатты сатып алушылармен пайдалы алмастыруларды қалыптастыру, нығайту және қолдауға бағытталған талдау, жоспарлау және іске асыруды бақылау шараларының жиынтығы.

Сонымен қатар маркетингті басқару нарық инфрақұрылымының құрамдасы ретінде қоғамның даму үрдістерін, уақыт талабын және сыртқы ортаның өзгерістерін ескереді. Дегенмен қазіргі отандық жағдайларда батыс тәжірибесін толық көлемде сол күйінде қолдану әрдайым мүмкін емес. Сондықтан Қазақстанда маркетинг жүйесінің қалыптасу бағыттары мен мүмкіндіктерін, оны іске асыру шарттарын айқындау мақсатында маркетингтің теориялық тұжырымдамаларын қалыптастыру және тәжірибені талдау өзекті мәселелердің бірі болып табылады.

Кез келген кәсіпорын серіктестерімен нарықтық қатынастар аясында әрекет етеді. Мұндай жағдайда тек заман талабына сай, бәсекеге қабілетті өнім шығаратын кәсіпорын ғана тұрақты нәтижеге қол жеткізе алады. Сол себепті нарық жағдайында шаруашылық субъектілерінің табысты жұмыс істеуі үшін қазіргі ғылыми теория мен практиканың әдіс-тәсілдерін тиімді қолданудың маңызы жоғары.

Бүгінгі экономикалық ахуалда кәсіпорындардың алдында тұрған жаңа мәселелерді ұтымды шешу көп жағдайда маркетингтің қағидалары мен әдістерін қолдану арқылы жүзеге асады. Бұл ретте маркетингті басқару күрделі шешімдер қабылдауды, ресурстарды дұрыс бөлуді және нарықтық мүмкіндіктерді дәл бағалауды талап етеді.

Қазақстан Республикасының экономикасы дамуының өтпелі кезеңінде маркетингтік басқаруды түрлі меншік нысанындағы кәсіпорындарда және әртүрлі ауқымдағы шаруашылық қызметте қолдану ерекше мәнге ие. Қазіргі таңда көптеген фирмалар тәуекел деңгейі жоғары стратегиялық шаруашылық аймақтарда жұмыс істеуге мәжбүр. Терең талдаусыз және жүйелі басқарусыз кәсіпорынның өміршеңдігіне келесі сыртқы факторлар айтарлықтай әсер етуі мүмкін: тұтынушылардың мінез-құлқы, бәсекелестердің позициясы, серіктестерді дұрыс таңдау, сондай-ақ тұтынушыларды қызықтыратын тауарлар мен қызметтер ассортиментінің бәсекеге қабілеттілігі.

Қазақстанда өндірілетін тауарлар мен қызметтердің едәуір бөлігі бойынша тұтынушылардың мұқтаждығын қанағаттандыру деңгейі әлі де төмен. Бұған қоса өндіріс құралдарының және жекелеген салалардың даму қарқыны біркелкі болмауы ішкі салалық және аймақтық диспропорцияларды күшейтеді. Сондықтан аймақтық және ішкі салалық теңгерімді қамтамасыз ету мақсатында аймақтық тұрғыда салалардың даму деңгейін бағалау маңызды.

Қазақстан экономикасындағы инфляциялық үдерістер, өндірістік қуаттардың қымбаттауы, сондай-ақ кәсіпорындардың қалыптасқан қаржылық жағдайы көптеген ұйымдар үшін жаңғырту мен дамуды тек өз қаражаты есебінен жүргізуді қиындатады. Сондықтан өндірушілер банктік несие тартуға немесе сыртқы инвесторлар қаражатын жұмылдыруға мәжбүр болады. Алайда қаржыға қолжетімділік болғанның өзінде, бәсекеге қабілетті тауар мен қызмет өндіру үшін тұтынушы талаптарын толық қанағаттандыратын, сапалы әрі тартымды өнім ұсыну күнделікті іскерліктегі ең өзекті міндеттердің бірі болып қала береді.

Осындай қиындықтарды еңсеруде маркетинг — ғылым, кәсіпкерлік және уақытпен сыналған практикалық әдістердің үйлесімі ретінде — нарық жағдайында кәсіпорын қызметін жетілдіруге, өндірістік, өткізу және қаржылық шешімдерде жіберілетін қателіктерді азайтуға мүмкіндік беретін әмбебап басқару жүйесіне айналып отыр.