Менуэт күрделі үшбөлімдік формада жазылған және мінезімен ұлттық, деревнялық биге жақын
Ре-мажорлық симфонияның жалпы сипаты
Ре-мажорлық симфония ми-бемоль мажорлық симфония сияқты көңілді, жанрлық-тұрмыстық және ұлттық би негізімен тығыз байланысты. Музыкада жеңілдік пен серпін басым, ал образдық әлемі тұрмысқа жақын, жарқын әрі ашық бояулармен беріледі.
I бөлім: Кіріспе және Allegro
Кіріспе
Симфония кіріспеден басталады. Пунктирлі ырғақтағы фанфарлық тақырып шақыру сипатына ие болып, тыңдаушыны бірден әрекетке жетелейді. Бұл эпизод шығарманың салтанатты тынысын белгілеп, алдағы драматургиялық қозғалысқа негіз қалайды.
Негізгі ой
- Пунктирлі ырғақтағы фанфар — шақыру мінезі.
- Кіріспе мен Allegro арасындағы айқын контраст драматургияны күшейтеді.
Allegro және экспозиция
Осы кіріспеге қарама-қарсы Allegro басталады. Мұндағы контраст негізгі және қосымша партиялардың айырмашылығымен емес, бүкіл бөлімнің сипатын күрт өзгертуімен өтеледі: екі партия да бір тақырыптық өзекке негізделген, тек әртүрлі тоналдықтарда өрбиді. Экспозициядағы қосымша партия доминанталық тоналдықта беріледі.
Әсіресе әсерлі сәт — негізгі партияның аяқталуы: соңғы тоникалық дыбыста оркестрдің толық құрамы (tutti) музыкалық қозғалысты іліп әкетіп, тоқтатпай жалғастырып әкетеді. Бұл тәсіл бөлімнің ішкі энергиясын күшейтіп, тыңдаушыны келесі кезеңге табиғи түрде жетелейді.
Өңдеу бөлімі
Бірінші бөлімнің өңдеу бөлімі бөлініп алынған элементтердің дамуына негізделген. Қысқа мотивтер мен ырғақтық формулалар әр қырынан көрсетіліп, драматургиялық шиеленіс біртіндеп күшейеді.
II бөлім: Andante
Екінші бөлім (Andante) — дамуы барысында үлкен драматизмге жететін лирикалық толғаныс. Ол күрделі үшбөлімдік формада жазылған: шеткі бөлімдерге қарама-қарсы ортаңғы бөлім енгізіліп, эмоциялық өріс кеңейеді.
Шеткі бөлімдер
Шеткі бөлімдердің мелодиясы жарық әрі сабырлы лирикаға толы. Әуен кең тыныстап, жұмсақ интонациялар арқылы ішкі тепе-теңдік сезімін береді.
Ортаңғы бөлім және даму
Ортаңғы бөлімде аттас минор пайда болып, тақырыпқа мұңды реңк береді. Даму барысында материал драмалық кульминацияға дейін өрлейді. Секвенттік қозғалыс репризаны айқын үлкейтіп, ал репризада тақырып минорлық түрленуге ұшырайды — бұл бөлімнің психологиялық салмағын арттырады.
Ерекше белгі
Andante-дағы драматизм контраст арқылы емес, бір тақырыптың ішінде болатын түрленулер арқылы өседі: мажорлық жарықтан минорлық мұңға, одан кульминацияға дейін.
III бөлім: Менуэт
Менуэт күрделі үшбөлімдік формада жазылған және мінезі жағынан ұлттық, ауылдық биге жақын. Үшінші үлестегі акценттер бишінің аяқпен тарпылдауын елестетеді. Тақырыптың екі бөлімі арасындағы динамикалық контраст оған өткірлік пен қызулық дарытады.
Трио (ортаңғы бөлім)
Трио шеткі бөлімдермен контраст құрайды: мінезі жұмсақтау, мелодиялық қозғалысы жеңіл әрі жатық. Осы айырмашылық менуэттің жалпы бейнесін толықтырып, формалық тепе-теңдікке қол жеткізеді.
Финал: Allegro con spirito
Финалдың (Allegro con spirito) негізінде де ұлттық би бастау жатыр. Оның негізгі тақырыбы ховат халық әнінен алынған. Музыкалық қозғалыс серпінді, ырғақ айқын, ал жалпы көңіл күйі мерекелік сипатта өрбиді.
Қосымша партия негізгі партияға қарама-қарсы тұрғыда лирикалық образдың үлгісін ұсынады. Алайда жетекші орын бәрібір негізгі билік тақырыпқа тиесілі: ол қайта-қайта оралып, симфонияны көңілді де жарқын аяқтайды.
Қорытынды әсер
- Негізгі тақырып — халықтық бастауға сүйенген би әуені.
- Қосымша партия — лирикалық қарсы бейне.
- Финал — жарқын, қуанышты түйін.