Отбасындағы қарт адамдар
Кіріспе
Қарт адамдарға әлеуметтік көмек беру мен қамсыздандыру — қоғамның әлеуметтік тұрақтылығын нығайтатын маңызды бағыт. Бұл жүйе зейнетақы мен жәрдемақы тағайындауды, мүгедектігі бар адамдарды әлеуметтік қолдауды, баспанасыз адамдарға көмек көрсетуді, сондай-ақ күнделікті тұрмыстық және медициналық қызметтерді ұйымдастыруды қамтиды.
Қарт адамдарға әлеуметтік көмек беру және қамсыздандыру
Әлеуметтік қамсыздандыру мемлекеттік органдар, мекемелер және жекелеген тұлғалардың қатысуымен жүзеге асырылады. 1990-жылдардың соңына қарай қарттар мен мүгедектерге арналған стационарлық мекемелер кеңейіп, үйге барып қызмет көрсету, психологиялық-педагогикалық қолдау және шұғыл көмек қызметтері де дамыды.
Қамтылатын негізгі бағыттар
- Зейнетақы және жәрдемақы тағайындау
- Қарттар мен мүгедектерді әлеуметтік қолдау
- Үйсіз адамдарға көмек көрсету
- Шұғыл және уақытша қызмет түрлері
Тиімді деп танылған шешімдер
Әлеуметтік зерттеулер бойынша тиімділігі жоғары шараларға зейнетақының өсуі, зейнетақымен қамсыздандыру сапасын арттыру, үйде қызмет көрсетуді кеңейту және қарттар үйлеріндегі тұрмыс жағдайын жақсарту жатады.
Маңызды ескерту
Кей елдерде зейнетақы еңбек өтіліне қарамастан тең беріледі, ал басқа мемлекеттерде еңбек өтілі ұлғайған сайын төлем де өседі. Бұл тәжірибе Қазақстанда да қолданылып келеді.
Әлеуметтік қызмет көрсету орталықтарының құрылымы
Қарт адамдар мен мүгедектігі бар азаматтарға арналған әлеуметтік қызмет көрсету орталықтарында бірнеше бөлімше жұмыс істейді. Әр бөлімше қажеттіліктің деңгейіне қарай қызмет түрін ұсынады: күндізгі келу, уақытша орналастыру, үйге барып қызмет көрсету және шұғыл көмек.
Күндізгі келу бөлімшесі
Әдетте шамамен 30 зейнеткер мен мүгедектігі бар адамға қызмет көрсетеді. Мұнда тамақтану, медициналық бақылау және мәдени іс-шаралар ұйымдастырылады.
Уақытша келу (уақытша орналастыру) бөлімшесі
Орта есеппен 15 адамға арналған. Емдеу және реабилитациялық жұмыстар, мәдени және материалдық қолдау, тәуліктік тамақтану жағдайлары қарастырылады.
Үйге барып әлеуметтік көмек көрсету
Қалада шамамен 120 адамға, ауылда 60 адамға дейін қызмет көрсету мүмкіндігі болады. Бұл бағыт күнделікті тұрмыстық көмекке мұқтаж адамдарға ақысыз және ақылы негізде әлеуметтік-материалдық қолдау көрсетуге бағытталған.
Шұғыл әлеуметтік көмек
- Ыстық тамақ және азық-түлікпен қамтамасыз ету
- Киім-кешек, аяқ киім және қажетті құралдар беру
- Түрлі материалдық көмек түрлері
- Уақытша баспанамен қамту, соның ішінде «сенім телефоны»
- Құқықтық кеңес және өзге де көмек формалары
Мекенжайлық әлеуметтік қорғау
Мекенжайлық әлеуметтік қорғау ең алдымен көмекке аса мұқтаж адамдарға бағытталады: жалғыз тұратын зейнеткерлерге, мүгедектігі бар азаматтарға және 80 жастан асқан қарттарға қолдау көрсету — осы бағыттың өзегі.
1990-жылдар сабақтары
1990-жылдары зейнетақы көлемінің төмендігі және төлемдердің кешігуі әлеуметтік тұрғыда өткір мәселеге айналды. Аудандық деңгейде жергілікті органдар жұмыссыз зейнеткерлерге ақшалай көмек көрсетті, кей санаттарға жеңілдіктер енгізілді: телефон және коммуналдық төлемдер арзандатылды, дәрігердің рецепті бойынша дәрі-дәрмек тегін берілді.
Әлеуметтік-техникалық қолдау: тұрмысты жеңілдететін шешімдер
Қарт адамдардың бір бөлігі өздігінен толық қызмет көрсете алмайды. Сондықтан әлеуметтік-техникалық көмек — киім-кешек пен аяқ киімнен бөлек, гигиеналық процедураларды орындауға, қозғалысты жеңілдетуге және үй тұрмысын қауіпсіз етуге арналған құралдарды қамтиды.
Қажет болуы мүмкін құралдар
- Ас дайындауды жеңілдететін автоматтандырылған тұрмыстық шешімдер
- Төсек тартып жатқан адамдарға күтім жасауға арналған санитарлық-гигиеналық құрылғылар
- Үй жинауға арналған жеңіл және қауіпсіз арнайы құралдар
- Аяқ киімді оңай киюге көмектесетін құрылғылар
- Ваннада жуынуға ыңғайлы тұтқалар мен тіректер
Іске асырудағы қиындық
Мұндай құрылғылар пайдалы болғанымен, оларды кеңінен енгізу үшін өндірістік база, қолжетімді баға, стандарттау және мамандардың (сәулетші, дизайнер, геронтолог, инженер) бірлескен жұмысы қажет.
Практикалық басымдық
Жергілікті жерлерде жалғыз тұратын қарт адамдарға медициналық және әлеуметтік қызметкерлерден құралған мобильді топтардың көмегі (медициналық, әлеуметтік, консультациялық) тиімді модель ретінде қарастырылады.
Қарт адамдардың әлеуметтік-медициналық реабилитациясы
Қарт адамдармен әлеуметтік жұмыста әртүрлі формалар қолданылады: үйде қызмет көрсету, шұғыл әлеуметтік қызмет, мекенжайлық қолдау, күндізгі бөлімшелер, стационарлық мекемелер және қарттар үйлері. Бұл жүйеде әлеуметтік-медициналық реабилитация ерекше орын алады, өйткені қарттық кезеңде медициналық көмектің қажеттілігі артады.
Қартаю мен денсаулық: байланыс және стереотиптер
Қартаю мен ауруды жиі қатар қарастырады. Дегенмен көптеген зерттеулер қарт адамдардың белсенді өмір салтын сақтай алатынын көрсетеді. Жас ұлғайған сайын кардиолог, невропатолог, геронтолог секілді мамандардың көмегі жиі қажет болуы мүмкін.
Кездесетін қиындықтар
- Қарттық маразм: күш-қуаттың төмендеуі, психикалық қызметтің әлсіреуі
- Әлеуметтік оқшаулану және өзін «қажетсіз» сезіну
- Қартаю кезеңіндегі алкоголизм
- Мүгедектік, естудің нашарлауы, көрудің төмендеуі
Алдын алу және қолдау
Психологиялық қолдау мен қарым-қатынастың тұрақтылығы маңызды: «сенім телефондары», қарттар орталықтары, әлеуметтік байланыстарды күшейтетін бағдарламалар жалғыздықтың салдарын азайтуға көмектеседі. Зерттеулер есте сақтау қабілетінің әлсіреуін баяулатуға болатынын көрсетеді — ол үшін жасы мен жағдайына қарамай, адамға құрметпен және жүйелі түрде араласу қажет.
Денсаулықтың негіздері
Денсаулық өмір сүру деңгейіне, дұрыс тамақтануға, физикалық белсенділікке және әлеуметтік қарым-қатынасқа тәуелді. Әлеуметтік қызметкер қарт адамдарды күнделікті жеңіл жаттығуларға тартуға, қауіпсіз қозғалыс дағдыларын қалыптастыруға ықпал етуі тиіс.
Белсенді өмір салты: қолжетімді форматтар
Практикалық тәжірибе қарт адамдардың денсаулығын жақсартуда ойын түріндегі белсенділіктер, серуен, жеңіл жүгіру мен шаңғы, су процедуралары (дәрігер кеңесіне сай) пайдалы болуы мүмкін екенін көрсетеді. Алайда төсек тартып жатқан адамдардың үлесі де бар, сондықтан бағдарламалар адамның мүмкіндігіне қарай даралануы керек.
Өмір сүру ұзақтығы: факторлар және үрдістер
Зерттеулер қарттардың ұзақ өмір сүруі өмір деңгейіне, еңбек жағдайына, дұрыс тамақтануға, әлеуметтік-материалдық қамтамасыз етуге және медициналық қызметтің қолжетімділігіне байланысты екенін көрсетеді. Ғылыми болжамдар бойынша адамның биологиялық мүмкіндігі 90–100 жыл, кей пікірлерде 110–120 жылға дейін жетуі мүмкін.
Денсаулық сақтау инфрақұрылымы
Емханалар, ауруханалар, демалыс үйлері мен санаторийлердің болуы — қарттар денсаулығын қолдаудың маңызды көрсеткіші.
Қиын кезеңдер әсері
Соғыс, эпидемия, аштық сияқты факторлар өмір ұзақтығы көрсеткішін төмендетуі мүмкін.
Тарихи мысал
Ресейде орташа өмір сүру ұзақтығы XX ғасырдың 30-жылдарында 45 жас болса, 80-жылдары 73 жасқа дейін өскені келтіріледі.
Әлеуметтік қызметкердің рөлі
Қарт адамдарға әлеуметтік көмек көрсету және қамсыздандыру — әлеуметтік қызметкер үшін жоғары жауапкершілікті, көпқырлы қызмет. Білім, кәсіби дағды және адамгершілік ұстаным арқылы әлеуметтік қызметкер қарт адамның өмір сапасын жақсартуға, қоғамдағы орнын сезінуге, өмірінің мәнін қайта бағамдауына қолдау көрсете алады.
Қорытынды ой
Әлеуметтік қолдау жүйесі — зейнетақы мен жәрдемақы сияқты қаржылық тетіктерден ғана тұрмайды. Ол күнделікті күтім, қауіпсіз орта, шұғыл көмек, құқықтық және психологиялық қолдау, сондай-ақ медициналық реабилитацияны біріктіретін тұтас экожүйе. Осы бағыттардың үйлесімі қарт адамдардың қадір-қасиетін сақтап, белсенді әрі қауіпсіз өмір сүруіне жағдай жасайды.