Ақша қаражаттарының қозғалысының есебі
Қаржылық талдаудың ақпараттық базасы
Қаржылық талдаудың нәтижелілігі, ең алдымен, оның ақпараттық базасының сапасы мен ұйымдастырылуына тәуелді. Негізгі ақпарат көзі — кәсіпорынның қаржылық есептілігі.
Қаржылық есептіліктің құрамы
- Бухгалтерлік баланс
- Пайда мен зиян туралы есеп
- Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп
- Капиталдағы өзгерістер туралы есеп
Бұл нысандармен бірге қаржылық есептілікке түсіндірме хат қоса беріледі.
Ішкі қаржылық талдау барысында кәсіпорын қосымша дереккөздерді де пайдалана алады: өндірістің техникалық және технологиялық көрсеткіштері, сондай-ақ бастапқы және аналитикалық бухгалтерлік есеп мәліметтері.
Қаржылық есептіліктің мақсаты және шектеулері
Қаржылық есептіліктің мақсаты — ақпаратты пайдаланушыларды заңды тұлғаның қаржылық жағдайы, оның қызмет нәтижелері және есепті кезең ішінде болған өзгерістер туралы пайдалы, мәнді әрі шынайы ақпаратпен қамтамасыз ету.
Дегенмен қаржылық есептілік инвестициялық және несие беру шешімдеріне қажет ақпарат ұсынғанымен, экономикалық шешім қабылдау үшін қажетті ақпараттың барлығын толық қамтымайды. Бұған коммерциялық құпиялылық талаптары әсер етеді: сыртқы пайдаланушыларға берілетін ақпарат көлемі заңнамамен шектелуі мүмкін.
Сондықтан ақпаратты пайдаланушылар қаржылық есептілікті негізгі дереккөз ретінде қабылдап, талдауды соған сүйене отырып жүргізуі тиіс.
Қаржылық есеп нысандары және олардың талдаудағы рөлі
1) Бухгалтерлік баланс
Бухгалтерлік баланс кәсіпорынның қаржылық жағдайын жыл басындағы және жыл соңындағы көрсеткіштер арқылы бейнелейді. Ол субъектінің мүліктік жағдайын көрсетіп, деректерін ішкі және сыртқы пайдаланушылар қолданады.
Сыртқы пайдаланушылар баланс негізінде:
- кәсіпорынмен серіктес болу немесе болмау туралы шешім қабылдайды;
- өз салымдарының тәуекелін бағалайды;
- кәсіпорынның құнды қағаздарын сатып алу/алмау туралы шешім шығарады.
Осы себепті кейде қаржылық талдауды балансты талдау деп те атайды.
Вертикалды баланс бөлімдері (5 бөлім):
- Қысқа мерзімді активтер
- Ұзақ мерзімді активтер
- Қысқа мерзімді міндеттемелер
- Ұзақ мерзімді міндеттемелер
- Капитал және резервтер
Баланс қамтитын негізгі элементтер:
- Активтер
- Меншікті капитал
- Міндеттемелер
Ал табыстар мен шығындар №2 нысанда көрсетіледі.
2) Пайда мен зиян туралы есеп
Бұл есепте кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижелері жинақталып, келесі көрсеткіштер арқылы ашылады:
- жалпы пайда
- жалғастырылатын қызметтен пайда
- салық салынғанға дейінгі пайда
- қорытынды пайда
- 1 акцияға шаққандағы пайда
3) Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп
Бұл нысан белгілі бір кезеңдегі кәсіпорын ақшасының қайдан түскенін және қалай пайдаланылғанын көрсетеді. Ол пайдаланушыларды есепті кезең ішінде операциялық, инвестициялық және қаржылық қызмет бойынша ақша қаражаттарының кірісі мен шығысы туралы ақпаратпен қамтамасыз етіп, кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалауға мүмкіндік береді.
4) Капиталдағы өзгерістер туралы есеп
Бұл есепте жыл ішінде капитал мен резервтер сомасында болған өзгерістердің себептері келесі бағыттар бойынша ашып көрсетіледі:
- есеп саясаты өзгерістерінің әсері
- активтерді қайта бағалаудың әсері
- жыл ішіндегі пайда немесе зиян
- акциялар эмиссиясы
- қайта сатып алынған меншікті үлестік құралдар және басқа да өзгерістер