Қазақша рефераттар

Ақша - несие саясаты

Ұлттық валютаның енгізілуі және Ұлттық Банктің рөлі

1993 жылғы 15 қарашада Қазақстан Республикасында ұлттық валюта енгізілуіне байланысты Қазақстанның Ұлттық Банкіне ақша-несие жүйесінің жұмыс істеуіне жауапкершілік жүктелді. Сонымен қатар бюджетпен және банктермен қарым-қатынаста классикалық қағидаттарды енгізу, банктер қызметін реттеу жүйесін қалыптастыру міндеттері айқындалды.

Қазақстан Республикасының ұлттық валютасы — қазақстандық теңгенің ішкі және сыртқы тұрақтылығын қамтамасыз ету — мемлекеттің орталық банкісі ретінде Қазақстан Ұлттық Банкінің негізгі міндеттерінің біріне айналды. Орталық банктің тиімді жұмысы ұлттық дәстүр мен институционалдық тәжірибеге сай ұйымдастыру және басқару сапасына тікелей байланысты.

Негізгі құқықтық негіз

  • 1995 жылғы 30 наурызда қабылданған Қазақстан Республикасы Президентінің заң күші бар «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы» Жарлығы Ұлттық Банктің міндеттерін, қызмет қағидаттарын, құқықтық мәртебесін, өкілеттіктерін және мемлекеттік банк жүйесіндегі орнын айқындады.
  • 1995 жылғы 30 тамызда жаңа Конституция қабылдануына байланысты заңнамаға бірнеше рет өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.

Ақша-несие саясатының басты мақсаты

Ақшаның құнсыздануын төмен деңгейде ұстап, ұлттық валютаның тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан Ұлттық Банкі ақша-несие саясатын жүзеге асырады. Ұлттық Банк — Қазақстан Республикасының мемлекеттік ақша-несие саясатын айқындайтын және іске асыратын бірден-бір орган.

Нысаналы бағыт

Ақша-несие саясаты ең алдымен бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталады.

Неге маңызды?

Тұрақты баға деңгейі қаржы нарықтарындағы сенімді күшейтеді, ақша айналымын теңгерімді етеді және теңгенің сатып алу қабілетін сақтауға көмектеседі.

Ақша-несие саясатының негізгі құралдары

Негізгі тетіктер

  • Қайта қаржыландырудың ресми ставкасы
  • Негізгі операциялар бойынша сыйақы ставкаларының деңгейлері
  • Ең төменгі резервтік талаптардың нормативтері
  • Айрықша жағдайларда тікелей сандық шектеулер
    Операциялардың жекелеген түрлері бойынша деңгейі мен көлеміне шектеу қою.

Ресми ставка қалай белгіленеді?

Қайта қаржыландырудың ресми ставкасы ақша нарығының жалпы ахуалына, қарызға сұраныс пен ұсынысқа, инфляция деңгейіне және инфляциялық болжамдарға қарай айқындалады.

Бұл ставка ақша-несие саясатының негізгі операциялары бойынша сыйақы ставкалары үшін бағдар болып есептеледі.

Резервтік талаптар

Резервтік талаптар нормативі банктердің міндеттемелерінің жалпы сомасынан пайыз ретінде есептеледі және 40%-тен аспайтын мөлшерде белгіленеді.

  • Айрықша жағдайларда міндеттемелердің өсуіне байланысты резервтік талаптар енгізілуі мүмкін.
  • Нормативтерді өзгерту туралы шешім қабылданған күннен бастап бір айдан ерте қолданылмайды.
  • Норматив бұзылса, заңнамаға және Ұлттық Банктің белгіленген тәртібіне сай айыппұл салынады.
  • Банк қызметі тоқтатылған жағдайда резервтелген қаражат бір апта ішінде қайтарылады.

Тікелей сандық шектеулер

Тікелей сандық шектеулер тек айрықша жағдайларда белгіленеді және инфляциялық үдерістерді жанама әдістермен тежеу мүмкін болмаған кезде қолданылуы мүмкін.

Мысалдары

  • Жекелеген операциялар бойынша ставкалардың ең жоғары деңгейін белгілеу
  • Несиелендіруді тікелей шектеу
  • Сыйақы (мүдде) ставкаларын ұстап тұру
  • Несиенің нақты түрлерін реттеу арқылы белгілі бір салаларды ынталандыру немесе тежеу

Коммерциялық вексельдерді қайта есепке алу

Қазақстан Ұлттық Банкі қайта қаржыландырудың ресми ставкасына сәйкес коммерциялық вексельдерді қайта есепке алуды жүргізеді. Қайта есепке алу тәртібі және вексельдерді қабылдауға қойылатын талаптар Ұлттық Банкпен белгіленеді.

Ақша-несие саясатын іске асыратын операциялар

Операциялар тізімі

  1. 1 Қарыздар беру
  2. 2 Депозиттер қабылдау
  3. 3 Валюталық интервенциялар
  4. 4 Қазақстан Ұлттық Банкінің қысқа мерзімді ноталарын шығару
  5. 5 Мемлекеттік және өзге де бағалы қағаздарды сатып алу және сату (соның ішінде кері сатып алу құқығымен)
  6. 6 Коммерциялық вексельдерді қайта есепке алу
  7. 7 Ұлттық Банк Басқармасының шешімі бойынша өзге де операциялар

Нарыққа ықпал ету логикасы

Ұлттық Банк қабылданған бағдарларға сәйкес банктердің қарыз алуының жалпы көлемін реттейді. Қарыздарды беру мен өтеудің тәртібі, талаптары, түрлері, мерзімдері және лимиттері Ұлттық Банкпен айқындалады.

Қарыз беру шарттары

  • Қарыздар 1 жылдан аспайтын мерзімге беріледі (мерзімді Басқарма ұзартуы мүмкін).
  • Қамтамасыз етілген түрде де, қамтамасыз етілмеген түрде де берілуі мүмкін.
  • Қамтамасыз ету ретінде өтімділігі жоғары және қауіпсіз бағалы қағаздар мен басқа активтер қабылдануы ықтимал.
  • Нормативтік құқықтық актілерде көзделген мүлік кепіл заты бола алады.

Соңғы инстанциядағы кредитор

Ұлттық Банк соңғы инстанциядағы қарыз беруші ретінде банктерге қарыздарды өз Басқармасы белгілеген тәртіппен, шарттарда және мерзімдерде беруге құқылы.

Депозиттер, ноталар және бағалы қағаздармен операциялар

Депозиттерді тарту

Депозиттерді тарту мен өтеу тәртібі, талаптары, мерзімдері және тарту лимиттері Ұлттық Банкпен айқындалады. Ұлттық Банк депозиттерді ұлттық валютада да, шетел валютасында да тартуға құқылы.

Қысқа мерзімді ноталар

Ақша-несие саясаты мақсатында Ұлттық Банк қысқа мерзімді ноталарды ұлттық және шетел валюталарында шығара алады. Оларды шығару, орналастыру, айналысқа жіберу және өтеу тәртібі мен талаптарын Ұлттық Банк белгілейді.

Қазақстан Ұлттық Банкінің қысқа мерзімді нотасы — Ұлттық Банк шығарған мемлекеттік бағалы қағаз.

Бағалы қағаздарды сатып алу және сату

Мемлекеттік және өзге де бағалы қағаздарды сатып алу және сату жалпы ақша-несие саясаты шеңберінде жүзеге асырылады, соның ішінде кері сатып алу құқығымен операциялар да болуы мүмкін.

Валюталық интервенциялар және валюталық реттеу

Интервенция қалай жүргізіледі?

Ұлттық Банктің валюталық интервенциялары жалпы ақша-несие саясаты аясында жүргізіледі. Валюталық нарықта интервенцияны Ұлттық Банк кез келген банктер мен валюталық биржалар арқылы, кез келген валюталық мәмілелерді пайдалана отырып, дербес жүзеге асыра алады.

Құзырет

Валюталық реттеу саласындағы Ұлттық Банктің құзыреті Қазақстан Республикасындағы валюталық қатынастарды реттеу туралы заңнамаға сәйкес айқындалады.

Ұлттық валютаның тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында Ұлттық Банк банктерге несие беру құралын да қолдана алады.

Банктерге несие беру

Банктерге несие берудің тәртібі, шарттары, түрлері, мерзімдері және лимиттері Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкімен айқындалады. Ұлттық Банк соңғы сатыдағы несие беруші ретінде несиені ұлттық және шетел валюталарында, өз Ережесінде белгіленген тәртіп пен мерзімде, қамтамасыз етіп те, қамтамасыз етпей де ұсына алады.