Қазақша рефераттар

Үшінші кезең

Қазақстан Республикасындағы маңызды мемлекеттік саясаттардың бірі — азаматтарды қауіпсіз әрі сапалы тұрғын үймен қамтамасыз ету. Тұрғын үй мәселесі кез келген кезеңде және қоғам дамуының әртүрлі формацияларында өзектілігін жоғалтқан емес.

Кеңес Одағының күйреуі, Қазақстанның тәуелсіздік алуы және нарықтық экономикаға көшуімен қатар, жекешелендіру үдерісі жүргізіліп, отандық мүлік нарығы қалыптаса бастады. Тұрғын үй нарығының қалыптасуын шартты түрде төрт кезеңге бөлуге болады:

  • 1

    1991–1999 жж. — бірінші кезең

    Жаппай жекешелендіру және нарықтық қатынастарды құқықтық тұрғыдан бекіту.

  • 2

    2000–2004 жж. — екінші кезең

    Біріншілік нарықтың жандануы, жеке үй және коттедж құрылысының кеңеюі.

  • 3

    2005–2007 жж. — үшінші кезең

    Мемлекеттік бағдарламалар, үлестік қатысу тетіктері және ипотекалық жүйенің күшеюі.

  • 4

    2007 ж. — қазіргі уақытқа дейін — төртінші кезең

    Әлемдік қаржы дағдарысының ықпалы және жалдамалы тұрғын үй бағытының енгізілуі.

Нарықтың қалыптасу кезеңдері

Бірінші кезең (1991–1999)

Мүлік саласындағы нарықтық қарым-қатынастарды заңдастыру 1990-жылдардың басындағы тұрғын үйлерді жаппай жекешелендіруден басталды. Осы кезеңде отандық мүлік нарығының іргетасы қаланды.

Баға қалыптасуы бастапқыда стихиялық сипат алды: жаңа тауар — мүлік үшін баға белгілеу тетіктері толық айқындалмаған еді. Саланы реттеуге қатысты алғашқы заң актілері мен құқықтық нормалар қабылданды.

Екінші кезең (2000–2004)

Нарықтық экономиканың даму қарқыны біріншілік тұрғын үй нарығындағы жағдайдың өзгеруіне әкелді. 1990-жылдардың ортасында нарық тоқырауды бастан өткергенімен, 1998 жылдан бастап біріншілік нарық жанданып, жаңа тұрғын үй құрылысының қарқыны үдей түсті.

Бұл кезең жеке үйлер мен коттедждер құрылысының кеңеюімен ерекшеленді. Бағаның өсуі жалғасын тапты: жеке инвесторлар мен компаниялар жылжымайтын мүлікті капиталды сақтау және көбейту құралы ретінде жиі пайдаланды.

Негізгі бетбұрыс: тұрғын үй құрылысын ұзақ мерзімді қаржыландырудың негізгі бағыттары ретінде ипотекалық несие беру және құрылыстық жинақ жүйелерін дамыту қолға алынды.

Үшінші кезең (2005–2007)

Үшінші кезең тұрғын үй саясатын одан әрі дамытуға бағытталған шешімдермен байланысты. Бұл уақытта Қазақстан Республикасында «Тұрғын үй құрылысын дамытудың 2005–2007 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы» қабылданып, сондай-ақ «Тұрғын үй құрылысына үлестік қатысу туралы» Заң күшіне енді.

Құжаттар тұрғын үй құрылысын қаржыландыруды жақсартуға, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықты реформалауға, құрылыстың өзіндік құнын төмендетуге және тұрғын үй салынатын аудандардағы әлеуметтік, экономикалық әрі көліктік инфрақұрылымды дамытуға бағытталды.

Облыс орталықтары мен ірі қалаларда халық санының (оның ішінде көші-қон есебінен) өсуі сұранысты күшейтіп, тұрғын үй тапшылығын сақтап қалды. Баға өсімі де жалғасып, ең жоғары деңгейлердің біріне жетті.

Ерекшелігі

Ипотекалық несиелендіру жүйесінің жандануы.

Ерекшелігі

Үлестік қатысу тетіктерінің кеңінен қолданылуы.

Төртінші кезең (2007 — қазіргі уақытқа дейін)

Бұл кезең әлемдік қаржылық дағдарыстың ел экономикасына әсерімен тікелей байланысты. Аталған аралықта «Тұрғын үй құрылысының 2008–2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы» қабылданды.

Алғаш рет мемлекет деңгейінде баспана мәселесін шешудің тиімді бағыты ретінде жалдамалы тұрғын үй сегментін дамытуға назар аударылды. Бұл тәжірибе дамыған елдерде ондаған жылдар бойы қолданылып келеді, ал Қазақстанда оны енгізу үшін құқықтық актілерге тиісті өзгерістер енгізілді.

1998–2008: құрылыс көлемі мен тұрғын үй жағдайының серпіні

Кесте 2

Қазақстан Республикасы бойынша тұрғын үй құрылысы және халықтың тұрғын үй жағдайы көрсеткіштерінің серпіні (1998–2008 жж.)

Өлшем бірліктері кесте бағандарында көрсетілген.

Жыл Тұрғын үйлерді іске қосу, жалпы ауданы (мың ш.м) Қаражатты игеру мөлшері (млн тг) Пәтерлер саны (мың) Тұрғын үймен қамтамасыз етілуі (бір тұрғынға, ш.м) 1000 адамға шаққандағы салынған үйлер (ш.м)
1998 1132 16630 10,5 16,4 75,7
1999 1105 13737 9,6 16,4 75,9
2000 1218 22435 10,9 16,5 82,1
2001 1506 27310 12,5 16,3 101,6
2002 1552 36158 12,6 16,6 104,5
2003 2111 59524 18,2 17,0 141,2
2004 2591 130495 21,9 17,3 172,6
2005 4992 254287 43,8 17,5 329,6
2006 6245 368354 54,5 17,6 408
2007 6679 490375 57,5 17,9 520,6
2008 6832 442335 58,8 18,4 536,2
2008/2007, % 102,3 90,2 102,3 102,8 103

Ескерту: ҚР Статистика агенттігінің мәліметтері негізінде құрастырылып, пайыздық көрсеткіштері есептелген.

Инвестиция

442 335

млн тг (2008 ж.)

Салыстырмалы өзгеріс

−9,8%

2007 жылмен салыстырғанда

Өсу

26,5 есе

1998 жылмен салыстырғанда

1998–2008 жылдар аралығында тұрғын үй құрылысына инвестиция көлемі және қаржыландыру көздерінің құрылымы елеулі өзгерістерге ұшырады. 2008 жылы тұрғын үй құрылысына жұмсалған инвестиция мөлшері 442 335 млн тг болды: бұл 2007 жылмен салыстырғанда 9,8% төмен, 2005 жылмен салыстырғанда 20% жоғары, ал 1998 жылмен салыстырғанда 2 659% (яғни 26,5 есе) артық.

1998 жылы 1 132 мың ш.м тұрғын үй алаңы пайдалануға берілсе, 2008 жылы бұл көрсеткіш 6 832 мың ш.м-ге жетті. Осылайша, 1998 жылдан 2008 жылға дейін тұрғын үйлерді іске қосудың жалпы ауданы 6,03 есе өсті.

2008 жыл: өңірлер бойынша құрылыс және инвестиция

Кесте 3

Республика өңірлері бойынша тұрғын үй құрылысы және құрылысқа жұмсалған инвестиция мөлшері (2008 ж.)

Өңір Тұрғын үй құрылысы (мың ш.м) Үлес салмағы (%) Инвестиция (млн тг) Үлес салмағы (%)
Қазақстан Республикасы 6832 100 442335 100
Ақмола 206 3,0 7660 1,7
Ақтөбе 369 5,4 15878 3,6
Алматы облысы 524 7,7 41345 9,3
Атырау 508 7,4 21949 4,9
Шығыс Қазақстан 226 3,3 7678 1,7
Жамбыл 234 3,4 6256 1,4
Батыс Қазақстан 219 3,2 8694 1,9
Қарағанды 484 7,1 15533 3,5
Қостанай 187 2,7 11511 2,6
Қызылорда 218 3,2 5565 1,3
Маңғыстау 468 6,9 24467 5,5
Павлодар 143 2,1 9096 2,1
Солтүстік Қазақстан 216 3,2 4949 1,1
Оңтүстік Қазақстан 608 8,9 19354 4,4
Астана қ. 1212 17,7 127526 28,8
Алматы қ. 1010 14,8 114874 26

2008 жылы тұрғын үйді пайдалануға берудің ең жоғары үлесі Астана қаласына (17,7%) және Алматы қаласына (14,8%) тиесілі болды. Сонымен қатар Оңтүстік Қазақстан (8,9%), Алматы облысы (7,7%), Атырау (7,4%) және Қарағанды (7,1%) облыстарында да үлес салмағы жоғары болды.