Сақтандыру сомасы
Жеке басты және мүлікті сақтандыру бойынша есеп айырысулар
Сақтандыру — белгілі бір сақтандыру жағдайлары туындаған кезде жеке және заңды тұлғалардың (сақтандырылғандардың) мүдделерін мүліктік қорғауға бағытталған қатынастар жүйесі. Бұл қорғау сақтандырушылар қалыптастыратын ақша қорларының немесе басқа да активтердің есебінен сақтандыру өтемін (немесе төлемін) төлеу арқылы жүзеге асады. Қорлар сақтанушылар төлейтін сақтандыру сыйлықақылары (сақтық төлемдері) және заңмен тыйым салынбаған өзге де көздер арқылы қалыптасады.
Негізгі ұғымдар
- Сақтандыру сомасы
- Сақтандыру жағдайы орын алғанда сақтандыру ұйымы төлеуге міндетті ең жоғарғы ақша сомасы.
- Сақтандыру сыйлығы (сыйлықақы)
- Сақтанушының сақтандыру келісім-шарты бойынша өз міндеттемесін орындау үшін сақтандырушыға төлейтін ақша сомасы.
- Сақтандыру төлемі
- Сақтандыру жағдайы туындағанда немесе келісім-шартта көзделген мерзім жеткенде сақтандырушының сақтанушыға (не сақтандырылғанға) төлейтін ақша сомасы.
- Сақтандыру қызметі
- Сақтандыру және қайта сақтандыру келісім-шарттарын жасау және орындауға байланысты сақтандыру ұйымының қызметі.
Сақтандырудың жіктелуі
Міндеттілік дәрежесіне қарай
- Ерікті сақтандыру — тараптардың ерік білдіруі негізінде жүзеге асады.
- Міндетті сақтандыру — заң талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.
Сақтандыру объектісі бойынша
- Жеке сақтандыру — өмір, денсаулық, еңбекке қабілеттілік сияқты мүдделер.
- Мүліктік сақтандыру — мүлік, кәсіпкерлік тәуекел және азаматтық-құқықтық жауапкершілік сияқты мүдделер.
Төлемнің негізі бойынша
- Жинақтық сақтандыру — келісім-шарт мерзімі аяқталғанда немесе сақтандыру жағдайы туындағанда төленеді.
- Жинақтық емес сақтандыру — төлем тек сақтандыру жағдайы туындаған кезде жүзеге асырылады.
Міндетті сақтандыру: құқықтық негізі және тәртібі
Міндетті сақтандыру — заң талаптарына сай жүзеге асырылатын сақтандыру түрі. Оның түрлері заң актілерімен белгіленеді, ал жүргізу тәртібі мен шарттарын Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайды.
Шарт жасасу ерекшелігі
Міндетті сақтандыру шарттары осы түрді реттейтін заңдарға сәйкес жасалады. Сақтанушы заңда көзделгеннен де тиімдірек шарттарды ұсынуға құқылы.
Лицензия талабы
Міндетті сақтандыру шартын тек осы сақтандыру түріне арналған лицензиясы бар сақтандырушылар ғана жасай алады. Мұндай шартты жасасу сақтандырушы үшін міндетті.
Міндетті сақтандыру бойынша сақтандыру объектісі де, әдетте, осы сақтандыру түрін реттейтін заңдармен нақты белгіленеді. Азаматтың өз өмірі мен денсаулығын сақтандыру міндеті заңдармен де, шарттармен де бекітілуі мүмкін.
Ерікті сақтандыру: тараптар келісімі және шектеулер
Ерікті сақтандыру — тараптардың өзара келісімі негізінде жүзеге асырылатын сақтандыру. Оның түрлері, шарттары мен тәртібі тараптардың келісімімен белгіленеді, ал сақтандыру объектісі азаматтардың немесе заңды тұлғалардың заңды мүдделеріне сай анықталады.
Маңызды қағида
Заңға қайшы мүдделер сақтандыру объектісі бола алмайды.
Жеке сақтандыру өз өмірін, денсаулығын және еңбекке қабілеттілігін қорғауға бағытталады және көбіне сақтанушының өзімен тікелей байланысты болады. Мүліктік сақтандыруға мүлікті сақтандырумен қатар кәсіпкерлік тәуекел, сондай-ақ азаматтық-құқықтық жауапкершілік сияқты мүлікпен байланысты өзге де мүдделер кіруі мүмкін.
Сақтандыру қызметінің бағыттары
Өмірін сақтандыру
Өмірін сақтандыру, әдетте, ерікті түрде жүзеге асырылады және екі негізгі нысанды қамтуы мүмкін: өмірді сақтандыру және аннуитеттік сақтандыру.
Жалпы сақтандыру
Жалпы сақтандыруға медициналық, автокөліктік, азаматтық-құқықтық және басқа да сақтандыру түрлері жатады.