Тілді қорлау - халықты қорлау
Тіл туралы мақал-мәтелдер
Тіл — адам мен қоғамды байланыстыратын ең нәзік те қуатты құрал. Бір ауыз сөз абыройды өсіреді, бір ауыз сөз арды кетіреді. Төмендегі мақал-мәтелдер тілдің жауапкершілігін, ой мен сөздің салмағын, ана тілдің қадірін айқын аңғартады.
Тілден келетін қауіп
Тілдің ұшы — қылыштан өткір: ол кейде адамды сүріндіреді, кейде тіршіліктің берекесін қашырады. Бұл бөлімдегі мақалдар сөзге ие болу, орынсыз сөйлемеу, тіл жарасының тереңдігін еске салады.
Адам көңілден азады, тілден жазады.
Адамға келген он пәленің тоғызы — тілден.
Айтпас жерде тіліңді тарт.
Бас кеспек бар, тіл кеспек жоқ.
Қылыш жарасы бітер, тіл жарасы бітпес.
Бал тамған тілден у да тамар.
Ауызда жиек жоқ, тілде тиек жоқ.
Көнектей басыңа шүмектей тілің жау.
Қотыр қолдан жұғады, пәле тілден жұғады.
Тіл — тас жарады, тас жармаса да бас жарады.
Тіл сүйексіз болса да, сүйектен өтеді.
Тіл ерді қабірге салады, нарды қазанға салады.
Қызыл тілдің қуаты
Дұрыс айтылған сөз — демеу, орнымен келген уәж — сүйеу. Бұл ойлар шешендікке, сөздің көркемдігіне, тілдің адамды да, істі де алға бастайтын күшіне назар аударады.
Өнер алды — қызыл тіл.
Ақынның тілі қылыштан өткір.
От ауызды, орақ тілді шешен.
Піл көтермегенді, тіл көтереді.
Тілдің майын тамызып, сөздің балын ағызып, хас шешендер сөз айтар.
Атағыңды өсіретін де, өшіретін де — тіл.
Ат жүйрігі айырады, тіл жүйрігі қайырады.
Қызыл тіл — жанның мияты, абырой — ердің қуаты.
Сөз — көмек, тіл — құрал.
Есте ұстайтын өлшем
- Сөздің көркемдігі — ойдың анықтығымен бірге жүреді.
- Шешендік — көп сөйлеу емес, орнымен сөйлеу.
Ана тілі және ұлттық негіз
Ана тілі — ұлттың жаны, тарихи жады, мәдениетінің өзегі. Бұл бөлімдегі сөздер тілдің тек қатынас құралы емес, елдік пен бірліктің іргетасы екенін айтады.
Ана тілі — бәріміздің анамыз, өйткені ол — ұлтымыздың анасы.
Ана тілің алпыс тілге татиды.
Әрбір халық өз ана тілінде ғана бақытты.
Өз тілің — бірлік үшін, өзге тіл — тірлік үшін.
Тіл — атадан қалған асыл мұра.
Тіл — халықтың жаны, ділі, рухы, елдік қасиеті, ұлттық болмысы.
Ұлттың қуаты — тілінде.
Ұлттың өшуі тілдің өшуінен басталады.
Халық үшін өзге тілде сөйлеу қауіпті емес, өзге тілде ойлау қауіпті.
Қысқа қағида
Өзге тілді меңгеру — мүмкіндікті кеңейтеді, ал өз тіліңді құрметтеу — тамырды бекітеді.
Білім, тәрбие, мәдениет
Тіл — тәрбиенің басы, білім мен мәдениеттің тірегі. Бұл мақалдар сөз әдебін сақтау, ойды жүйелеу, ұрпаққа тіл арқылы бағыт беру қажеттігін ұқтырады.
Әдептің басы — тіл.
Тәрбие тілден басталады.
Тіл — білім мен тәрбиенің тұғыры.
Тіл — мәдени мұраның үзілмес өзегі.
Тіл — мәдени қазынаның қайнар бұлағы.
Тілсіз жерде тіршілік жоқ.
Тіл — тіршіліктің тірегі.
Тілді қорлау — халықты қорлау.
Ескерту
Тілді білмейтін емес, тілін білгісі келмейтіндер — мәңгүрт.
Қосымша нақылдар
Аузы құлып сандықты тіс ашпаса, тіл ашады.
Ашынған тілді болар, ашыққан ұры болар.
Балаға өз тіліңмен сөйлеме, өз тілімен сөйле.
Басқа пәле — тілден.
Жаман көлдің суы ащы, жаман әйелдің тілі ащы.
Жалтақтамай өзге тілді ұлықта: ең алдымен өз тіліңді дұрыста.
Қазақтың ақылы — көзінде, қасиеті — сөзінде.
Кісі қызыл тілден өледі, түлкі қызыл жүннен өледі.
Мал басынан байланады, адам тілінен байланады.
Малға кедей — жарлы, тілге кедей — сорлы.
Ішімдегінің бәрі тілімде, тілімдегінің бәрі түрімде.
Оқу алды — қызыл тіл, бірден соңғы — мергеншілік.
Тіл — қылыштан да өткір.
Тілде тиек жоқ.
Тіл қоса алар жер мен көктің арасын, тіл айырар анасынан баласын.
Тіл — асыл ойдың бұлағы.
Тілге әр күн — мейрам.
Тіл — ел басқарудың құралы.
Тіл — буынсыз, ой — түпсіз.
Тіл — достықтың мерейі.
Тіл — елдігіміздің іргетасы.
Тіл — өлшеусіз қазына, өрісі кең әлем.
Тілі тәтті, көңілі қатты.
Тіл — тәуелсіздіктің тұғыры.
Тіл — татулықтың тірегі.
Тілге шешен, іске мешел.
Тілсіздің дауы арам, зекетсіздің малы арам.
Тіл тікенді де алады.
Туған ел — тұғырың, туған тіл — қыдырың.
Шешеннің тілі — шебердің бізі.
Шешеннің тілі — ортақ, шебердің қолы — ортақ.
Түйін
Сөзге ие болу
Тілді тәрбиелеу — өзіңді тәрбиелеу. Ойды сүзгіден өткізіп, сөзді орнымен айту — адамның абыройын қорғайды.
Тілді құрметтеу
Ана тіл — елдіктің тамыры. Оны сақтау — мәдениетті, бірлікті, тәуелсіздікті сақтау.
Тіземнен сүріндірсе сүріндірсін, тілімнен сүріндірмесін.