Өсімдіктер жердегі өмірдің бірінші кезі
Өсімдіктерді тіршілік ортасына қарай топтастыру
Өсімдіктерді тіршілік ететін ортасына қарай бірнеше топқа бөлуге болады: суда өсетін, топырақта өсетін, жер астында өсетін және жер бетінде өсетін түрлер. Әр топ табиғаттағы тепе-теңдікті сақтауға әртүрлі деңгейде үлес қосады.
Топырақтағы организмдер
Топырақта бактериялар, балдырлар және кейбір саңырауқұлақтар кездеседі. Олар топырақ құнарлылығын арттыруда маңызды рөл атқарады.
Жер асты «өсімдіктері»
Жер астында да тіршілік бар: кейбір бактериялар түрінде кездесетін организмдер шамамен 3 км тереңдікке дейін анықталған.
Жер үсті өсімдіктері
Жер бетінде шамамен 500 мыңға жуық өсімдік түрі кездеседі. Олардың көпшілігін адам баласы пайдаланады және кей түрлерінің өсіп-өнуіне жағдай жасап отырады. Бұл өсімдіктер экологияны сақтауда ғана емес, экономиканың дамуына да елеулі ықпал етеді. Сондықтан жер үсті өсімдіктерін қорғау — басты міндеттердің бірі.
Фотосинтез: өмірдің бастапқы көзі
Өсімдіктер жердегі өмірдің ең алғашқы, негізгі тірегіне жатады. Табиғатта олар фотосинтез процесін жүзеге асырады. Фотосинтез — күрделі биологиялық процесс: өсімдіктер хлорофилл атты жасыл пигменттің көмегімен күн энергиясын жинақтап, сол энергия арқылы көмірқышқыл газын және суды өзгертіп, органикалық қосылыстар түзеді.
Неліктен бұл маңызды?
Фотосинтез күн сәулесінің энергиясын химиялық байланыстар энергиясына айналдырады. Ал түзілген органикалық заттар тікелей немесе қоректік тізбек арқылы басқа организмдерге азық болады. Демек, жасыл өсімдіктер жердегі тіршіліктің дамуы мен гүлденуінде шешуші рөл атқарады.
Осы себепті өсімдіктерді қорғау — жердегі өмірді қорғаумен пара-пар.
Көміртек айналымы және жаһандық ауқым
Құрлық өсімдіктер қабаты жыл сайын шамамен 20–30 млрд тонна көміртегін пайдаланады. Шамамен 300 жыл ішінде өсімдіктер жұтатын көміртегі мөлшері атмосфера мен суларда болатын көміртегі көлеміне теңеседі.
Жылдық өнім
Жер шарының өсімдіктері жыл сайын фотосинтез арқылы 177 млрд т органикалық зат түзеді.
Құрлық үлесі
Оның 122 млрд т — құрлық өсімдіктерінің үлесіне тиесілі.
Мұхит үлесі
Ал 55 млрд т — мұхиттағы өсімдіктер үлесі.
Энергия тұрғысынан
Бір жыл ішіндегі фотосинтез өнімдерінің химиялық энергиясы дүние жүзіндегі электростанциялардың жалпы қуатынан шамамен 100 есе асып түседі.
Уақыт ізі: жинақталған органикалық қор
Фотосинтез миллиардтаған жылдар бойы үздіксіз жүріп келеді. Осы ұзақ уақыт ішінде орасан көп органикалық заттар жиналды, олардың бір бөлігі кейін мұнай, жанатын газ, тас көмір, торф сияқты пайдалы қазбаларға айналды.
Қызықты дерек
Көмір мен мұнай құрамындағы көміртегінің мөлшері барлық тірі организмдерде болатын көміртегіден шамамен 50 есе көп.
Өсімдіктер құрамына кіретін химиялық элементтер де алуан түрлі. Табиғатқа және адам өміріне тигізетін көпқырлы пайдасын, сондай-ақ өндіргіш күштердің дамуына ықпалын ескерсек, өсімдіктерсіз өмір жоқ деген қорытындыға келеміз.
Биоценоздағы рөлі және қорғаудың мәні
Өсімдіктер табиғаттағы биоценоздың өзегін құрайды. Олар топыраққа, жануарлар дүниесіне және микроорганизмдерге пайдалы әсер етеді. Өсімдік түрлері мен олардың таралуына қарай биоценоз да әртүрлі сипат алады.
Қорытынды
Өсімдіктер — экожүйенің тұрақтылығы мен адамзаттың әл-ауқаты үшін стратегиялық маңызы бар табиғи ресурс. Оларды қорғау — табиғатты да, болашақты да қорғау.