Адамзаттың мыңдаған жылдар бойы зеңгір көкке телміріп, бала қиялмен жұлдыз санаған сәттері, әдемі аңсары 1961 жылдың 12 - сәуірінде жүзеге асқан шығар
Адамзат мыңдаған жыл бойы зеңгір көкке телміріп, бала қиялмен жұлдыз санады. Сол әдемі аңсардың бір шынайы белесі 1961 жылдың 12 сәуірінде жүзеге асты. Әрине, бәрімізге Жер атты ғаламшарды ғарыштан тамашалау бұйырған жоқ. Бірақ ғарышкерлер түсірген видео мен фото арқылы көпшілік Жерді ғарыштан көргендей әсерге бөленетіні жасырын емес.
Ғарышты игеру тарихында қызық дерек те, ащы сабақ та аз емес. Төмендегі деректер соның бір бөлігі ғана.
Тегі бірдей ғарышкерлер: сәйкестік пе, туыстық па?
Қызығы, бүгінге дейін тегі бірдей ғарышкерлер жұп-жұп болып кездескен: Титов, Соловьев, Томас, Торнтон, Скотт, Уокер, Александров, Фишер, Шепард, Аллен, Бейкер, Восс, Гибсон, Гэрриот, Коллинз, Ричардс, Романенко деген тегі бар ғарышкерлер — әрқайсысы екеуден.
Бірақ олардың барлығы бір-біріне туыс емес. Тек «Александров» тегіндегі екі ғарышкердің біреуі орыс болса, екіншісі — Александр Панайотов Александров есімді болгар азаматы.
Ал Уильямс, Волков, Келли тегі бар ғарышкерлер үшеуден кездеседі. Олар да туыс емес көрінеді.
Байқоңырдан ұшқан өзге ұлт өкілдері
Адамзаттың тұңғыш рет ғарышқа ұшқан айлағы — Байқоңыр — қазақ даласында орналасқанымен, қазақтың ғарышқа ұшуына шамамен 30 жыл уақыт қажет болды.
Қазақтан бұрын Байқоңырдан ғарышқа ұшқандар
- 1978 ж. 2 наурыз — чех ғарышкері Владимир Ремек
- 1978 ж. 27 маусым — поляк ғарышкері Мирослав Гермашевский
- 1979 ж. 10 сәуір — болгар ғарышкері Георгий Иванов
- 1980 ж. 23 шілде — вьетнамдық Фам Туан
- 1981 ж. 22 наурыз — моңғол ғарышкері Жүгдердэмидийн Гуррагча
- 1981 ж. 14 мамыр — румын ғарышкері Думитру Прунару
- 1985 ж. 30 қазан — неміс ғарышкері Эрнст Мессершмидт
- 1988 ж. 29 тамыз — ауған ғарышкері Абдул Ахад Моманд
Тұңғыш араб және тұңғыш мұсылман ғарышкер
АҚШ-тың көмегімен 1985 жылдың 17 маусымында Сауд Арабиясының ханзадасы Сұлтан ибн Салман ибн Абдул Азиз ғарышқа ұшты. Ол — ғарышқа ұшқан тұңғыш араб әрі тұңғыш мұсылман ретінде аталады.
Мұсылман әйел туралы пікір
2006 жылы Байқоңырдан ұшқан парсы қызы Ануше Ансариді кейбір зерттеушілер ғарышқа ұшқан тұңғыш мұсылман әйел деп көрсетеді.
Апаттар: технологияның құны мен тәуекелі
Ғарышты игеру жолындағы апаттар — тарихтың ең ауыр беттерінің бірі. Байқоңырдағы алғашқы апат 1958 жылдың 27 сәуірінде №1 ұшыру кешенінде тіркелген: «Спутник-8Ф91» зымыран-тасығышы ұшырылған сәтте сәтсіздікке ұшыраған. Ол КСРО-ның Д-1 №1 деп белгіленген үшінші жасанды Жер серігін алып шығуға тиіс еді.
АҚШ-тағы алғашқы ғарыштық апат 1957 жылдың 6 желтоқсанында Канаверал мүйісіндегі ғарыш айлағында болған: «Авангард» зымыран тасығышы «Авангард 1» серігін орбитаға шығаруы керек еді, бірақ апатқа ұшырады.
Байқоңырдағы ең үлкен апат және «Союз-11» трагедиясы
Байқоңырға қатысты ең үлкен апат 1960 жылдың 24 қазанында Р-16 зымыранын сынақтан өткізу кезінде орын алды. Сол кездегі КСРО Стратегиялық мақсаттағы ракета әскерінің қолбасшысы, артиллерияның бас маршалы М. Неделин бастаған 74 адам қаза тапты. Тағы 4 адам госпитальда көз жұмғаны айтылады.
КСРО-ның ғарышқа ұшырған аппараттарының ішінде бір мезетте ең көп адамның өмірін жалмаған апат — «Союз-11» кемесіне қатысты. 1971 жылдың 30 маусымында қону аппаратының герметизациясы бұзылып, ғарышкерлер Г.Т. Добровольский, В.Н. Волков, В.И. Пацаев қаза болды.
Жылдамдықтар мен рекордтар: адамзаттың «үшінші ғарыштық» белесі
Егер әңгімені қызықты деректерге бұрсақ, адамзат ғарыш жылдамдығының үшінші сатысына 1972 жылдың 2 наурызында қол жеткізген. Мамандар мұны «үшінші ғарыштық жылдамдық» деп атайды.
Pioneer-10
Сол күні «Пионер-10» аппараты «Атлас-СЛВ 3С» зымыран-тасығышының көмегімен сағатына 51 682 км жылдамдық көрсеткен.
Helios-B
1976 жылдың 15 қаңтарында ұшырылған америкалықтар мен немістер бірлесіп жасаған «Гелиос-Б» зонды сағатына 240 000 км жылдамдыққа жеткен.
Күнге ең жақын жақындаған аппарат
Күнге ең жақын қашықтыққа барған станса да — «Гелиос-Б». Ол Күнге шамамен 7 млн км жақындап, Күннен 43,4 млн км қашықтықтағы нүктеге дейін барған.
Ең алысқа кеткен аппараттар және белгісіз тәуекел
Жерден ең алысқа ұзап кеткен аппараттар туралы сөз болғанда да, деректер көбіне америкалық миссияларға тіреледі. «Пионер-10» аппараты 1986 жылдың 17 қазанында Жерден 5,9 млрд км қашықтыққа ұзаған және Плутон орбитасын қиып өткен. Сол кездегі жылдамдығы сағатына шамамен 49 000 км болған.
Есептеулерге сүйенсек, бұл аппарат біздің заманымыздың 34593 жылы бізден 10,3 жарық жылы қашықтықтағы Росс-248 жұлдызына жақындайды. Дегенмен «Вояджер-1» аппараты «Пионер-10»-ды қуып жетіп, одан да әрі ұзайды деген болжам бар.
Ғарыштағы «кездейсоқтық» факторы
Алайда бұл — ауасыз кеңістіктегі абсолют қауіпсіздік емес: ерсілі-қарсылы жүйткіген астероидтар мен кометалардың бірі соғып кетсе, аппараттың миссиясы бір сәтте аяқталуы мүмкін. Қалай болғанда да, бұл деректердің өзі адам қиялын қозғайды.
Қазақстанға қайта оралсақ: Байқоңырдың бүгінгі ахуалы
Тоқтар Әубәкіров пен Талғат Мұсабаевты елдің бәрі біледі. Бірақ Ресейге жалға берілген Байқоңырдағы 60 старт алаңының 54-і қазір қолданылмай тұрғанын, тек 6-уы ғана «Протон», «Союз ТМ», «Ангара», «Зенит» секілді зымырандарды ұшырып жатқанын бірі білсе, бірі білмейді.
Оның үстіне Ресей Қиыр Шығыстағы Амур облысында салынып жатқан «Восточный» ғарыш айлағының құрылысын 2016 жылы аяқтап, 2018 жылы сол жерден ғарышқа адам ұшыруды жоспарлағаны айтылған.
Алдағы онжылдықтың сұрағы
Егер бұл үрдістер расталса, ғарышқа қатысты үлкен әңгіме қазақ үшін алдағы онжылдықта жаңа мазмұнмен басталуы әбден мүмкін.