Отбасының дамуы туралы қазақша реферат
Отбасының дамуы және жүйелік ықпал ету
Отбасы психотерапиясында қолданылатын жүйелік ықпал ету отбасының әрбір мүшесі дамудың қай сатысында болса, отбасы тұтастай сол деңгейде болады деген болжамға сүйенеді. Кей жағдайларда отбасы мүшелерінің жеке дамуы мен отбасы жүйесінің дамуы өзара үйлесімді түрде байланысады. Алайда, көптеген жағдайда бұл байланыс патологиялық сипатқа ие болуы мүмкін.
Мысал: жеткіншектің ерте ата-ана болуы
Мысалы, 15 жастағы жеткіншек қыздың ана болуы мүмкін жағдайын елестетейік. Жеткіншек кезеңінде адам әлеуметтік тәжірибені белсенді меңгереді, өзіндік сана қалыптасады. Егер дәл осы уақытта оған басқа бір адам үшін толық жауапкершілік жүктелсе, онда ол өзінің жеке қажеттіліктері мен даму міндеттерін екінші орынға ысырып қояды.
Сонымен қатар жеткіншектің ойлары мен көзқарастары көбіне амбиваленттілікпен сипатталады: ол бір жағынан ересектердің нақты қолдауы мен қамқорлығына мұқтаж, екінші жағынан тәуелсіздікке ұмтылады. Осы себепті басқа адамның жағдайын жасау қажеттілігі жеткіншектің дамуын едәуір қиындатады.
Негізгі түйін
Жүйелік тұрғыда қарағанда, отбасы мүшесінің даму кезеңіне сәйкес келмейтін ауыр жауапкершілік бүкіл отбасы жүйесінің тепе-теңдігін бұзып, даму қарқынын баяулатуы мүмкін.
Отбасы дамуының кезеңдері
Отбасы даму процесінде біртұтас жүйе ретінде бірнеше кезеңдерден өтеді. Әдетте бұл жол некелік одақтың құрылуынан басталып, бірінші баланың дүниеге келуімен жалғасады. Кейін келесі балалардың тууына байланысты отбасы жаңа деңгейлерге өтеді.
Ерте кезең: кішкентай баланы күту
Алғашқы жылдары отбасының күнделікті өмірі көбіне кішкентай балаларды күтіп-бағумен тығыз байланысты болады. Бұл кезеңде ата-ана рөлдері мен тұрмыс ырғағы жаңа міндеттерге бейімделеді.
Мектеп кезеңі: қашықтықтың артуы
Баланың мектепке баруы ата-ана мен бала арасындағы қашықтықты орната бастайды, әрі ол уақыт өте ұлғаяды. Бала өз өмірінде ата-анадан тәуелсіздік алуға қадам жасап, осы өзгерістің мәні мен міндеттерін қайта қарастыруға мәжбүр болады.
Балалардың үйден кетуі: жұп жүйесінің қайта құрылуы
Балалар отбасылық ұядан «ұшып кеткенде», ерлі-зайыптылар қайтадан екеуара жүйе ретінде қалады және күнделікті бағып-қағу ауыртпалығынан босайды. Қалыпты жағдайда бұл процесс біртіндеп жүруі тиіс: баланың өсіп-жетілуіне қарай ата-ананың жаңа қажеттіліктері мен күтулері қалыптасып, сол өзгерістерге алдын ала дайындалуға мүмкіндік туады.
Дегенмен тәжірибеде көптеген ата-ана бұл кезеңге дайын болмай жатады. Себебі алғашқы шамамен 15 жыл ішінде өмірін баланы бағып-қағуға арнап, өзге қажеттіліктер мен рөлдерді екінші орынға ысырып қойғандай сезінуі мүмкін.
Практикалық байқау
Егер жұп қарым-қатынасында ортақ мақсаттар, жеке қызығушылықтар және өзара қолдау ертерек қалыптаспаса, балалар үйден кеткен соң бос кеңістік айқын сезіліп, бейімделу қиындайды.
Қорытынды ой
Отбасы дамуы — кезең-кезеңімен жүретін күрделі процесс. Жүйелік көзқарас отбасы мүшелерінің жас ерекшеліктеріне сай міндеттер мен жауапкершіліктің тең бөлінуі, сондай-ақ әр кезеңге саналы дайындық отбасының тұрақтылығы мен психологиялық саулығын қолдайтынын көрсетеді.