Бауырмалдық халқымызың атам заманнан сүйегіне сіңген қасиеті
Мектептегі «Әдеп» пәні: ұлттық құндылықтарды жаңғыртатын сабақ
Еліміз егемендікке қол жеткізген кезеңнен бері ата-бабаларымыз қалыптастырған тәлім-тәрбие мұрасын жүйелі түрде таныту бұрынғыдан да өзекті. Мектепте жүргізілетін «Әдеп» пәні — ұлттық құндылықтарды, көрегендік пен парасатты, инабат пен ізеттілікті ұрпақ санасына сіңіретін маңызды бағыт.
Әдеп әліппесімен сусындаған оқушы өз халқының даналығын әр кезеңде жадына тоқып, күнделікті қарым-қатынаста кісілік өлшемін сақтауға дағдыланады. Сабақ барысында мен әдептілік иірімдеріне ерекше мән беремін. Төменде 10-сыныпта өткізілетін ашық сабақтың ықшамдалған, мазмұны реттелген жоспары ұсынылады.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Ұлттық қадір-қасиеттер — ұлттық сана-сезімнің негізі, адамгершіліктің өзегі, халқымыздың ғасырлар бойы қалыптасқан қоғамдық санасының жемісі және кісілік қасиеттердің жиынтығы екенін түсіндіру.
Тәрбиелік
Оқушылар бойына имандылық, адамгершілік, өнегелілік сияқты асыл қасиеттерді дарыту; ізет пен инабат мәдениетін тәжірибеде қолдануға бағыттау.
Сабақтың форматы мен көрнекілігі
Сабақ түрі
Аралас сабақ.
Көрнекіліктер
- Қанатты сөздер
- Қоржын
- Асық
- О. Дорожнев: «Инабаттылық иірімдері»
Сабақтың құрылымы
Негізгі бөлімдер
- Ұлттық қадір-қасиеттер
- «Көкпар» ойыны (сайыс форматы)
- «Тәрбиелі адам — тағалаған аттай» (ой түю)
- Ситуациялық сұрақтар
- Қорытынды
- Үй тапсырмасы
Ұлттық тәлім-тәрбиенің өзегі — адамгершілік. Ата-бабаларымыз арнайы кітап оқымаса да, күнделікті тұрмыс-тіршілікте көрген-білгенін, бастан кешкенін саралап, өмірлік тәжірибеге айналдырып, ұрпаққа мұра етіп қалдырған.
Ұлттық қадір-қасиеттердің төрт тірегі
1) Әдептілік
Әдеп сақтау — халықтық рәсімге немесе жөн-жоралғыға соқыр бағыну емес. Бұл — қалыптасқан заңдылықтарды құрметтеу, қадірлеу, яғни адамгершілік борышты сақтау. Халық «Әдептілік — әдемілік» дейді.
Әдептіліктің психологиялық астары терең: ол — ізет, кішіпейілділік, көпшілікпен үйлесім табу мәдениеті. Қазақ дәстүріндегі соның айқын көріністерінің бірі — ат тергеу, яғни адамды өз есімімен атамай, құрметпен ерекше атау.
Мысал ретінде еркелете әрі құрметпен айтылатын атаулар келтіріледі: «Ақ бөпем», «Үкім», «Тәмпіш танауым». Қазақ әйелдері қайын жұртына қосымша ат қоюға ерекше шебер болған.
2) Қонақжайлылық
Қонақжайлылық (меймандостық) — ата салтымыздағы ең мақтаулы қасиеттердің бірі. Қазақ меймандостығының ерекшелігі — келген қонаққа ең дәмді асын ұсынып, дәм-тұзды қадірлеуінде.
Сыйластық көбіне дәм таттырудан басталады. Қонақжайлық дәстүрін бұрынғыдай түсініп, жаңғырта дәріптеу — қоғамдағы жылылық пен бірлікті күшейтеді.
3) Бауырмалдық
Бауырмалдық — халқымыздың бойына ертеден сіңген қасиет. Бұл ұғым Құран Кәрім қағидаларымен де үндес: адам баласы бір-біріне жат емес, бәрі — бауыр.
Сондықтан жас ұрпақты ұлтқа, руға, жүзге бөлмей, кішкентайынан бауырмалдыққа баулу қажет.
4) Қайырымдылық
Қайырымдылық — адам өміріндегі ең игі істердің бірі. Үй ішіндегі үлкеннің кішіге қамқорлығы, кішінің үлкенге көмегі, баланың ата-анаға мейірі, ата-ананың балаға шапағаты, азаматтың елге қызметі — осының бәрі қайырымдылықтың қайнар көзі.
Сабақтағы белсенді бөлім: «Көкпар» сайысы
Өткен тақырыптар мен үй тапсырмаларын пысықтау мақсатында ұлттық ойын элементтері кіріктірілген «Көкпар» сайысы ұйымдастырылады. Сайысқа екі топ қатысады: «Абай ауылы» және «Мұқағали ауылы».
Сайыс бағдарламасы
- Таныстыру
- Төсбелгіні қорғау
- «Жантану» ғылымы дегеніміз не?
- Рефлекс дегеніміз не?
- Ойлау мен сөйлеудің байланысы
- Туыстық қатынасқа халқымыз қалай мән берген?
- Үйге ақсақал келсе, қалай қарсы аласың?
- Көптен көрмеген құрбыңмен қалай сәлемдесер едің?
Шығармашылық тапсырма
Оқушылардан Абай мен Мұқағали әндерін орындау, «арнаулы бұрыш» әзірлеу және қонақжайлылық рәсімін көрсету сұралады. Сайыс нәтижесінде жеңімпаздар марапатталып, үздік шыққан оқушылардың еңбегі атап өтіледі.
Инабат пен кішіпейілділік — кісілік көркі
Қазақ халқы күнделікті тұрмыс пен қарым-қатынас барысында-ақ жастарды әдептілікке, инабаттылыққа, сыпайылыққа, мейірбандыққа, ізеттілікке баулыған. Сол асыл қасиеттердің бірі — кішіпейілділік.
Кішіпейіл адамды жұрт сыйлаған, құрметтеген, үлгі тұтқан. Халық даналығы мұны нақыл сөздермен бекіткен: «Кішіпейілділік — кісілік көркі», «Ұлық болсаң, кішік бол».
«Тәрбиелі адам — тағалаған аттай: ол өмірдің тайғақ қияларынан қиналмай өтеді» деген ой сабақтың өзегін түйіндейді.
Қорытынды
Ұлттық қадір-қасиеттердің құндылығы — жас ұрпақты әдептілікке, бауырмалдыққа, қонақжайлылыққа, қайырымдылыққа тәрбиелеуінде. Салт-дәстүр мен әдет-ғұрыпты бойға сіңіріп, тұрмыстық-әлеуметтік мәдени дәстүрлерді жалғастыратын — бүгінгі жасөспірімдер мен жастар.
Ата-бабалар салған сара жолдан таймай, ұлттық мәдениетіміздің өркендеуіне өз үлестеріңді қосып, оқуда да, еңбекте де табыстан табысқа жете беріңдер.
Үй тапсырмасы
- 1 Оқулықтағы «Ұлттық қадір-қасиеттер» тақырыбын оқып келу.
- 2 Сынып оқушылары арасынан халқымыздың ұлттық болмысына сай әдепті, ибалы, инабатты, мейірімді оқушы туралы қысқаша мінездеме жазу.