Қазақша рефераттар

Қатынас эстетикасы

Жеке адамның жалпы мәдениеті үйелменде, ұжымда және жұртшылық арасында айқын көрінеді. Сондықтан күнделікті өмірдегі оқушының жеке бас эстетикасына ерекше көңіл бөлу — мұғалімдер мен ата-аналар үшін кезек күттірмейтін міндеттердің бірі. Эстетикалық тәрбиенің маңызды қырлары: ізеттілік, ұқыптылық, жылы шырайлылық, қайырымдылық, тазалықты сақтау және тәртіпке мән беру.

Жалпы эстетикалық мәдениет нені қамтиды?

  • Қатынас эстетикасы

    Адамдармен қарым-қатынастағы әдеп, сыйластық, сенім.

  • Киім-кешек эстетикасы

    Сыртқы келбеттегі жинақылық, үйлесім, қарапайым талғам.

  • Үй-жағдай эстетикасы

    Тазалық, ыңғайлылық, заттарды ретімен орналастыру мәдениеті.

  • Манера және дене қимылы

    Өзін ұстай білу, жүріс-тұрыс, ым-ишарадағы өлшем.

Қатынас эстетикасы

Үйелменде ата-анамен, мектепте оқушылармен және мұғалімдермен, сондай-ақ басқа адамдармен дұрыс қарым-қатынас жасау — эстетикалық тәрбиенің іргетасы. Мұндай мәдениет баланың күнделікті өмірі мен іс-әрекетінде қалыптасып, оның эстетикалық сезіміне үнемі ықпал етеді.

Негізгі қағида

А.С. Макаренко пікірінше, адамдармен жылы шырайлы қарым-қатынас орнату, көршілерге қайырымды болу, сенімді дос әрі өнегелі тұлға ретінде танылу — моральдық эстетиканың өзекті салалары.

Үй-жағдай эстетикасы

Әрбір үйелмен өз үйінде жайлы әрі ұқыпты орта қалыптастыруға ұмтылады: тұрмыстық заттардың өз орнында әдемі әрі ыңғайлы тұруын ойластырады, жұмыс пен демалыс бөлмелерін қолайлы етіп жабдықтайды. Баланы жеке заттарын ретпен ұстауға, күтіп-баптауға, үй жинауға және тазалық сақтауға үйрету — күнделікті тәрбиенің маңызды бөлігі.

Балаларды қатыстыру арқылы қалыптасатын дағдылар

  • Бөлме қабырғасына арналған түс қағазын (обой) және терезе перделерін талғаммен таңдау.

  • Мебельді кеңістікке сай, ықшам әрі әдемі орналастыру.

  • Бөлме өсімдіктерін өсіру, күту және жалпы ортаға жан бітіретін ұсақ детальдарды түсіну.

Осындай жұмыстарды өз бетімен орындауға дағдылану баланың эстетикалық танымын дамытып, талғамы мен эстетикалық ұғымдарын қалыптастырады.

Балаларды үй ішіндегі барлық реттеу, жинау, тазалық сақтау жұмыстарына жүйелі түрде қатыстыру — әке мен шешенің, сондай-ақ ересек үйелмен мүшелерінің негізгі міндеттерінің бірі.

Киім-кешек эстетикасы

Адамның сыртқы келбеті, киімі және жүріс-тұрысы оның эстетикалық мәдениетімен тығыз байланысты. Киім эстетикасы заман талабына сай жинақылықты, үйлесімділікті және ұқыптылықты қажет етеді. Ескірген немесе орынсыз сәнге еліктеу адамның ажарын ашпайды, керісінше табиғи сүйкімділігін көмескілендіреді.

Талғам — «көрме» емес

Сәнді дұрыс пайдалану — әдемілікті сезіне білу, өмірге және адамның бейнесіне сергітетін жаңалық енгізу. Бірақ артық сәндену, форма мен түске шамадан тыс еліктеу абырой әкелмейді.

Өлшем мен сәйкестік

Сырт киім, аяқ киім және шаш күтімі жас ерекшелігіне әрі өмір жағдайына сай таңдалуы тиіс. Басқаша айтқанда, адамды қымбат мүліктердің көрмесіне айналдыруға болмайды.

Манера, ым-ишара және дене қимылы

Манера мен ым-ишара — әр адамның өзін таныту үлгісі, өзін ұстай білуі және дене қимылына қатысты мәдени түсінігі. А.С. Макаренко М. Горький атындағы колонияда және Ф. Дзержинский атындағы коммунада тәрбиеленушілердің сыртқы келбетіне, сымбатына, жүріс-тұрысына ерекше мән берген.

Нені ескеру қажет?

Ұқыпсыз киіну, қалай болса солай жүру — икемсіздікті, әдепсіздікті, қарапайым мәдениеттен алшақтықты аңғартады. Сондықтан жүріс-тұрыста да, өзін ұстауда да қарапайымдылық пен сезім өлшемін сақтау маңызды.

Жан-Жак Руссо дене қимылын бірқалыпты ұстауға, мейірімді дауыспен сөйлеуге және өзін-өзі меңгере білуге үндеген.

Жеке адамның сыртқы мәдениеті мен ішкі дүниесінің үйлесуі — эстетикалық сұлулықтың негізгі белгісі. А.П. Чехов сөзімен айтқанда, адамда «бет, киім, жан, ой — бәрі сұлу болу керек».

Мінез-құлық эстетикасы

Мінез-құлық эстетикасы — оқушының өзге адамдармен қарым-қатынасы және қоғамдағы іс-әрекет мәдениеті. Мінез-құлықты дербес ғылым ретінде этика зерттейді, ал эстетика бұл құбылысты адамның талғамы, әдептілігі және мәдени бейнесімен байланыста қарастырады.

Мұғалім мен ата-ананың рөлі

Оқушы жастардың эстетикалық танымын, сезімін, мәдениетін және білімін көтерудегі ең басты сүйеніш — мұғалімдер мен ата-аналар. Олар өздері үлгі бола отырып, эстетикалық тәрбие жұмысының мазмұнын, формалары мен әдістерін жетілдіру жолдарын іздестіріп, жүйелі түрде іске асырады.

Үйде

Тазалық, рет, ұқыптылыққа күнделікті дағды қалыптастыру.

Мектепте

Қарым-қатынас мәдениеті мен өзін ұстау нормаларын нығайту.