Коммерциялық банктер
Кіріспе
Несиелік жүйенің төменгі буыны халық шаруашылығына тікелей қызмет көрсететін және коммерциялық негізде кең ауқымды қаржылық қызмет атқаратын дербес банктік мекемелер желісінен тұрады. Бұл топқа коммерциялық, кооперативтік және жеке банктер жатады. Банктік заңнамада олар көбіне «коммерциялық банктер» деген ортақ атаумен біріктіріледі.
«Коммерциялық банк» термині банк ісінің ертеректегі даму кезеңінде пайда болды: сол уақытта банктер сауда-саттық, тауар айырбасы операциялары және төлемдерге қызмет көрсетумен көбірек айналысқан. Негізгі клиенттері саудагерлер болғандықтан, атау да осы ерекшеліктен қалыптасты.
Алайда өнеркәсіп пен өзге салалардың дамуына байланысты банктер экономиканың басқа да секторларына қызмет көрсете бастағандықтан, «коммерциялық» атауы бастапқы тар мағынасын біртіндеп жоғалтты. Қазіргі түсінікте ол банктің іскерлік сипатын білдіреді: банк шаруашылық агенттердің қызмет саласына қарамастан, олардың әртүрлі қажеттіліктеріне қаржылық қызмет көрсетеді.
Негізгі анықтама
Коммерциялық банктер — нарық экономикасында қаржылық операциялар жүргізетін және әртүрлі банктік қызметтер көрсететін несиелік мекемелер тобы.
Коммерциялық банктер клиенттердің қаражатын сақтауға арналған әртүрлі депозит түрлерін ұсынады. Бұл, бір жағынан, ақшаның сақталуын қамтамасыз етсе, екінші жағынан, клиенттің өтімділікке деген сұранысын қанағаттандырады. Көптеген клиент үшін мұндай сақтау формасы облигацияға немесе акцияға қаражат салумен салыстырғанда ыңғайлы әрі тиімді болуы мүмкін.
Қазіргі коммерциялық банктер туралы сөз қозғағанда, несиелік жүйенің басқа буындары сияқты, олардың да үнемі дамып отыратынын атап өткен жөн. Операциялардың формалары, бәсекелестік әдістері, қадағалау және бақылау тетіктері өзгеріп, жетілдіріліп келеді.
Депозит қабылдау
Клиент қаражатын сақтауға және жинақтауға арналған өнімдер ұсыну.
Есеп айырысу және төлемдер
Ақшалай төлемдерді жүргізу, аударымдар мен есеп айырысуларды ұйымдастыру.
Несие беру
Экономика субъектілерін және халықты несиелеу арқылы қаржыландыру.
Коммерциялық банктердің бастапқы қызметтері
- Депозиттер қабылдау: қаражатты тарту және сақтау құралдарын ұсыну.
- Төлемдер мен есеп айырысу: қолма-қол және қолма-қолсыз операцияларды жүргізу.
- Несие беру: кәсіпорындар мен азаматтардың қаржылық қажеттіліктерін қамтамасыз ету.
I. Коммерциялық банктің ұйымдастыру құрылымы
Бұл бөлім коммерциялық банктердің түрлері, атқаратын қызметтері және операциялары туралы жүйелі түсінік қалыптастыруға бағытталған.
II. Коммерциялық банктердің операциялары
Банктік операциялар пассивтік және активтік бағыттар арқылы жүзеге асады. Бұл құрылым банктің ресурстарды қалыптастыруы мен оларды орналастыру логикасын түсіндіруге мүмкіндік береді.
2.1 Коммерциялық банктердің операциялары
Операциялар жүйесі және олардың өзара байланысы.
14-бет
2.2 Банктердің пассивтік операциялары
Ресурстарды тарту және қорландыру көздерін қалыптастыру.
14-бет
2.3 Банктердің активтік операциялары
Қаражатты орналастыру: несие, инвестиция және өзге активтер.
20-бет
III. Экономиканы және халықты несиелендіру операциялары
Бұл бөлім несиелендірудің бағыттарын, қолма-қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыруды және коммерциялық банктердің инвестициялық қызметін қамтиды.
3.1 Экономиканы және халықты несиелендіру
Бизнесті және азаматтарды қаржыландырудың негізгі қағидалары мен арналары.
25-бет
3.2 Қолма-қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру және жүргізу
Төлем инфрақұрылымы мен аударымдарды жүргізу тәртібі.
26-бет
3.3 Коммерциялық банктердің инвестициялық қызметі
Инвестициялық операциялардың рөлі және бағыттары.
29-бет
Қорытынды және дереккөздер
Құжат құрылымында қорытынды (31-бет) және пайдаланылған әдебиеттер (32-бет) қарастырылған.