Қазақша рефераттар

Әлеуметтану жеке білім саласы ретінде келесі негізгі қызметтерді орындайды

Әлеуметтану жеке білім саласы ретінде қоғамды, әлеуметтік қатынастарды және әлеуметтік үдерістерді түсіндіруге бағытталған бірқатар негізгі қызметтерді атқарады. Бұл қызметтер ғылыми танымды тереңдетіп қана қоймай, қоғамдық өмірді жоспарлау мен басқаруға да нақты негіз ұсынады.

Әлеуметтанудың негізгі қызметтері

1) Теориялық-танымдық қызмет

Әлеуметтік дамудың заңдылықтарын, әлеуметтік құбылыстар мен үдерістердің өзгеру үрдістерін, зерттеулер нәтижелерін талдаумен байланысты. Бұл қағида қазіргі уақыттың өзекті мәселелеріне ғылыми жауап беріп, оларды жетілдіру жолдарын ұсынады.

2) Әдістемелік қызмет

Әлеуметтанудың ұғымдық-әдіснамалық аппаратын қалыптастыруға, жаңа заңдылықтар мен тенденцияларды айқындауға мүмкіндік береді.

3) Басқарушылық қызмет

Әлеуметтанулық шешімдер мен ұсыныстардың қоғам, аймақ, кәсіпорын немесе ұйым деңгейінде басқарушылық шешім қабылдауға негіз болуымен сипатталады.

4) Тәжірибелік қызмет

Практикалық маңызы бар ұсыныстарды әзірлеуге, әлеуметтік мәселелерді шешуге қолданбалы бағытта көмектеседі.

5) Болжамдық қызмет

Болашақтағы әлеуметтік үдерістердің даму тенденциялары туралы ғылыми негізделген болжамдар құрастыруға мүмкіндік береді.

Социологиялық зерттеулер және әлеуметтік жоспарлау

Қоғамдық өмірдің әртүрлі салаларының дамуын жоспарлау үшін социологиялық зерттеулерді қоғам тәжірибесінде қолданудың маңызы зор. Әлеуметтік жоспарлау кең ауқымды қамтиды: елдер мен аймақтардың, сондай-ақ әлемдік қауымдастықтың өмір әрекетінің ірі үдерістерін жоспарлаудан бастап, қала мен ауылдың, жекелеген кәсіпорындардың және ұжымдардың әлеуметтік өмірін жүйелеуге дейін.

Негізгі ой

Әлеуметтану қоғамды тек сипаттап қоймай, оны мақсатты түрде дамытуға арналған шешімдер мен жоспарлардың ғылыми негізін қалыптастырады.

Әлеуметтанудың ғылымдар жүйесіндегі орны

Әлеуметтанудың қоғамтану және гуманитарлық ғылымдар жүйесіндегі орны, ең алдымен, оның қоғам туралы ғылым ретіндегі мәртебесімен айқындалады. Бұл тұрғыдан алғанда, әлеуметтану көптеген қоғамтанулық және гуманитарлық пәндер үшін әдіснамалық негіз қызметін атқарады.

Әдістердің ортақтығы

Адамды және оның әрекетін зерттеудің техникасы мен әдістемесі, сондай-ақ әлеуметтік өлшеу әдістері әлеуметтануда қалыптасып, кейін басқа гуманитарлық ғылымдарда кеңінен қолданылады. Сондықтан әлеуметтану басқа ғылымдармен өзара байланыссыз толыққанды дамып, қызметін атқара алмайды.

Адам әлемімен байланысты қоғамтану ғылымдарының ішінде әлеуметтану жетекші рөл атқарады: ол әлеуметтік-мәдени құбылыстарға ортақ, уақыт пен кеңістікте қайталанатын заңдылықтарды анықтауға ұмтылады.

Тарихпен байланысы

Егер тарих әлеуметтік үдерістердің пайда болуын және олардың бірегей, қайталанбас өрбуін зерттесе, әлеуметтану көптеген қоғамдарға ортақ келетін жалпы заңдылықтарды қарастырады. Дегенмен бұл айырмашылық олардың байланысын әлсіретпейді — керісінше, өзара қажет екенін көрсетеді.

Ортақ нысан

Тарих та, әлеуметтану да қоғамды зерттеу нысаны ретінде қарастырады.

Екі өлшем

Екі ғылым да әлеуметтік заңдылықтардың болуын және қоғам дамуына ықпал ететін дара құбылыстардың динамикасын қатар талдайды.

Құндылықтар мен нормалардың, қатынастардың субъективті және объективті байланысының эволюциясын анықтау көбіне тарих пен әлеуметтанудың бірлескен еңбегі арқылы ғана мүмкін болады.

Саясаттанумен байланысы: саяси әлеуметтану

Екі ғылымның өзара әрекеті жаңа бағыттың — саяси әлеуметтанудың — қалыптасуына ықпал етті. Бұл байланыс бірнеше маңызды қағида арқылы айқындалады.

  • Қоғамды жалпы әлеуметтік жүйе ретінде қарастыру саяси өмірдің заңдылықтарын неғұрлым дәл анықтауға мүмкіндік береді.

  • Қоғам дамуын талдауда саяси құрылымның және түрлі саяси институттардың ықпалын тұрақты түрде ескеру қажет.

Философиямен сабақтастығы

Әлеуметтану философиямен тығыз байланысты, өйткені олардың негізінде адамзаттың әлеуметтік ойының бастапқы тұтастығы жатыр. Философияның принциптері, категориялары мен заңдары қоғамды, қоғамдық қатынастарды, әлеуметтік байланыстарды және әлеуметтік әрекеттерді әлеуметтанулық түсіндірудің іргетасына айналады.

Философияның ұғымдары

Материя, сана сияқты іргелі түсініктер арқылы дүниені жалпы деңгейде пайымдайды.

Әлеуметтанудың нысаны

Әлеуметтік құрылым, әлеуметтік институттар, мәдениет және қоғамның әлеуметтік ұйымдасуын зерттейді.

Әлеуметтану адам әрекетінің барлық салаларын — материалдық және рухани қырларын — кешенді түрде қарастырады. Осы арқылы ол экономикалық және саяси өмірдің, сондай-ақ қоғамның рухани тіршілігінің әлеуметтік өлшемдерін талдауға мүмкіндік береді.