Қазақша рефераттар

Адамның өсіп жетілуінде белгілі заңдылық болады

Баланың өсіп-жетілу заңдылықтары және жас ерекшеліктері

Адамның өсіп-жетілуі белгілі заңдылықтарға бағынады, бірақ бұл үдеріс әр балада әртүрлі өтеді. Баланы дұрыс тәрбиелеу үшін оның жас және дара ерекшеліктерін ескеру қажет.

Мектеп жасындағы кезең шартты түрде үшке бөлінеді:

  • Бастауыш кезең — 6–10 жас.

  • Тоғыз жылдық кезең — 10–15 жас.

  • Орта мектеп кезеңі — 15–18 жас.

Баланың дене дамуындағы ең маңызды жүйелердің бірі — орталық жүйке жүйесі. Адамның психикалық әрекеттері мен мінез-құлқының көптеген қырлары осы жүйенің жетілуімен тығыз байланысты.

Акселерация: жедел даму құбылысы

Балалардың дене және психикалық дамуында соңғы жылдары айқын байқалған күрделі өзгерістердің бірі — ағзаның жедел дамуы. Бұл құбылыс акселерация (латынша “жеделдету”) деп аталады.

Негізгі белгілері

  • Бойының, салмағының және бұлшық еттерінің жедел өсуі.

  • Қазіргі жеткіншектердің бойы биіктеу, аяқтары ұзындау болып келуі.

  • Дене пропорциясының өзгеруі: кеуде қуысының қысқалығы, иықтың тарлау көрінуі сияқты ерекшеліктер.

Денсаулыққа ықтимал әсерлері

  • Ерте және тез жетілген ағзаның суыққа, ауруға, салмақ жүктемесіне төзімсіз болуы мүмкін.

  • Жыныстық жетілу кезеңінде тез шаршау байқалуы ықтимал.

  • Кейбір жағдайда жүрек-қантамыр жүйесінің дамуы қарқыннан қалып, ағзаның жүктемеге бейімделуі қиындайды.

Психикалық жетілу мен әлеуметтік жауапкершілік

Жедел дене дамуына қарамастан, баланың психикалық жетілу деңгейі кейде салыстырмалы түрде баяу жүруі мүмкін. Мұндай жағдайда ер бала да, қыз бала да қоғам мен отбасы алдындағы борышын, ар-намысын, міндеттері мен жауапкершілігін толық түсіне бермеуі ықтимал. Сондықтан ата-ана мен мұғалімдер баланың жас ерекшелігін ғана емес, оның жеке даму қарқынын да ұдайы ескеріп отырғаны маңызды.

Акселерацияның себептері және практикалық салдары

Акселерация — негізінен биологиялық құбылыс. Дегенмен оған әлеуметтік жағдайлардың жақсаруы, қоршаған орта факторлары, географиялық-климаттық өзгерістер және әртүрлі техногендік ықпалдардың әсер етуі мүмкін.

Мектеп пен тұрмыста қайта қарауды қажет ететін тұстар

  • Мектеп жиһаздарының өлшемі мен эргономикасы.

  • Сырт киім мен аяқ киім үлгілерінің жас ерекшелігіне сәйкестігі.

  • Дене шынықтыру мен жаттықтыру кешендерінің жүктемесін жасқа ғана емес, даму қарқынына бейімдеу.

Сонымен қатар акселерацияның ақыл-ой дамуына ықпал етуі мүмкін екені байқалады. Алайда бұл құбылыс туралы түпкілікті қорытынды жасауға әлі ерте, өйткені ол әрі қарай терең зерттеуді қажет етеді.

Қорытындысында, адамның дамуы — өзара байланысты бірнеше фактордың ықпалымен жүретін күрделі педагогикалық әрі психологиялық үдеріс.