Жерден өзгешілігі бар, зат құрамасын зерттеуге болатын табиғи лабораториялар
Күн жүйесін зерттеудегі қазіргі кезең ғарыштық техниканы қолданудың кеңеюімен, ірі және кіші денелерді жан-жақты зерттеуде қол жеткізілген үлкен жетістіктермен сипатталады. Ғарыштық аппараттар жақын қашықтықтан бақылауға ғана емес, тіпті in situ режимінде Айдың, Марстың және Титанның үстіңгі қабаттарын зерттеуге, сондай-ақ планеталардың атмосфераларын тікелей зондтауға мүмкіндік беріп отыр.
Сонымен қатар, ірі телескоптармен (10 метрлік Кек, 8,2 метрлік Субару, 4 метрлік инфрақызыл телескоптар және т.б.) және орташа телескоптармен жұмыс тек жалғасып қана қоймай, қарқынды дамып келеді.
Жерүсті бақылаулардың рөлі және неге ірі телескоптар қажет
Жерүсті бақылау құралдарынан алынатын ақпараттың ғарыштық ақпаратпен салыстырғанда әлдеқайда арзанға түсетінін және бүгінгі таңда тұрақты әрі жүйелі деректерді көбіне дәл осы жерүсті жүйелер беретінін ескерсек, NASA және өзге де ғарыш агенттіктерінің бұл салаға, соның ішінде ірі телескоптар салуға, неліктен қомақты қаржы жұмсайтынын түсіну қиын емес.
- Үздіксіздік: ұзақ мерзімді мониторингтің негізгі тірегі.
- Үнемділік: кең көлемді деректерді салыстырмалы төмен шығынмен береді.
- Толықтыру: ғарыштық миссиялармен бірге жұмыс істеп, нәтижені күшейтеді.
Ғарыштық қауіп: Жерге жақын денелер
Қазіргі кезде Жердің көптеген ғарыштық факторлардың ықпал өрісінде тұрғанын арнайы дәлелдеудің қажеті жоқ. Анық байқалмаса да, Жердің астероидпен немесе кометалық ядромен соқтығысу қаупі сақталады. Мұндай ғарыштық апаттың айқын мысалы 1994 жылы Шумейкер–Леви кометасының Юпитермен соқтығысуы кезінде байқалды.
Сондықтан Жермен соқтығысу қаупі бар нысандарды іздеу және зерттеу — қазіргі астрономияның басты бағыттарының бірі.
Климаттың өзгеруі және ғарыштық факторлар
Екінші ірі мәселе — Жер климатының өзгеруі және бүгінде байқалып, сезіліп отырған өзгерістердің салдары. Қоршаған ортаға техногендік теріс әсерлерден бөлек, ғарыштық факторлардың да ықпалын естен шығармау керек. Олардың қатарына Күн белсенділігі, Күн мен Айдың өзара байланысынан туындайтын тасқындық (толқындық) әсерлер, сондай-ақ әлі де толық зерттелмеген ғарыштық үдерістер жатады.
Басқа планеталар — табиғи салыстырмалы зертхана
Осы тұрғыдан алғанда, Жердің климаттық өзгерісін зерттеумен қатар, басқа планеталардың атмосфера күйін метеорологиялық және климаттық сипаттамалар бойынша тұрақты мониторингтеу де маңызды. Планеталар — Жерден өзгеше жағдайлары бар, зат құрамын зерттеуге болатын табиғи лабораториялар.
Бір жағынан, дәл осы планеталар Жердегі климаттық өзгерістерді түсіндіру үшін салыстырмалы нысан бола алады. Алайда бұл міндет оңай емес: ол ұзақ уақытқа созылатын және біртекті (бірізді) бақылауларды талап етеді. Мұндай бақылаулардың қажеттілігі Халықаралық астрономиялық одақтың және өзге ұйымдардың резолюцияларында да атап өтілген.
Шешілмеген сұрақ: Жерден тыс өмір ықтималдығы
Әлі күнге дейін толық шешімін таппаған тағы бір мәселе — Жерден тыс кеңістікте өмірдің бар-жоқтығы. Бұл сұрақ Марстың үстіңгі қабаттарын, сондай-ақ планета серіктеріндегі «экзотикалық» орталарының құрамын және ондағы жағдайларды зерттеуді талап етеді.
Мұндай зерттеулер үшін арнайы ғарыштық эксперименттер де, сонымен бірге жерүсті бақылаулар да қажет: екеуі бірін-бірі толықтырып, деректерді нақтылауға мүмкіндік береді.