Қазақстандық банктердiң сыртқы экономикалық қызметi туралы қазақша реферат
Қазақстандық банктердің сыртқы экономикалық қызметі: негізгі тетіктер мен құралдар
Банктердің сыртқы экономикалық қызметінде халықаралық төлемдерді, әдетте, шетелдік қаржы институттарымен тұрақты байланысы бар банктер жүзеге асырады. Тәжірибеде шетел банктері арасындағы коммерциялық операцияларды жүргізу үшін корреспондент-банктер арқылы есеп айырысу кең қолданылады, ал өзара міндеттемелерді тіркеу мен өтеуде клирингтік валюталар пайдаланылуы мүмкін.
Құқықтық негіз және лицензиялау
Қазақстандағы банк қызметі туралы заңнамаға сәйкес, шетел валютасымен операцияларды Ұлттық Банктің лицензиясы бар екінші деңгейлі банктер жүзеге асырады. Егер банктің шетел банктерімен тікелей корреспонденттік байланысы болмаса, төлемдерді қабылдау және жүргізу шетелдік әріптестері бар үшінші банк арқылы орындалады.
Қолма-қолсыз есеп айырысу және валюталық шоттар
Қолма-қолсыз төлемдер кезінде қазақстандық банктерде валюталық ағымдағы шоттар ашылады, онда қаражат шетел валютасында есепке алынады. Валюталық шот ашу үшін заңды тұлғалар, әдетте, төмендегі құжаттарды ұсынады:
- Құрылтай құжаттарының нотариалды куәландырылған көшірмелері.
- Өтініш (банк нысаны бойынша).
- Мемлекеттік тіркеу және салық есебіне қою туралы құжаттардың нотариалды куәландырылған көшірмелері және өзге де талап етілетін материалдар.
Сыртқы саудаға банктік кепілдіктер
Сыртқы саудамен айналысатын компанияларға банктер әртүрлі кепілдіктер ұсына алады. Бұл құралдар келісімшарттық тәуекелді төмендетуге және контрагенттер арасындағы сенімді арттыруға көмектеседі.
Аванстық төлемді қайтару кепілдігі
Алдын ала төлем қайтарылмаған жағдайда тәуекелді жабуға арналған міндеттеме.
Тендерлік ұсыныс кепілдігі
Тендерге қатысу тәртібі мен ұсыныстың орындалуын қамтамасыз ету тетігі.
Келісімшартты орындау кепілдігі
Жабдықтау немесе өндіріс бойынша міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз етеді.
Коносамент кепілдігі
Коносамент уақтылы ұсынылмаған немесе өзге жағдайларда келтірілген шығынды өтеуге бағытталады.
Халықаралық төлем нысандары: тәуекелді төмендету логикасы
Аккредитив және инкассо
Аккредитивтік және инкассалық есеп айырысу формалары тауар үшін төлемеу немесе жеткізілімнің толық орындалмауы сияқты тәуекелдерді төмендетеді.
Банк аударымы
Бұл форма төлем тапсырмасы негізінде жүзеге асырылады және ішкі нарықтағы сауда есеп айырысуларына ұқсас. Көп жағдайда төлем сатып алушы тауарды алғаннан кейін, келісімшарт талаптарына сәйкес жүргізіледі.
Чектік есеп айырысу
Сыртқы саудада заңды және жеке тұлғалар үшін чектік форма да жиі қолданылады. Кең таралған нұсқалардың бірі — банктің ордерлік чегі. Чек ұстаушы құжаттарды корреспондент-банкке ұсынғаннан және чек тексерілгеннен кейін, онда көрсетілген сома кассалық бағам бойынша шетел валютасында немесе ұлттық валютада төленеді.
Сыртқы экономикалық қызметті қаржыландыру: несиелеу және баламалы құралдар
Банктер сыртқы экономикалық қызметке қатысатын компанияларды несиелейді. Сыртқы сауданы қаржыландыруда дәстүрлі несиелермен қатар төмендегі құралдар қолданылады: өнеркәсіптік клиринг, факторинг, форфейтинг, несиелерді сақтандыру, жеткізуші мен сатып алушы несиелерін сақтандыру, лизинг, кепілдіктер және басқа операциялар.
Өнеркәсіптік клиринг
Әдетте жеткізушілер қолданатын тәсіл; мәні — бос ақшалай қаражаты бар өзге фирмалардан қайта қаржыландыру мүмкіндігін пайдалану.
Форфейтинг
Экспорттаушы сатушының импорттаушы акцептеген коммерциялық вексельдерін айналымсыз (регресссіз) негізде сатып алу.
Тауарлық несие
Сатып алушыға белгіленген мерзімге дейін төлемді кейінге қалдыру арқылы ұсынылатын шартты қаржыландыру.
Маңызды ерекшелік
Форфейтингтің дисконтты несиеден негізгі айырмашылығы — форфейтердің регресс құқығынан бас тартуы. Яғни төлемеу тәуекелі форфейтерге өтеді.
Құралды таңдау нарық жағдайына, елдің ерекшеліктеріне, серіктес елдердің менталитетіне және қызмет көрсетуші банктердің тарифтік саясаттарына байланысты.
Екі деңгейлі банк жүйесі және банкаралық есеп айырысулар
Екі деңгейлі банк жүйесінде банкаралық есеп айырысулардың өзіндік ерекшеліктері бар. Жүйені қалыптастыру кезеңінде құқықтық, нормативтік және ұйымдастырушылық базаның жеткіліксіздігі шаруашылық субъектілері арасындағы есеп айырысуларда бірқатар қиындықтар туындатты.
Әлсіз тұстардың мысалдары
- Төлем жүйесіндегі тетіктердің жетілмегендігі.
- Аударымдардың жылдамдығы мен сенімділігіне қатысты мәселелер.
- Әртүрлі аймақтарда орналасқан банктер арасындағы есеп айырысудың күрделілігі.
Қолма-қолсыз есеп айырысуларды ұйымдастыруды жетілдіруге қатысты мәселелер Ұлттық Банк деңгейінде қарастырылды. Директорлар кеңесі қабылдаған маңызды құжаттардың бірі — Қазақстандағы төлем жүйесін дамыту стратегиясы. Бұл құжатта төлем жүйесін орта мерзімде жақсартудың негізгі бағыттары айқындалды және автоматтандырылған есеп айырысу жүйесін құру мақсаты қойылды.
Телекоммуникация және цифрлық арналар: инфрақұрылымның рөлі
Заманауи есеп айырысулар сенімді байланыс пен ақпарат алмасу инфрақұрылымын талап етеді. Арнайы телекоммуникациялық арналарды және тиісті аппараттық-бағдарламалық құралдарды қолдану ақпаратпен алмасуды тиімдірек ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Мұндай арналарға банкаралық электрондық хабарламалар мен төлемдер жүйелері, сондай-ақ есеп айырысу жүйелері жатады.
Қазақстандағы телекоммуникациялық қызметтердің негізгі түрлері
Жалпы пайдаланудағы телеграф жүйесі
ТТ
Жалпы пайдаланудағы телефон жүйесі
ТФ ОП
ТМД және халықаралық абоненттік телеграф
Телетайп (АТ), телекс
Факсимильді байланыс
Факс
Мәліметтермен алмасу жүйелері
Деректерді беру және өңдеу арналары
Интернет-банкинг және шығындарды азайту
Коммерциялық банктер интернет арқылы қызмет көрсетуді кеңейту арқылы филиалдарға тән ғимарат пен персонал шығындарын қысқартып, транзакция құнын төмендете алады. Бір транзакцияны өңдеу шығындары қолданылатын жеткізу арнасына қарай өзгеріп отырады, сондықтан банктер тиімді каналдар арқылы өнімдер мен қызметтерді ұсынатын технологияларды дамытуға мүдделі.
Көптеген банкирлер электрондық арналардың үлесін арттыру шығындарды үнемдеуге мүмкіндік береді деп санайды. Осы үрдістің нәтижесінде клиенттерге — қарапайым азаматтардан бастап ірі корпорацияларға дейін — әлемнің кез келген нүктесінен нақты уақыт режимінде банк шотын басқару мүмкіндігі ұсыныла бастады. Осылайша e-banking ұғымы қалыптасты.