Қазақ жастар баспасөзінің тарихы туралы қазақша реферат
Қазақ жастар баспасөзінің қалыптасу кезеңдері
Қазақ жастар баспасөзі ХХ ғасырдың 20-жылдарында Түркістан мен Қазақстан аумағында қатар өрістеп, қоғамдық ойды қалыптастыруда айрықша рөл атқарды. Алғашқы басылымдардың тағдыры көбіне қағаз тапшылығы, қаржыландырудың әлсіздігі және саяси талаптардың қатаңдығымен айқындалды.
Басты түйін
1920-жылдары жастарға арналған газет-журналдар бірінен кейін бірі ашылып, қайта құрылып отырды.
Негізгі себептер
Қағаз бен қаржы тапшылығы, сондай-ақ саяси айыптаулар мен бақылау.
Мұра
Жастар басылымдары қазақ журналистикасының кадрлық және идеялық мектебіне айналды.
“Жас алаш”: алғашқы қадамдар мен қайта өрлеу
1921: тұңғыш нөмір
“Жас алаш” газетінің ең алғашқы нөмірі 1921 жылғы 22 наурызда Ташкент қаласында жарық көрді. Тұңғыш редакторы — Ғ. Мұратбаев.
Қиындық және тоқтау
Алайда көп ұзамай қағаз тапшылығы мен қаржының жетіспеуінен басылым жабылып қалды.
1922: онкүндік газет ретінде қайта шығуы
1922 жылғы 1 қыркүйектен бастап “Жас алаш” Орта Азия бюросы мен Түркістан Ортақшыл Жастар Ұйымы комитетінің онкүндік газеті ретінде қайта шыға бастады. Редакторы болып Е. Алдоңғаров бекітілді.
1924: журналға айналуы
Шамамен 30 шақты нөмірден кейін, 1924 жылдың қаңтарынан бастап “Жас алаш” журнал форматына көшті. Бұл Түркістан мен Қазақстандағы жастар басылымдары тарихындағы алғашқы кезеңнің маңызды белесі болды.
Қазақстандағы жастар басылымдары: атаулар мен сабақтастық
“Өртең” газеті (1922, Орынбор)
Республикадағы жастардың басылымы ретінде “Өртең” газеті 1922 жылы Орынборда жарық көрді. Ұйымдастырушылары қатарында С. Сәдуақасов, А. Байтұрсынов, Ә. Байдаралин және Е. Алдоңғаров болды.
Өкінішке қарай, “Өртең” екі ай ішінде небәрі 6 нөмір ғана шығарып, “саяси тұрақсыздығы” деген желеумен жабылды.
“Жас қазақ” журналы (1923, қазан)
“Өртеңнің” орнына Қазақстанның аймақтық жастар комитеті 1923 жылдың қазан айынан бастап “Жас қазақ” журналын шығара бастады.
“Лениншіл жас” және кейінгі өзгерістер
-
1924 жылғы 8 ақпаннан бастап “Еңбекші қазақ” газеті бір бетін “Лениншіл жас” атты жастар бетіне айналдырды.
-
1925 жылы бұл бастама дербес “Жас қайрат” газеті болып шықты.
-
1927 жылғы 22 қыркүйектен бастап 1991 жылға дейін “Лениншіл жас” атауымен үздіксіз жарық көрді.
Алғашқы онжылдықтардағы авторлар мен мазмұндық арна
Алғашқы онжылдықтарда жастар басылымдарының беттерінде Ғ. Мұратбаев, Н. Надымжанов, Ж. Сақтаев, С. Сәдуақасов, А. Лекерұлы, Тәжібайұлы, Х. Бөлекбаев, Рахымов, Р. Жанұзақов, Кенжеғараев, Е. Смайылов сынды қаламгерлердің мақалалары жарияланып отырды.
Маңыздылығы
Бұл жарияланымдар жастардың қоғамдық белсенділігін арттырып, пікірталас мәдениетін орнықтыруға және қазақ журналистикасының кәсіби деңгейін көтеруге ықпал етті.
1986 жылдан кейінгі кезең: жаңа міндеттер мен ақпараттық қысым
1986 жылғы Желтоқсан оқиғасынан кейін қазақ журналистикасына үлкен міндет жүктелді. Себебі КОКП Орталық комитетінің Қазақстандағы жағдайға қатысты белгілі қаулысы шыққаннан кейін “қазақ ұлтшылдығы” деген желеумен орталық басылымдарда және республикада орыс тілінде шығатын газет-журналдарда жастарға жала жауып, күйе жаққан материалдар көбейе түсті.
Айыптау риторикасы
Белгілі бір ұғымдар әдейі саясиландырылып, жастардың әрекеті біржақты түсіндірілді.
Нұсқаулық материалдар
Әрбір басылымға нақты тапсырмалар беріліп, алдын ала әзірленген материалдар ұсынылғаны айтылады.