Атмосфера ауаны қорғау
Шаруашылықта табиғатты қорғау шаралары
Шаруашылықта табиғатты қорғау — өнімділікті арттырумен қатар, жер мен су ресурстарын ұзақ мерзімге сақтаудың негізгі шарты. Тәжірибеде табиғатты қорғау жұмыстары ең алдымен топырақты эрозиядан қорғау, су көздерінің сапасын сақтау және атмосфера ауасын ластанудан қорғау бағыттарында іске асады.
Негізгі бағыттар
- Топырақты жел және су эрозиясынан қорғау
- Су көздерін қорғау және суды үнемді пайдалану
- Атмосфера ауасының сапасын сақтау
Тәуекел факторлары
- Өсімдік сирек жерлердегі желдің күшеюі
- Суару нормасының артық берілуі
- Пестицидтерді сауатсыз қолдану
Принцип
Қорғау шаралары табиғи жағдайға бейімделіп, агротехникалық, орман-мелиорациялық және гидротехникалық тәсілдерді бірге қолдану арқылы нәтижелі болады.
Топырақты қорғау: жел және су эрозиясы
Жел эрозиясына қарсы шаралар
Жел эрозиясы көбіне өсімдік жамылғысы сирек алқаптарда, сондай-ақ ауыл шаруашылығы дақылдары енді көктеп шыққан кезеңде қауіпті болады. Мұндай жағдайда топырақтың үстіңгі құнарлы қабаты желмен ұшып, өнім төмендеп, жердің сапасы нашарлайды.
1) Алқаптарды желден қорғау
Желдің жылдамдығын төмендету үшін қорғаныш орман жолақтарын құру және орман-мелиорациялық жұмыстарды жүргізу тиімді.
2) Топырақ ылғалын сақтау
Ылғал сақталса, топырақ түйіршіктері берік болып, ұшу қаупі азаяды. Бұл үшін жоғары, қалың сабақты дақылдарды (жүгері, күнбағыс) егу сияқты тәсілдер де қолданылады.
Су эрозиясы және ирригациялық эрозия
Су эрозиясы табиғи жағдайларға байланысты жиі кездеседі. Оның бір түрі — ирригациялық эрозия: суармалы егіншілікте су нормасын шамадан тыс беру нәтижесінде топырақ шайылып, құрылымы бұзылады.
Суару нормасын реттеу
Артық су беруді қысқарту су ағынын әлсіретіп, шайылуды төмендетеді.
Отвалсыз терең қопсыту
Бұл тәсіл топырақтың су сіңіру қабілетін арттырып, ылғалды жақсырақ ұстайды.
Егістікті контурлап егу
Дақылдарды еңіске көлденең (ені бойымен) егу су ағымын тежеп, шайылудың алдын алады.
Жалпы алғанда, су эрозиясына қарсы күресте агротехникалық, орман-мелиорациялық және гидротехникалық шараларды қатар қолдану маңызды.
Су көздерін қорғау және суды үнемді пайдалану
Су — суармалы жерлерде өнімділікті арттыратын негізгі факторлардың бірі. Сондықтан суды тиімді пайдалану, өзендер мен су қоймаларын таза ұстау және ластанудан қорғау — ортақ міндет.
Үнемді суару қағидаты
Су резервтерін үнемді пайдалану ауыл шаруашылығы өнімінің тұрақты кепілі. Осы мақсатта суару өсімдіктің нақты талабына сай жоспарланып, техникалық суару әдістеріне (тиімді технологияларға) ерекше назар аударылады.
Ластанудың негізгі себептері
Инсектицидтер мен гербицидтерді білімсіз қолдану олардың суға түсуіне әкеліп, каналдар мен өзен суларының сапасын төмендетеді.
Маңызды талап
Ауыл тұрғындары пайдаланатын ауыз судың сапасы жоғары болуы керек. Ластанған су адам мен жануарларға айтарлықтай зиян келтіреді, сондықтан ауыз су мен ағынды судың биологиялық және бактериялық көрсеткіштері тұрақты бақылауда болғаны жөн.
Атмосфера ауасын қорғау
Ауыл шаруашылығы өсімдіктеріне, орманға, қала мен қала маңы көгалдандыруына елеулі зиян келтіретін факторлардың бірі — өндірістік шығарындылар. Ластаушы заттардың ішінде кең таралған әрі улы түрлерінің бірі — күкіртті газ. Сонымен қатар фтор қосылыстары, көміртек-хлоридті қосылыстар және басқа да ластағыштардың өсімдіктерге кері әсері туралы ғылыми деректер жеткілікті.
Ауыл шаруашылығы техникасы
Тракторлар, комбайндар және дизельді қозғалтқыштар атмосфераға зиянды компоненттер бөледі.
Орманды көбейту және қорғау
Ауаны таза сақтауда орман алқабын ұлғайту, өнімділігін арттыру, өрттен сақтау және зиянкестер мен аурулардан қорғау маңызды.
Табиғи өзара байланыс
Жануарлар мен өсімдіктер тығыз байланыста: жануарлар өсімдіктермен қоректенеді, көмірқышқыл газын бөледі, әрі топырақ құнарын арттыруға ықпал етеді.
Сондықтан өсімдіктер мен жануарларды тиімді пайдалану, мал шаруашылығын тек сүт, ет, жүн және тері үшін ғана емес, табиғатты қорғау тұрғысынан да дұрыс жолға қою — ауаны қорғаудың маңызды бөлігінің бірі.
Табиғатты қорғаудағы кешенді шаралар
Технологиялық жаңарту және алдын алу
- Қауіпті шығарындылар көздерінде зиянды заттарды азайтатын жаңа технологияларды енгізу.
- Жанармай құрамын жақсарту және техникалардан атмосфера мен суға түсетін зиянды заттардың алдын алу.
- Зиянды шығарындылар тарайтын өндірістік аймақтарды орман және көгалдандыру арқылы қорғаныш белдеулермен қамтамасыз ету.
Ресурстарды тиімді пайдалану
- Орманды тиімді пайдалану: аралық өнімдерді өңдеуде жаңа технологияларды қолданып, өнімді арттырумен қатар орманды қорғау.
- Өсімдік пен жануарлардың өнімділігін арттыру, оларды ұтымды пайдалану арқылы саны мен сапасын жақсарту.
Қорытындысында, шаруашылықтағы табиғатты қорғау шаралары жердің құнарын сақтауға, су сапасын жақсартуға, ауаның тазалығын қорғауға және өндіріс пен ауыл шаруашылығының тұрақты дамуына негіз болады.