Тамақ өнімдері
Мазмұны
1-бөлім. Тамақ өнеркәсібі
- 1.1 Сүт және сүт өнімдері 5
- 1.2 Құс шаруашылығы және құс еті 6
- 1.3 Ұн және ұн өнімдері 7
- 1.4 Салалардың импорт алмастыру бағытындағы дамуы 10
2–3-бөлімдер
- 2-бөлім. Тамақ өнімдерінің өндірісі 11
- 2.1 Тамақ өнімдері 11
- 2.2 Тамақ және қайта өңдеу өнеркәсібі 12
- 3-бөлім. Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарындағы шығындарды есепке алу 14
- 3.1 Оқушылардың тамақтануын есепке алу 15
- 3.2 Қоғамдық тамақтану кәсіпорындарында бухгалтерлік есепті ұйымдастыру 16
Кіріспе
Қазақстан Республикасындағы бөлшек және көтерме сауда бойынша 2003–2007 жылдарға арналған статистикалық жинақта қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарының қызмет көрсету көлемі мен тауар айналымы мына бағыттар бойынша берілген: республика бойынша, облыстар бойынша, тауар номенклатурасы бойынша және қызмет түрлері бойынша.
Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарының қызметтеріне мейрамханалар, асханалар және басқа да ұйымдардың халыққа дайын тағам сатудан алған айналымы кіреді. 2009 жылы бұл сектор 92,7 млрд теңге көлемінде қызмет көрсетіп, тұрақты бағаларда 98,5%-ға өсті. Көрсетілген қызметтердің басым бөлігі (99,8%) мемлекеттік емес сектор кәсіпорындарына тиесілі болды, олардың айналымы 92,5 млрд теңгені құрады.
Нарықтың негізгі көрсеткіштері
- 2009 ж. қызмет көлемі
- 92,7 млрд теңге
- Тұрақты бағаларда: 98,5%
- Мемлекеттік емес сектор үлесі
- 99,8%
- Айналымы: 92,5 млрд теңге
Экономиканы әртараптандыру және шағын әрі орта бизнестің сапалы дамуын қолдау аясында «Самұрық-Қазынаның» Даму қорының «Даму–Қолдау» бағдарламасы бойынша 3 млрд теңге көлемінде 10 жоба қаржыландырылды. Оның ішінде тамақ өнімдері өндірісіне қатысты бастамалар да бар.
Өндірісті қолдау мысалы
Даму қорынан Өскемен қаласындағы Raimbek Vostok-Agro серіктестігіне бұрынғы сүт комбинаты кешені аясында ұзақ мерзім сақталатын зарарсыздандырылған сүт шығаратын жаңа өндірісті құру үшін 750 млн теңге бөлінді. Аталған кәсіпорын еліміздегі сүт өндірісінде жетекші компаниялардың біріне айналды.
Тұтыну стандарттарына сәйкес халықты негізгі азық-түлікпен қамтамасыз ету деңгейін талдау республикада бірқатар өнімдер бойынша өзін-өзі қамтамасыз ету жеткілікті екенін көрсетеді. Атап айтқанда, бидай, күріш, картоп, көкөніс, жидек, ет, сүт және жұмыртқа бойынша қамтамасыз етілу шекті мәннен жоғары.
Өзін-өзі қамтамасыз ету: айырмашылықтар
Шекті мәннен жоғары
- Бидай, күріш
- Картоп, көкөніс, жидек
- Ет, сүт, жұмыртқа
Нормадан төмен
- Қара бидай, бұршақ тұқымдастар
- Алма, қант
- Құс еті, балық
- Майлы дақылдар, күнбағыс
Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындары — негізгі бағыты тұтынушыға өткізу үшін өнім өндіру және дайын өнімді сату болып табылатын ұйымдар. 2008 жылы тамақ өнімдерінің негізгі түрлерін шығару көлемі ұлғайып, 1999 жылғы деңгеймен салыстырғанда 16,1%-ға артты. Бұл кезеңде отандық тауар өндірушілердің белсенділігі күшейіп, ассортимент едәуір кеңейді.
Тамақ өнеркәсібіндегі үрдістер және негізгі ойыншылар
Тамақ өнеркәсібінде сүт өнімдерінің, шұжық өнімдерінің, кондитерлік тағамдардың, жеміс-көкөніс шырындарының, алкогольді ішімдіктердің, сусындардың және минералды сулардың түрлері көбейді. Бұл өзгеріс тұтынушылар талғамының әртараптануы мен өндірістік мүмкіндіктердің кеңеюін көрсетеді.
Кондитер өндірісінің ірі кәсіпорындары
Қазақстанда кондитер өнімдерін шығаратын аса ірі кәсіпорындар:
-
«Рахат»Алматы
-
«Баян сұлу»Қостанай
-
«Қарағанды конфеті»Қарағанды
Республикада осы кәсіпорындардың үлесіне аталмыш өнімдердің 85%-дан астамы тиесілі.
Сыра өндірісіндегі негізгі кәсіпорындар
-
«Шымкентсыра» АҚНарықтағы ірі өндірушілердің бірі
-
«Эфес Қарағанды»Шетелдік қатысуы бар сыра қайнату зауыты
-
№1 Алматы сыра зауыты АҚЕлдегі ірі өндірістік қуаттардың бірі
Бұл кәсіпорындар еліміздегі сыра өнімінің шамамен үштен екісін шығарады. Өнім сапасы еуропалық стандарттарға жақындатылды.
Қоғамдық тамақтандырудағы есеп: тауар және қозғалыс
Кәсіпорындағы есептің басты объектісі — тауар. Тауар қозғалысын дұрыс тіркеу өндіріс пен өткізуді басқаруға, өзіндік құнды есептеуге және нәтижені бағалауға мүмкіндік береді.
1330 «Тауарлар» шоты: жіктелуі және мәні
-
Экономикалық мазмұны бойыншаТауарлардың қозғалысы бойынша операцияларды есепке алуға арналған активті шот.
-
Құрамы мен орналасуы бойыншаДебетінде алынған тауарлардың құны көрсетіледі, кредитінде сатып алушыларға жіберілген немесе тиелген тауарлар бейнеленеді.
-
Құжаттық көрінісіТауар қозғалысы 10 және 11 журнал-ордерлерде көрсетіледі.
Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарындағы бухгалтерлік есептің ерекшелігі өткізудің сипатымен және бөлшек өндіріс ретінде көрінетін технологиялық процестердің айырмашылықтарымен айқындалады. Яғни өнім бір мезетте дайындалып, сол жерде сатылып, тұтынылады — бұл шығынды есепке алуда тәртіп пен нақтылықты талап етеді.