Фернандо Магеллан туралы қазақша реферат (1480 - 1521)
Фернандо Магеллан (1480–1521): дүниежүзін айналған теңіз сапары
Фернандо Магеллан — Португалиядан шыққан теңіз саяхатшысы, тарихтағы ең әйгілі теңіз экспедицияларының бірін басқарған тұлға. Оның 1519–1522 жылдардағы жорығы Жердің шар тәрізді екенін тәжірибе жүзінде дәлелдеп, Дүниежүзілік мұхиттың біртұтас жүйе екенін айқын көрсетті.
Негізгі деректер
- Саяхатшы
- Фернандо Магеллан
- Өмір сүрген жылдары
- 1480–1521
- Экспедиция мерзімі
- 1519–1522
- Экспедиция мақсаты
- Молукк аралдарына батыс жолын табу
Экспедицияның басталуы
1519 жылдың 20 қыркүйегінде Магеллан басқарған бес желкенді кеме Испания жағалауынан батысқа қарай аттанды. Алдымен олар Канар аралдарына тоқтап, одан әрі Атлант мұхиты арқылы Оңтүстік Американың шығыс жағалауына жетті.
Магеллан бұғазы және Ұлы мұхитқа шығу
Экспедиция Оңтүстік Американы жағалай жүзіп, материктің оңтүстігін айналып өтіп, алғаш рет Ұлы мұхит айдынына шықты. Атлант мұхиты мен Ұлы мұхитты жалғап тұрған бұл бұғаз кейін Магеллан бұғазы деп аталды.
Магеллан Тынық мұхитты «тынық» деп атауға бейім болды: Атлантпен салыстырғанда толқын бәсеңдеу көрінген. Алайда мұхиттың шексіздігі мен жолдың ұзақтығы экспедиция үшін ең үлкен сынақтардың біріне айналды.
Тынық мұхиттағы ауыр сынақ
Магеллан кемелері Тынық мұхит арқылы батысқа қарай жүзіп, ұзақ уақыт бойы бірде-бір аралға тап болмайды. Үш айға жуық үздіксіз жол азық-түліктің азаюына, аштық пен әлсіздікке әкелді. Үміт азайған сәтте, 1521 жылдың 9 наурызында көкжиектен аралдар көрінеді. Онда адамдар тұратыны белгілі болып, экспедиция азық пен суын толықтырып, сапарын жалғастырады.
Филиппин және Мактан аралындағы қақтығыс
Көп ұзамай кемелер Испания ықпалындағы Филиппин аралдарына аялдайды. Архипелагты зерттеу барысында Магеллан Мактан аралындағы жергілікті тұрғындарды христиан дінін қабылдауға мәжбүрлеуге тырысады. Бұл әрекет қақтығысқа ұласып, аралдың жауынгерлері мергендігі мен айлакерлігі арқылы үстем түседі. Нәтижесінде Магеллан жасағы шегінуге мәжбүр болады.
Магеллан 1521 жылдың 27 сәуірінде, 41 жасында Мактан аралындағы шайқаста қаза тапты.
Сапардың аяқталуы: «Викторияның» оралуы
Магелланнан кейін экспедицияны тірі қалған теңізшілер жалғастырды. Олар Борнео аралына тоқтап, азық-түлікпен қатар алтын-күміс те тиеп алды. Кейін кемелерін жөндеп, Үнді мұхиты арқылы Африканың оңтүстігіндегі Добрая надежда мүйісін айналып өтіп, Атлант мұхитына шығады.
Жол азабынан және техникалық қиындықтардан кемелердің көбі сапарды аяқтай алмайды. Су кіре бастаған кемелердің бірі тасталып, ақыры жалғыз «Виктория» кемесі ғана 1522 жылдың 6 қыркүйегінде Испанияға жетеді. Капитан Хуан Себастьян Элькано (Даль Кано) басқарған бұл кеме дүниежүзін айналып өткен сапарды толық тәмамдады.
Экспедиция қорытындысы
- Испаниядан 5 кеме және 265 адам аттанды.
- Елге 17 адам ғана бар бір «Виктория» кемесі оралды.
- Испания королі Эльканоны құрметпен қарсы алып, Жер шары бейнеленген герб сыйлады. Гербте «Сен мені тұңғыш айналып өттің» деген мазмұнда жазу болғаны айтылады.
Тарихи маңызы
Бұл экспедиция география тарихында ерекше орын алады: теңіз жолымен Жерді айналып өту арқылы Жердің шар тәрізді екені нақты дәлелденіп, Дүниежүзілік мұхиттың біртұтастығы көрсетілді. Магеллан өзі сапарды аяқтай алмаса да, оның бастаған ісі адамзаттың дүниетанымын кеңейтіп, теңіз навигациясы мен әлем картографиясына зор ықпал етті.