Ақпараттық жабдықтауға қойылатын талаптар
Ақпараттық жүйені құрудың мақсаты мен тағайындалуы
Ақпараттық жүйені құрудың негізгі мақсаты — Қазақстан Республикасындағы жеке мүлікті сақтандыру саласының жұмыс істеу үдерістерін автоматтандыру. Қазіргі кезеңде индустриялық экономикадан ақпараттық экономикаға көшу қарқынды жүріп жатыр. Еліміздің пайдалы қазбаларға бай болуы және тауар-ақша қатынастарының дамуы сақтандыру қызметінің көлемін арттырды. Осы салада озық технологияларды енгізу өнімділікті көтеріп, қауіпсіздікті күшейтеді. Сондықтан жүйені автоматтандыру — өзекті қажеттілік.
Автоматтандыру үшін орындалуы тиіс негізгі талаптар:
- Ақпараттық жүйе ресурстарына қойылатын талаптар
- Ақпараттық жабдықтауға қойылатын талаптар
- Ұйымдастырушылық жабдықтауға қойылатын талаптар
- Техникалық жабдықтауға қойылатын талаптар
- Программалық жабдықтауға қойылатын талаптар
Ақпараттық жүйе ресурстарына қойылатын талаптар
Ақпараттық ресурстар — белгілі бір мекеме үшін құндылыққа ие, материалдық ресурс ретінде қарастырылатын жиынтық мәліметтер. Оларға негізгі және көмекші мәліметтер массивтері, сондай-ақ сыртқы жадта сақталатын кіріс құжаттары жатады.
Негізгі массивтер
Басқарудың негізгі міндеттерін орындауға тікелей қажет деректер жиынтығы.
Көмекші массивтер
Есептеулерді, салыстыруды және тексеруді қолдайтын қосымша деректер.
Кіріс құжаттары
Сыртқы жадта сақталып, жүйеге енгізілетін бастапқы құжаттар мен мәліметтер.
Ақпараттық жабдықтауға қойылатын талаптар
Ақпаратсыз басқару үдерісі мүмкін емес. Сондықтан ақпараттық жүйеде ақпаратпен жабдықтауды ұйымдастыру ерекше маңызға ие. Ақпараттық жабдықтау (АЖ) — жүйеде қолданылатын экономикалық ақпаратты жіктеу мен шартты белгілеудің бірыңғай жүйелері, құжаттар, әрі ақпарат массивтерінің өзара үйлестірілген жиынтығы.
Ақпараттық жабдықтаудың негізгі бағыттары
- Ақпаратты сақтау және жинақтау
- Ақпараттық базаға өзгерістер енгізу
- Басқарушылық шешім қабылдау үшін кіріс ақпаратты уақтылы ұсыну
Ақпараттық жүйені ақпараттық жабдықтау өз құрамына жүйеде қолданылатын экономикалық ақпараттар мен құжаттардың сыныптамаларын, сондай-ақ нормативті-анықтамалық ақпаратты (НАА) енгізеді.
Ақпараттық база (АБ)
Ақпараттық жүйе жұмыс істеген кезде қолданылатын, бір қалыпқа келтірілген ақпараттар жиынтығы.
Нормативті-анықтамалық ақпарат (НАА)
Ұзақ уақыт бойы өзгеріссіз қолданылатын мөлшерлемелер, нормалар және анықтамалық деректер.
Машинадан тыс ақпараттық база
Құжаттар мен белгілердің жиынтығынан тұратын, есептеу техникасын қолданбай-ақ адам түсінетін ақпарат бөлімі. Оған жіктеу және шартты белгілеу жүйелері, нормативті-анықтамалық құжаттар, жедел ақпарат жатады.
Маңызды ұғымдар:
- Жіктеу және шартты белгілеу — деректерді бірмәнді жазу, жадта тиімді іздеу және белгілеу үшін қажет.
- Жедел ақпарат — объектінің ағымдағы күйін сипаттайтын бастапқы, өңделмеген деректер.
Машина ішіндегі ақпараттық база
Ақпараттық жүйеде қолданылатын, машиналық тасығыштарда сақталатын мәліметтер массивтерінің жиынтығы. Мұндағы машиналық тасығыш — дербес электронды есептеуіш машинаға (ДЭЕМ) ақпаратты автоматты енгізуге пайдаланылатын материалдық объект.
Ұйымдастырушылық жабдықтауға қойылатын талаптар
Автоматтандырылған ақпараттық жүйені құру мен тиімді пайдаланудың негізгі шарты — ұйымдастырушылық жабдықтау. Ол ақпараттық жүйені құруға және жұмыс істеуіне арналған шаралар, әдістер және құралдар жиынтығын қамтиды. Сонымен қатар жүйе элементтерінің құрамы мен байланысын, өзара әрекетін, ұйымдастыру құрылымын анықтайды және жүйе қызметін реттейтін құқықтық актілерді енгізеді.
Ұйымдастырушылық жабдықтаудың мақсаты
Жүйені құру және кейінгі қолдану үшін ұйымдастыру-құқықтық негіз қалыптастыру: функционалдық және жабдықтау бөліктерінің ұтымды құрылымын таңдау, жобалау жұмыстарын жүргізуді және жүйені енгізуді реттейтін әдістер мен құжаттарды дайындау.
Ақпараттық жүйені тұрғызу — ақпараттық кезеңдерді зерттеу, жобалық шешімдерді әзірлеу, құжаттаманы дайындау және жүйе элементтерін енгізу ретін анықтауды қамтитын күрделі, еңбекті көп қажет ететін үдеріс. Ұйымдастырушылық жабдықтау шешімдердің сапасы мен жеделдігін арттыру үшін экономикалық-математикалық әдістер мен үлгілерді, заманауи есептеу техникасын және жаңа ақпараттық технологияларды қолдануды да көздейді.
Нарықтық қатынастардың ықпалы, техникалық құралдардың сапалық және сандық өсімі, сондай-ақ пайдаланушыларды ақпаратпен қамтамасыз ету талаптарының тереңдеуі уақыт өте келе ұйымдастыру-құқықтық актілер мен ұйымдастыру-әдістемелік шешімдерді тұрақты жаңартуды қажет етеді.
Техникалық жабдықтауға қойылатын талаптар
Техникалық жабдықтау — ақпараттық жүйенің жұмыс істеуін қамтамасыз ететін техникалық құралдар жиынтығы. Басқарудағы ақпараттық кезең жеке операциялардың орындалуы арқылы жүзеге асады және оларды үш негізгі сатыға біріктіруге болады.
1) Ақпаратты алу
Экономикалық объектілер қызметі барысында туындайтын бастапқы ақпаратты жинау және тіркеу.
2) Ақпаратты түрлендіру
Деректердің құрылымын, түрін, кеңістік пен уақыт бойынша мәндерін өзгерту, өңдеу.
3) Ақпаратты тұтыну
Басқарушылық шешім қабылдауға қажетті ақпаратты ұсыну және басқару циклін жалғастыру.
Осы сатыларға сәйкес қолданылатын техникалық құралдар
- Ақпаратты жинау және тіркеу
- Ақпаратты өткізу (тарату)
- Машиналық тасығыштарды дайындау
- Ақпаратты өңдеу
- Ұйымдастыру техникасы
Ақпаратты жинау және тіркеу
Бастапқы мәліметтерді тасығыштарға тіркеуге арналған құралдар.
Ақпаратты өткізу
Мәліметтерді өңдеу орталықтарына және қолдау орындарына кеңістікте жылжытып жеткізуді қамтамасыз етеді.
Машиналық тасығыштарды дайындау
Мәліметтерді машиналық тасығыштарға, соның ішінде магниттік табақшаларға жазуға арналған. Қазіргі құралдар жазуды бақылауға, ашып жазуға және реттеуге мүмкіндік береді.
Ақпаратты өңдеу және ұйымдастыру техникасы
Есептеу, сұрыптау, тексеру, есеп беру қалыптастыру, сондай-ақ кеңсе және басқару операцияларын қолдайтын құралдар жиынтығы.