Қарт адамдардың өмір ұзақтығы
Отбасындағы қарт адамдардың орны
Отбасындағы қарт адамдар, әдетте, күнделікті ауыр жұмыстардан босатылады. Олар көбіне үй шаруасына көмектесіп, немере мен шөберенің тәрбиесіне белсенді араласады. Тәрбиелеу барысында өмір бойы жинаған тәжірибесін, көрген-білгенін, жақсы әдеттері мен құндылықтарын кейінгі ұрпаққа жеткізуге тырысады.
Үй ішіндегі жауапкершілік
Үйде тұратын зейнеткерлердің көбі ерте тұрып, жұмысқа кететін отбасы мүшелеріне ас әзірлейді, үйді жинастырады.
Немерелерге қамқорлық
Немерелерін тамақтандырып, киіндіріп, мектепке дайындайды; мектептен қарсы алып, бірге серуендейді.
Күнделікті тұрмыс
Дүкенге не базарға барып, сапалы әрі қолжетімді азық-түлік алуға тырысады, көрші-қолаңмен байланыс ұстайды, газет-журнал оқиды.
Қарым-қатынас пен денсаулық: негізгі байланыс
Қарт адамның денсаулығы мен көңіл күйі көп жағдайда отбасы ішіндегі қарым-қатынасқа байланысты. Жылы сөз, сыйластық, адамгершілікке негізделген қолдау — олардың өзін қауіпсіз сезінуіне, жалғыздықты азайтуына және жалпы өмір сапасын жақсартуына ықпал етеді. Керісінше, немқұрайлылық пен түсінбеушілік қарт адамның психологиялық жағдайын ауырлатуы мүмкін.
Отбасы ішіндегі «ауа райын» анықтайтын факторлар
- Балалардың үлкендерге деген сыйластығы
- Көзқарас пен мінез үйлесімі
- Күтім жасау дағдылары
- Қайырымдылық пен қолдаудың тұрақтылығы
- Қарт адамның пікірін ескеру
- Отбасылық міндеттерді әділ бөлу
Қарттық кезеңіндегі қажеттіліктер мен өмір салты
Неке мен отбасының мағынасы адамның өмір кезеңдеріне қарай өзгеріп отырады. Қарт жаста ең маңыздысы — өзара көмек, тұрақты қарым-қатынас және адамдармен араласу. Бұл қажеттілік адамның күш-қуатының бәсеңдеуімен, жиі сырқаттануымен, ерекше тамақтану мен күтімнің қажет болуымен байланысты.
Жалғыздық және отбасымен тұру таңдауы
Зерттеулерде қарт адамдардың бір бөлігі жалғыз тұруды қалайды, ал бір бөлігі балаларының қасында болғанды жөн көреді. Бұл таңдауға отбасы ішіндегі сыйластық, қамқорлық деңгейі және психологиялық жайлылық тікелей әсер етеді.
Еңбекке және қоғамға араласуға ұмтылыс
Кейбір әйелдер зейнетке шыққаннан кейін үйде тек тәрбиешілік рөлмен шектелгісі келмейді, қоғамға әлі де пайда келтіруді мақсат етеді. Қоғамдық, тәрбиелік және мәдени жұмыстарға қатысу олардың өміріне жаңа мән береді.
Қарт жастағы неке: себептері мен ерекшеліктері
Қарт адамдар үшін неке көбіне жалғыздықтан арылудың, өмірлік серіктестік пен эмоционалдық тірек табудың жолы ретінде қарастырылады. Әдетте, мұндай шешімге ерлі-зайыптылардың көзқарасы мен мінезінің үйлесуі, ортақ қызығушылықтардың болуы және тұрмыста бір-біріне сүйену қажеттілігі әсер етеді. Кей деректер бойынша, жалғыз тұратын қарттардың елеулі бөлігі 60 жастан асқан азаматтар.
Кездесетін тенденциялар
Әлеуметтік қолдау
Кей жағдайларда әлеуметтік қызметкерлер таныстыру, бағыт-бағдар беру арқылы көмектеседі.
Жыныстық айырмашылық
Көп жағдайда ер адамдар әйелдерге қарағанда жиірек қайта некеге тұрады.
Тұрғылықты таңдау
Көптеген егде ерлі-зайыптылар балаларынан бөлек тұрғанды қалайды; ал жалғыз немесе ажырасқан ата-ана көбіне балаларымен бірге тұруды қажет етеді.
Сондай-ақ, ауылдық жерлерде балаларымен бірге тұратын қарттардың үлесі жоғарырақ байқалса, қалалық ортада бөлек тұру үрдісі басым болуы мүмкін.
Қарт адамдар санының өсуі және демографиялық көрініс
Көптеген елдерде қарт адамдардың саны артып келеді. Бұл құбылыс, ең алдымен, орташа өмір сүру ұзақтығының өсуімен байланысты. Экономикасы дамыған елдерде 60 жастан асқан адамдар халықтың шамамен 12–22%-ын құрауы мүмкін. Ресейде 1980-жылдардың соңында бұл көрсеткіш 16% болғаны айтылады.
ДДҰ жіктемесі (жас ерекшелігі)
- 60–74 жас: қарттар
- 75–89 жас: егде жастағылар (өте қарттар)
- 90 жастан асқандар: ұзақ жасаған адамдар
Қартаю деңгейіне әсер ететін жағдайлар
Халықтың қартаюы көбіне материалдық жағдайдың жақсаруы мен медициналық көмектің қолжетімділігі артқанын білдіреді. Дегенмен бұл үрдіс елдер мен аймақтарға қарай әртүрлі болады және өмір салты, отбасылық жағдай, еңбек ұжымы, әлеуметтік-психологиялық факторлармен тығыз байланысты.
Қарт адамдар арасында кездесетін топтар
Қарт адамдар біртекті емес. Олардың арасында белсенді, денсаулығы жақсы адамдар да, аурушаң жандар да, жалғыз тұратындар да, зейнетке шыққанына қуанып, жаңа өмір ырғағын тапқандар да, өмірден түңілгендер де кездеседі. Сондай-ақ үйде көп отыратындар, жұмыстан қол үзбегендер, отбасымен бірге тұратындар және бос уақытын тиімді ұйымдастыра алатындар бар.
Әлеуметтік жұмыс: қолдау, көмектесу, қайта бейімдеу
Қарт адамдармен тиімді жұмыс жүргізу үшін олардың әлеуметтік жағдайын, психологиялық ерекшеліктерін, материалдық және рухани қажеттіліктерін ескеру маңызды. Бұл бағытта әлеуметтік-психологиялық және әлеуметтік-экономикалық зерттеулердің нәтижелері, сондай-ақ нақты отбасылық жағдайдың талдауы үлкен рөл атқарады.
Әлеуметтік көмек және қамсыздандыру
Тұрмыстық қолдау, жәрдемақы мен қызметтерге қолжетімділік, құқықтық және ақпараттық кеңес беру қарт адамның қауіпсіздігін арттырады.
Әлеуметтік-медициналық реабилитация
Денсаулықты сақтауға бағытталған бақылау, күтім, дұрыс тамақтану, оңалту шаралары өмір сапасын жақсартуға көмектеседі.
Қоғамдық қатысу
Тәрбиелік іс-шаралар, ұрпақаралық жобалар, теледидар мен радио бағдарламалары сияқты қоғамдық бастамалар қарттардың әлеуетін ашып, өміріне мән береді.
Жоспар
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі, қарт адамдардың отбасындағы және қоғамдағы рөлі.
I тарау. Қарттар және олардың арасында кездесетін мәселелер
- Қартаюдың түрлері және адам жасының бөлінуі
- Отбасындағы қарт адамдар
- Егде жас демографиясы
- Қарт адамдардың өмір ұзақтығы
II тарау. Қарт адамдармен әлеуметтік жұмыс
- Қарт адамдарға әлеуметтік көмек беру және қамсыздандыру
- Әлеуметтік қызметкердің және мекемелердің қарттарға көрсететін әлеуметтік көмегі
- Халықаралық қарттар жылы
- Әлеуметтік-медициналық реабилитация бағыттары