Валеология - салауатты өмір сүрудің негізі
Валеология және салауатты өмір сүрудің мәні
Валеология — салауатты өмір сүрудің ғылыми негізі. Қазіргі әлеуметтік-экономикалық жағдай, тіршілік деңгейінің төмендеуі және экономикалық қолайсыздық Қазақстан Республикасының бүкіл халқына, әсіресе өскелең ұрпақтың денсаулығына кері әсер етуде.
Халық денсаулығының жай-күйі қоғамдық дамудың көрсеткіші ғана емес, сонымен бірге экономикалық, еңбек, қорғаныс және мәдени әлеуеттің маңызды бөлігі болып табылады. Сондықтан денсаулықты нығайтуға бағытталған тиімді қадамдардың бірі — дұрыс өмір сүру дағдыларын қалыптастыру.
Денсаулықты нығайту бағдарламалары
Денсаулықты жақсарту мақсатында дұрыс өмір салтын қалыптастыруға арналған бірқатар бағдарламалар әзірленді. Мұндай бастамаларға:
-
«Халық денсаулығы»
Қоғамдық денсаулықты қорғау мен нығайтуды көздейтін бағыт.
-
«Денсаулық баршаға»
Әр адамға қолжетімді денсаулық мәдениетін қалыптастыру идеясы.
-
«Валеология — қалай ауырмау керек»
Алдын алу қағидаларын үйретуге арналған түсіндіру бағыты.
-
«Салауаттану — денсаулықты сақтау»
Дұрыс әдеттер арқылы денсаулықты сақтау мен күшейтуге бағдар.
Өмір салты мен денсаулықтың байланысы
Өмір салты мен денсаулықтың өзара байланысы Салауатты өмір салты (СӨС) ұғымында кеңірек қарастырылады. Қазіргі ғылым мен әдістемеде салауатты өмір салты — адамның еңбек әрекетімен, тұрмысымен, материалдық және рухани мұқтаждықтарды қанағаттандыру тәсілдерімен, сондай-ақ жеке тұлғалық және қоғамдық мінез-құлық нормаларымен сипатталатын тіршілік әрекетінің белгілі бір типі.
Жеке тұлғаның өмір салтын айқындайтын 3 нышан
Өмір салты сан қырлы болғанымен, оны бағалауда негізгі үш өлшем жиі қолданылады.
-
1
Өмір сүру деңгейі
Материалдық мүмкіндіктер мен күнделікті тұрмыс жағдайының жалпы өлшемі.
-
2
Өмір сүру сапасы
Денсаулық, қауіпсіздік, білім, қызмет көрсету және психологиялық жайлылық сияқты құрамдастардың жиынтығы.
-
3
Өмір сүрудің өзіндік жолы
Адамның әдеттері, таңдаулары, құндылықтары мен мінез-құлық үлгілеріне негізделген жеке бағыты.
Салауатты өмір салтын ынталандыру
СӨС-ты ынталандыру әрқайсымыздың дене тәрбиесімен тұрақты айналысуымызға, дұрыс тамақтануымызға, есірткі, темекі және алкогольден бас тартуымызға, сондай-ақ тазалық пен санитария талаптарын сақтауымызға бағытталады.
Негізгі дағдылар
- Дене белсенділігін жүйелі ету
- Теңгерімді және құнарлы тамақтану
- Зиянды әдеттерден бас тарту
- Тазалық пен санитарияны сақтау
Қоғамдық және жеке пайдасы
Салауатты өмір салты адамның кәсіби, қоғамдық және тұрмыстық міндеттерін денсаулыққа қолайлы жағдайларда орындауына ықпал етеді. Сонымен бірге ол жеке тұлғаның да, қоғамның да денсаулығын қалыптастыру, сақтау және нығайтуға бағытталған іс-әрекеттерге нақты бағдар береді.
Қорытынды бағыт
Ресурстар жеткіліксіз болған жағдайда да аурулардың алдын алу және денсаулықты нығайту стратегиясы ең алдымен азаматтарды салауатты өмір салтына жүйелі түрде бейімдеуден басталуы тиіс.