Кәсіпорынның инновациялық қызметі жаңа өнім мен технологиялар өндірісін ұлғайтуға, отандық тауарлардың өтім көлемінің ұлғаюына бағытталуы керек, бұл инновациялық кәсіпкерліктің қалыптасуы мен дамуын талап етеді
Инновациялық қызметтің мәні және мақсаты
Кәсіпорынның инновациялық қызметі жаңа өнімдер мен технологиялар өндірісін ұлғайтуға, сондай-ақ отандық тауарлардың нарықтағы өтімін арттыруға бағытталуы тиіс. Бұл бағыт инновациялық кәсіпкерліктің қалыптасуы мен жүйелі дамуын талап етеді.
Неліктен инновация маңызды?
Инновация кәсіпорынға бір мезетте бірнеше нәтиже береді: шығындарды төмендетеді, өндіріс көлемін өсіреді, нарықтағы позицияны күшейтеді және кәсіпкерліктің тиімділігін арттырады. Нәтижесінде ұлттық экономиканың дамуына да ықпал етеді.
Кәсіпкерліктің екі моделі: классикалық және инновациялық
Классикалық модель
Классикалық модель дәстүрлі, консервативті кәсіпкерлікке тән. Бұл тәсілде кәсіпкер пайданы көбейту үшін кәсіпорынның ішкі резервтерін іске қосып, рентабельділікті көтеруге ұмтылады.
Мұндай модельдің табыстылығы көп жағдайда мемлекеттік қолдау тетіктерімен (субсидиялау, протекционизм) қатар жүруі мүмкін.
Инновациялық (өнімді) модель
Инновациялық модель кәсіпорынның даму жолдарын үздіксіз іздестіруге негізделеді. Оның өзегі — соңғы пайдалануға дейін жеткізілген жаңалықтар мен инновациялар.
Бұл тәсілде негізгі мақсат — бәсеке күшейген ортада тиімділікті арттыру, өнімді жаңарту және нарыққа уақытылы шығару арқылы қосымша пайдаға қол жеткізу.
Бәсеке, шығын және инновация: себеп-салдар байланысы
Кәсіпорындағы инновацияны ынталандыратын басты себеп — кәсіпкерлік шығындарын төмендету және нарықтық бәсеке жағдайында пайда көлемін ұлғайту. Ескірген техника мен технология қолданылғанда шығындар орташа деңгейден жоғары болып, кәсіпорынның қызметі тиімсіз болуы ықтимал.
Егер бәсекелестер өндіріс шығындарын қысқартып, өнім мен қызметті төмен бағамен ұсынып, нарықта өтімділікке қол жеткізсе, инновация енгізбеген кәсіпорынның позициясы әлсірейді. Сондықтан әрбір кәсіпорынға бәсекелік артықшылық қалыптастыру қажет, ал оны жүзеге асырудың тиімді жолы — инновация.
Инновациялық процесс неғұрлым жылдам жүрсе, табысты қызмет ықтималдығы соғұрлым жоғары болады. Өнімді жаңарту және оны дер кезінде нарыққа шығару қосымша пайда алу мүмкіндігін арттырады; бұл құбылыс ғылыми-техникалық рента ретінде қарастырылады.
Инновацияның өмірлік циклі: 4 кезең
Идеяның пайда болуынан бастап жаңалықты практикалық түрде енгізуге дейінгі уақыт аралығы инновацияның өмірлік циклі деп аталады. Бұл цикл 4 кезеңнен тұрады.
-
1) Фундаменталды зерттеулер
Ғылыми ұйымдарда жүргізіледі. Нәтижесінде жаңа ғылыми білім мен таным қалыптасады.
-
2) Қолданбалы және эксперименттік зерттеулер
Практикалық бағыты басым кезең. Теріс нәтиже алу ықтималдығы жоғары болғандықтан, жаңалықты әзірлеу жиі тәуекелмен сипатталады.
-
3) Конструкторлық-технологиялық дайындау
Конструкторлық және технологиялық құжаттама әзірленеді. Аралық нәтижелер жаңа өнімнің тәжірибелік үлгілерін және жаңа технологиялардың сынақ қолдануын қамтиды.
-
4) Коммерцияландыру
Жаңалықты өндіріске енгізуден бастап оның нарықта тауар ретінде пайда болып, сатылымға шығуына дейінгі кезең. Тауардың өмірлік циклі нарықтағы өтімнен толық жоғалуымен аяқталады.
Бизнес-жоспарлау үшін практикалық қорытынды
Кәсіпорын қызметі табысты болуы үшін бизнес-жоспар әзірлегенде өнімнің өмірлік циклдегі қай кезеңде тұрғанын ескеру қажет. Сонымен бірге бәсекелестердің әрекетін тұрақты бақылап, инновацияларды енгізуді және жаңартылған, жетілдірілген модельдердің болашақтағы сатылымын өсіруді қамтамасыз ету маңызды.
Инновациялық процестің дамуына әсер ететін факторлар
Инновациялық процестің дамуына әртүрлі факторлар топтары әсер етеді: экономикалық, технологиялық, саяси, құқықтық, ұйымдық-басқарушылық, әлеуметтік-психологиялық және мәдени. Бұл факторлардың бір бөлігі инновациялық қызметті қолдайды, ал бір бөлігі оны тежейді.
Оң әсер ететін жағдайлар
- Қажетті қаржы ресурстарының қолжетімділігі.
- Материалдық-техникалық құралдардың жеткіліктілігі.
- Прогрессивті технологиялардың болуы.
- Ішкі шаруашылық және ғылыми-техникалық инфрақұрылымның дамуы.
Кедергі келтіретін жағдайлар
- Инвестицияға арналған қаражаттың жеткіліксіздігі немесе болмауы.
- Материалдық және ғылыми-техникалық базаның әлсіздігі.
- Ұйымдық және басқарушылық кедергілердің туындауы.
Инновациялық жобаны ұйымдастыру: келісімшарт және орындау
Кәсіпорын-инноватор инновациялық жобаны өз құрылымдық бөлімшелерінде әзірлей алады немесе инновациялық кәсіпкерлікке маманданған ұйымды келісімшарт негізінде тартады. Бұл жағдайда кәсіпорын-инноватор инновациялық кәсіпкермен инновациялық әзірлемелерді орындау туралы келісімшарт жасайды.
Орындау логикасы
- Келісімшартта тапсырыстың белгілі бір төлемі аванс ретінде қарастырылуы мүмкін.
- Орындаушы қажетті материалдарды сатып алады немесе негізгі құралдарды жалға алады.
- Ғылыми-техникалық кадрлар тартылады және әзірлеме аяқталған соң тапсырыс берушіге одан әрі қолдану үшін беріледі.
Инновацияларды қаржыландыру көздері
Инновацияларды қаржыландыру кез келген инвестицияларды қаржыландыру көздері есебінен жүзеге асырылуы мүмкін. Негізгі көздер: өзіндік қаржыландыру, несиелік қаражат, басқа аралас немесе дәстүрлі емес құралдар, бюджеттен тыс қорлар, сондай-ақ әртүрлі деңгейдегі бюджеттер.
Ішкі көздер
- Өзіндік қаражат (пайда, амортизациялық аударымдар).
- Ішкі қайта инвестициялау.
Сыртқы көздер
- Несиелік ресурстар және аралас қаржыландыру құралдары.
- Бюджеттен тыс қорлар, сондай-ақ әртүрлі деңгейдегі бюджеттер.