Тіл дыбыстарын сәбилер тобына дұрыс айтуға үйрету
Курстық жұмыс
Кіріспе
Бұл жұмыста мектеп жасына дейінгі балалардың тілін дамыту, қазақ тілінің дыбыстарын дұрыс әрі анық айтуға үйрету және баланың ойын жүйелі, түсінікті жеткізу дағдыларын қалыптастыру мәселелері қарастырылады.
Өзектілігі
Тілдің қоғамдық әрі тәрбиелік қызметі айрықша. Тіл — адамдардың бір-бірімен пікір алмасып, қарым-қатынас жасайтын негізгі құралы. Ол қоғамдағы еңбек үдерісінде туындаған қажеттіліктен қалыптасып, тарихи дамумен бірге жетіледі.
Мақсаты
Балаларды қазақ тіл дыбыстарын дұрыс, анық айтуға үйрету; өз ойы мен сөзін тыңдаушыға түсінікті жеткізе білуге дағдыландыру.
Міндеттері
- Тілдің қоғамдық рөлін және лексикалық қорын түсіндіру.
- Тіл тазалығын сақтау және сөздің дыбыстық құрамын меңгерту.
- Мәнерлі сөйлеуге үйрету, тіл мәдениеті мен көркем сөзге баулу.
Тіл, ойлау және қоғам
Тіл адам қоғамына тән құбылыс. Ол адамдардың бірлескен іс-әрекеті барысында пайда болып, қарым-қатынас қажеттілігімен нығаяды. К. Маркс пен Ф. Энгельс тіл мен сананы өзара тығыз байланыста қарастырып, тілдің «практикалық сана» ретінде басқа адамдармен қатынас жасау мұқтаждығынан туындайтынын атап көрсетеді. Тіл мен ойлау диалектикалық бірлікте үздіксіз дамиды.
Негізгі түйін
Тілді дамыту — тек сөз үйрету емес; ол ойлауды, әлеуметтік байланыс мәдениетін және тұлғаның қалыптасуын қатар жетілдіретін жүйелі үдеріс.
Тіл — ұлт мәдениетінің қазынасы
Тіл — ұлт ерекшелігінің өзегі, мәдениеттің бір формасы. Тіл арқылы әр халықтың ұлттық дәстүрі, сана-сезімі, ойлау тәсілі мен мінез-құлық белгілері көрініс табады. Тілдің халықпен бірге жасасқан тарихи қазына екенін С. Мұқанов өз өлеңінде бейнелі түрде сипаттайды.
Сөз халықтың қымбаттан, қымбат кені,
Жүректің шахтасынан халық оны.
Мыңдаған жылдар қазып кен тасына,
Тереңнен әрең барып жетті қолы.Жеткен соң қолы сөздің кен тасына,
Кен күйінде қазына болмасына.
Түсініп, қорытуға әкеп төкті,
Мидың мың градустық домнасына.
Өлеңде тілдің адам қоғамымен, әдебиет пен мәдениеттің өркендеуімен қатар дамып, кемелденгені әсерлі суреттеледі. Сондықтан тіл мәдениетін меңгеру сәби шақтан басталып, кезең-кезеңімен жетіліп отырады.
Тілді дамыту қайда және қалай жүзеге асады?
Тілді жетілдіру отбасында, қоғамдық ортада, мектепке дейінгі мекемелерде және мектепте жүйелі ұйымдастырылған тәрбие үдерісі арқылы іске асады. Балабақшадағы тәрбие бағдарламасында тіл дамыту мәселесі барлық сабақта жүзеге асатыны, ал ең көлемді бөлімдердің бірі — ана тілі мен қоршаған ортамен таныстыру екені көрсетіледі.
Ауыз әдебиетінің орны
Ыбырай Алтынсарин балаларды оқыту мен тәрбиелеуде ауыз әдебиеті үлгілерінің маңызын атап, өмірге қажетті ауызекі сөйлеу дағдылары қалыптаспайынша, кез келген тілде еркін әрі жүйелі сөйлеу мүмкін емес екенін ескерткен. Сол себепті тілге үйрету әдістемесінде халық ауыз әдебиеті нұсқаларын пайдалану орынды.
Сабақтың негізгі мақсаты
- Баланың сөздік қорын байыту.
- Сөйлем құрау және жүйелі әңгімелеу дағдыларын дамыту.
- Дұрыс дыбыстау мен грамматикалық сауаттылықты бекіту.
Бақылау, түзету және жүйелілік
Сәбилер тобынан бастап балалар сөздерді әртүрлі грамматикалық категорияларда қолдана бастайды. Соңғы зерттеу-бақылау жұмыстарында бұл үрдіс айқындала түсті. Сондықтан тәрбиеші-педагогтар баланың қате айтқанын дер кезінде түзетіп, сөзді грамматикалық формада дұрыс қолдануға үйретуге ерекше көңіл бөлуі тиіс — бағдарлама талабы да осы.
Баланы сөйлеуге үйрету, тілін дамыту және ой-өрісін кеңейту барысында әр баланың сөйлеу деңгейін бақылап, нақты бағалау маңызды. Сонда ғана оқытуда қай тұсқа басымдық беру керектігі анықталады. Баланың сөздік қоры жеке бақылау негізінде, нақты әрі көрнекі материалдарға сүйеніп жоспарлы түрде дамытылады.
Практикалық бағдар
Бақылау
Әр баланың сөйлеу деңгейін жүйелі анықтау.
Түзету
Қате дыбыстау мен грамматикалық қателерді жұмсақ түрде түзету.
Материал
Көрнекі, нақтылы материал арқылы сөздік қорды кеңейту.
Қысқаша қорытынды
Тілді дамыту — отбасынан басталып, балабақша мен мектептегі жүйелі тәрбиемен жалғасатын ұзақ үдеріс. Оның өзегінде дұрыс дыбыстау, сөздік қорды байыту, грамматикалық сауаттылық және мәнерлі, түсінікті сөйлеуге үйрету міндеттері тұрады.