Қылмыстың обьектісі
Қауіпті жағдайда қалдыру: қылмыстық-құқықтық сипаттама
Қауіпті жағдайда қалдыру қылмысының объектісі — қауіпті жағдайда қалған адамның өмірі мен денсаулығы. Бұл норма адамның өмірі мен денсаулығын қорғауға бағытталған және көмек көрсетуге мүмкіндігі бола тұра, оны әдейі көрсетпей кету жағдайларын қамтиды.
Қылмыстың объективтік жағы
Қауіпті жағдайда қалдыру мына жағдайларда көрініс табады:
- Өміріне немесе денсаулығына қауіпті жағдайда тұрған және сәби болуы, қарттығы, науқастығы немесе өзге де дәрменсіз күйіне байланысты өзін-өзі сақтап қалу шараларын қабылдай алмайтын адамға кінәлі тұлғаның көмек көрсету мүмкіндігі бола тұра, оны көрінеу көмексіз қалдыруы.
- Кінәлі тұлғаның өзі жәбірленушіні өмірі мен денсаулығына қауіпті жағдайға қалдырып, кейін көмек көрсетпей кетіп қалуы.
Бірінші жағдайдағы әрекетсіздік үшін жауаптылық, әдетте, көмек көрсетуге міндеті бар адамдарға жүктеледі. Алайда қылмыстық жауаптылық үшін міндеттің болуы ғана жеткіліксіз: кінәлі тұлғаның нақты көмек көрсету мүмкіндігі де болуы тиіс және ол адамды көрінеу көмексіз қалдыру фактісі анықталуы қажет.
Кімдер көмек көрсетуге міндетті болуы мүмкін
Заң бойынша міндетті тұлғалар
- Ата-аналар — кәмелетке толмаған балаларына.
- Балалар — қартайған ата-аналарына.
Кәсіби/қызметтік борышы бойынша
- Мектеп мұғалімдері.
- Өрт сөндірушілер.
- Спорт үйірмелерінің жетекшілері.
- Балабақша тәрбиешілері және басқа қызметкерлер.
Шарт бойынша міндеттенген тұлғалар
- Жас балалардың жалдамалы күтушілері.
- Мүгедек адамдарды күтетін жалдамалы тұлғалар.
Жауаптылықтың негізгі шарттары
-
Объективтік белгі
Көмек көрсетуге міндеттің болуы.
-
Субъективтік белгі
Көмек көрсетуге нақты мүмкіндіктің болуы.
Қауіпті жағдайдың туындау себептері
Қауіпті жағдай әртүрлі себептерден туындауы мүмкін. Мысалы:
Жас ерекшелігі
Сәби немесе қарт адамның өздігінен қорғану, қауіптен шығу мүмкіндігінің шектеулі болуы.
Денсаулық жағдайы
Патологиялық не физиологиялық үдерістер: күн өту, дененің жансыздануы, бас айналу салдарынан құлау, созылмалы дерттің асқынуынан уақытша естен тану немесе есінің ауысуы.
Табиғи апаттар
Жер сілкінісі, су тасқыны, қар көшкіні сияқты жағдайларда үйінді астында қалу немесе оқшауланып қалу.
Өзі қауіпті жағдайға қалдырып, көмексіз кету
Егер кінәлі тұлға жәбірленушіні өзі өмірі мен денсаулығына қауіпті жағдайға қалдырып, кейін көмек көрсетпей кетіп қалса, ол осы бап бойынша жауаптылыққа тартылады. Мұндай жағдайларға, мысалы, жол-көлік оқиғасынан зардап шеккен адамды тастап кету немесе көзі көрмейтін адамды жолдан өткізуге тиіс тұлғаның оны жол үстінде қалдырып кетуі сияқты әрекеттер жатады.
Қылмыс құрамының түрі және аяқталу сәті
Қауіпті жағдайда қалдыру — формальдық құрамдағы қылмыс. Ол заңда көрсетілген әрекетсіздік жасалған сәттен бастап аяқталған деп есептеледі.
Субъективтік жағы: кінә нысаны
Қылмыс субъективтік жағынан тікелей қасақаналықпен жасалады. «Көрінеу көмексіз қалдыру» ұғымының өзі кінәлі тұлғаның жағдайды біле тұра, әдейі әрекетсіздік танытқанын білдіреді.
Қылмыстық ниет әртүрлі болуы мүмкін және ол жаза тағайындау кезінде ескеріледі.
Ауырлататын мән-жайлар (ҚК 119-бап, 2-тармақ)
Нәтижесі ауыр болған жағдайлар
ҚК-тің 119-бабының 2-тармағында көмексіз қалдырылған адамның абайсызда қайтыс болуына немесе өзге де ауыр зардаптарға әкеп соққан әрекеттер үшін жауаптылық көзделген.