Қазіргі кездегі халықаралық бизнес ерекшелігі

Қазақстан Республикасында кәсіпкерліктің дамуына ықпал ететін жағдайлар мен басым факторлар

Бұл тақырып аясында елімізде кәсіпорындар қызметіне қолайлы экономикалық ахуал қалыптастыру міндеттері, кәсіпорын функцияларын ырықсыздандыру (либерализация) бағыттары және кәсіпорындардың жұмыс істеу негізіндегі заңнамалық-нормативтік базаны жетілдіру жөніндегі ұсыныстар қарастырылады.

Қазіргі халықаралық бизнестің маңызды ерекшелігі — тәуелділікті барынша төмендетуге ұмтылу. Тиісінше, тәуекел деңгейі экономикалық кеңістіктегі бизнес-климатқа тікелей байланысты. Экономикалық және құқықтық, сондай-ақ институционалдық жүйе тиімді болған жағдайда шаруашылық субъектілерінің қызмет ету мүмкіндіктері «қолайлы экономикалық ахуал» ретінде сипатталады.

Қолайлы экономикалық ахуалдың базалық факторлары

• жетілген салық жүйесі;
• оңайлатылған валюталық режим;
• тиімді бюджет жүйесі;
• кедендік режимнің болжамдылығы мен тиімділігі;
• есеп беру мен есепке алудың айқын әрі тиімді жүйесі;
• жетілген банк жүйесі;
• шаруашылық басқару органдарын жаңарту;
• жетілген сақтандыру жүйесі;
• әкімшілік басқару органдарын жаңарту және рәсімдерді оңтайландыру.

Инвестициялық ахуалды жақсартудың өзекті бағыттары

Әлемдік тәжірибеде инвестиция тартуға қолайлы жағдай жасау, сондай-ақ кәсіпорын құрудың тартымдылығын арттыру көбіне заң шығару базасын жетілдірумен тығыз байланысты. Экономикалық, құқықтық, ұйымдастырушылық және ақпараттық бағыттардың кешені ішінде төмендегілер ерекше маңызды:

1. 1 инвестордың басы мен мүлкінің қорғалуын қамтамасыз ету;
2. 2 қаржылық-валюталық, салықтық, тарифтік және тарифтік емес реттеудің құқықтық негізін жетілдіру;
3. 3 шетел инвестициясын сақтандыру және кепілдендіру жүйесін құру, сондай-ақ ұлттық жеке инвестициялар үшін кепілзат операцияларының тиімді механизмін қалыптастыру;
4. 4 инвестицияны реттеу мәселелерін шешуде мемлекеттік және өңірлік органдар ықпалын шектеу;
5. 5 әртүрлі ведомстволар тарапынан үстемдікті жою және ведомствоаралық кедергілерді азайту.

«Шетел инвестициялары туралы» заң және оның мәні

Қазақстанда қолайлы экономикалық ахуал қалыптастырудың негізгі элементтерінің бірі — «Шетел инвестициялары туралы» заң. Бұл заңға сәйкес, шетел инвестицияларының кез келген түрі және олармен байланысты қызмет түрлері қолайлы жағдайларда жүзеге асырылуы тиіс. Құжаттың басты мақсаты — еліміздегі шетел инвестициялары үшін және инвесторлардың қызметі үшін барынша кең мүмкіндік қалыптастыру.

Заң Қазақстан аумағында шетел инвестицияларының ұлттық инвесторларға рұқсат етілген барлық ұйымдық-құқықтық нысандарда (бірлескен кәсіпорындар, еншілес ұйымдар және шетелдік заңды тұлғалардың өкілдіктері арқылы) қызмет етуіне мүмкіндік беретінін бекітеді. Сонымен бірге шетел инвесторларына бірқатар маңызды кепілдіктер ұсынады.

Тікелей шетел инвестицияларының артықшылықтары

Тікелей шетел инвестициялары Қазақстан үшін, әсіресе экономиканың өтпелі кезеңін ескергенде, мемлекетаралық экономикалық ынтымақтастықтың өзге нысандарымен салыстырғанда бірқатар елеулі артықшылықтарға ие:

• отандық тауарлар мен қызметтер өндірісіне шетел капиталын тартудың нақты көзі болады;
• технология трансфертін, «ноу-хауды», заманауи басқару тәсілдері мен маркетингті енгізуге ықпал етеді;
• мемлекеттің сыртқы қарызын өтеу мүмкіндіктерін кеңейтеді.

Салық реформалары және әкімшілік рәсімдерді жеңілдету

1995 жыл еліміздің салық жүйесін реформалау кезеңі ретінде айқындалды: жаңа салық кодексі мен салықтық әкімшілендіру тәжірибесі қалыптасты. Жүргізілген реформалардың негізгі идеялары — бюджет кірістерін орнықты қалыптастыру, экономикалық бейтараптықты қамтамасыз ету және салық жүйесінің қарапайымдылығы мен әділдігін арттыру.

Салық кодексінде салық базасын кеңейту, мөлшерлемелерді тұрақтандыру және жеке тұлғалардың табысынан салықты шамадан тыс өсірмей алу қағидаттары қамтылды.

Шетел қатысуы бар және 100% шетел капиталына тиесілі заңды тұлғаларды тіркеу рәсімдерін жеңілдету әрі жетілдіру мақсатында 1995 жылы Қазақстан Республикасы Президентінің «Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу туралы» заң күші бар Жарлығы қабылданды. Осыған сәйкес, барлық заңды тұлғаларды тіркеу ҚР Әділет министрлігі және оның аумақтық органдары арқылы жүзеге асырылады. Тіркеу, қажетті және құрылтай құжаттарын ұсынған жағдайда, 15 күн ішінде жүргізіледі.

Халықаралық келісімдер және қосымша кепілдіктер

Құқықтық қорғаумен қатар, шетел инвесторларына қосымша кепілдіктерді инвестицияны өзара қорғау және ынталандыру туралы мемлекетаралық келісімдер қамтамасыз етеді. Тәуелсіздік жылдарынан бері Қазақстан мұндай келісімдерді 23 елмен жасасты, ал қазіргі кезде 21 елмен келісім жобалары талқылануда.

Инвестициялық ахуал: әлеует және шектеуші факторлар

Қолайлы экономикалық ахуал көптеген факторларға тәуелді. Халықаралық салық және инвестиция жөніндегі орталық сарапшылары жүргізген «ҚР-дағы инвестициялық ахуал» бағдарламасының қорытындылары еліміздегі инвестициялық ахуалдың әлеуеті жоғары екенін көрсеткенімен, оны бірқатар жағдайда тұрақсыз деп бағалайды. Инвестициялардан түсетін пайда мүмкіндігі болғанымен, белгісіздік шетел инвестицияларының Қазақстанға ағымын тежейтін факторлардың бірі болып отыр.