Антарктиданың жануарлар дүниесі туралы қазақша реферат
Антарктиданың жануарлар дүниесі
Антарктида — Жер шарындағы жануарлар дүниесі ең кедей аймақтардың бірі. Құрлықтағы сүтқоректілер мұнда жоқ, бірақ кейбір құрттар, төменгі сатыдағы шаянтәрізділер және қанатсыз жәндіктер кездеседі. Қанатсыздықтың басты себебі — аймақтағы күшті жел және жәндіктердің ауаға көтеріліп, ұшып қозғалу мүмкіндігінің шектелуі.
Қысқаша түйін
- Құрлықта фауна аз, теңізде фауна өте бай.
- Негізгі қоректік тізбектің өзегі — ірі шаянтәрізділер.
- Ең танымал құстар — пингвиндер; ең ірі құс — альбатрос.
Құрлықтағы жануарлар
Антарктика аралдарында қоңыздардың, өрмекшілердің, тұщы суда тіршілік ететін моллюскалардың бірнеше түрі және ұшпайтын көбелектің бір түрі анықталған. Ал тұщы су балықтары мүлде жоқ.
Құстардан құрлыққа бейімделген ақ ржанка, конек, сондай-ақ Оңтүстік Георгия аралында ұя салатын үйректің бір түрі белгілі.
Теңіз және жартылай құрлықтағы фауна
Құрлықтағы фауна кедей болғанымен, теңіздегі және жағалау маңындағы (жартылай құрлықтағы) жануарлар дүниесі өте бай. Омыртқасыздардың ішінде құстарға, балықтарға және сүтқоректілерге негізгі азық болатын ірі шаянтәрізділер айрықша көп. Сондай-ақ ірі медузалар да қызығушылық тудырады.
Балықтардың көп бөлігі нототениялар мен «ақ қанды шортан» деп аталатын эндемик тұқымдастарға жатады.
Сүтқоректілер: ескек аяқтылар (тюленьдер) және киттер
Сүтқоректілердің ішінде ескек аяқтылар мен киттер жиі кездеседі. Ескек аяқтыларға әртүрлі түлендер және құлақты түлендер жатады. Қазіргі түлендердің ішінде ұзындығы 3 метрге дейін жететін Уэдделл түлені кең таралған; ол көбіне жылжымайтын мұз алқаптарында тіршілік етеді. Басқа түрлері көшпелі мұздарда кездеседі — мысалы, шаян түлені және терісі ерекше теңбіл болатын түлен-қабылан.
Түлендердің ең ірісі — теңіз пілі. Бұл түр бұрын қатты қырғынға ұшырағанымен, қазіргі кезде оны субантарктикалық аралдардың жағалауларынан кездестіруге болады.
Мұртты киттер
Мұртты киттер қатарына көк кит, финвал, горбач, сейвал және нағыз киттер жатады. Ең ірісі — көкшіл кит (блювал): Антарктикада ауланған ең ірісінің ұзындығы 33 метрге дейін жеткен.
Көк киттер ХХ ғасырда көптеп жойылып, 1967 жылдан бері қорғауға алынған. Ірі кит 20 тоннаға дейін таза май беріп, салмағы 160 тоннаға дейін жетуі мүмкін. Мұртты киттер негізінен шаянтәрізділермен қоректенеді.
Тісті киттер
Антарктиданың тісті киттеріне кашалоттар, құты тұмсықтылар және косаткалар жатады. Косатка — аса қауіпті жыртқыш: арқасындағы үлкен, өткір жүзу қанаты (шалғысы) айқын байқалады және ол тіпті китке де елеулі жарақат салуы мүмкін.
Құстар әлемі
Антарктиданың құстары ерекше. Олардың басым бөлігі суда тіршілік етіп, балықпен немесе ұсақ теңіз жануарларымен қоректенеді. Ең танымал тобы — қанаты жүзуге бейімделген пингвиндер.
Антарктикада пингвиндердің 17 түрі мекендейді. Антарктида жағалауы мен пак мұздарында ең көп тарағаны — Адели пингвині. Ең ірісі — императорлық пингвин: салмағы 50 кг-ға дейін жетеді. Пингвиндердің көптеген түрлері аймақтың солтүстік шекарасы бойында және субантарктикалық аралдардың жағалауларында таралған (мысалы, склатер, алтын айдарлы пингвин және басқа түрлер).
Жаз мезгілінде Антарктикаға дауылпаздар, шағалалар, суқұзғындар ұшып келеді. Құстардың ішіндегі ең ірісі — альбатрос: оның қанатының жайылуы 3,5 метрге дейін жетеді. Кейбір дауылпаздар материктің түкпіріне дейін ұшып барып, жекелеген нунатактарда да кездеседі.