Мемлекеттік меншіктен шығару
Соңғы жылдары Қазақстанда жекешелендіру және мемлекеттік меншіктен шығару жөніндегі кешенді шаралардың жүзеге асырылуы нәтижесінде меншік қатынастары мен коммерциялық қызметтің ұйымдастырушылық-құқықтық нысандарында елеулі өзгерістер орын алды.
Негізгі өзгерістер
- Меншік нысандарының көптүрлілігі қалыптасты.
- Жеке меншік Қазақстан экономикасындағы негізгі меншік нысандарының біріне айналды.
- Халық шаруашылығының көптеген салаларында мемлекеттік меншік монополиясы әлсіреді.
- Нарық инфрақұрылымы және меншіктің жаңа нысандарына қызмет көрсететін механизмдер қалыптаса бастады.
Түсініктер: мемлекеттік меншіктен шығару және жекешелендіру
Мемлекеттік меншіктен шығару
Мемлекеттің экономикадағы шамадан тыс рөлін бәсеңдетуге бағытталған, мемлекеттік меншікті қайта құрылымдау жөніндегі шаралар жиынтығы. Бұл бағыт монополизмді тежеуге, бәсекелестік пен кәсіпкерлікті дамытуға қызмет етеді.
Жекешелендіру
Мемлекеттік меншіктен шығарудың бір бағыты: мемлекеттік мүлікті жекелеген азаматтар мен заңды тұлғалардың жеке меншігіне беру арқылы жүзеге асады. Бұл шаралар мемлекеттік меншіктен шығару саясатымен тығыз байланысты.
Қазақстандағы кезеңдер (1991–2000)
Қазақстан Республикасында шамамен он жыл аралығында мемлекеттік меншіктен шығару және жекешелендіру үдерістерін мақсаттары мен міндеттері әртүрлі бірнеше кезеңге бөліп қарастыруға болады. Бұл реформалардың басталуы елдің тәуелсіз мемлекет ретінде қалыптасу кезеңімен тұспа-тұс келді.
I кезең
1991–1992
Негізгі бағыт — кең ауқымды мемлекеттік меншіктен шығару арқылы жоспарлы-орталықтанған жүйеден нарықтық экономикаға өтудің алғышарттарын қалыптастыру. Кәсіпорындар ұжымдық немесе акционерлік меншікке берілді, еңбек ұжымдарына жеңілдіктер қарастырылды, ал сауда және қызмет көрсету объектілері сатылды (соның ішінде тұрмыстық купондар арқылы).
II кезең
1993–1995
1993 жылғы 5 наурыздағы Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен бекітілген 1993–1995 жылдарға арналған ұлттық бағдарлама аясында іске асырылды. Бағдарлама институционалдық реформалардың негізгі бағыттарын айқындады:
- Аукциондар мен конкурстар арқылы шағын жекешелендіру (шағын сауда кәсіпорындары, коммуналдық шаруашылық, тұрмыстық қызмет көрсету саласы).
- Инвестициялық жекешелендіру купондары арқылы 200–5000 қызметкері бар орта кәсіпорындарды жаппай жекешелендіру.
- 5000-нан астам қызметкері бар ірі және бірегей мүліктік кешендерді жеке жобалар бойынша жекешелендіру.
- Мемлекеттік ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын жекешелендіру.
III кезең
1996–1998
1996 жылғы 27 ақпандағы №246 Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен бекітілген 1996–1998 жылдарға арналған бағдарламаға сәйкес жүргізілді. Негізгі мақсат — жекешелендіру үдерісін аяқтау арқылы экономиканың жеке меншік секторының басымдығын қамтамасыз ету және оны орнықтыру.
IV кезең
1999–2000
1999 жылғы 1 маусымдағы №683 Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен бекітілген 1999–2000 жылдарға арналған «Мемлекеттік мүлікті жекешелендіру және басқарудың тиімділігін арттыру» бағдарламасы аясында жүзеге асырылды. Негізгі мақсат — мемлекеттік мүлікті жекешелендіру мен басқарудың құқықтық негіздерін жетілдіру, конкурстық жекешелендіруді ұйымдастыру мен сүйемелдеудің тиімділігін көтеру және есептілікті күшейту.
Қорытынды дерек
1991–2000 жылдары республика бойынша Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті, оның облыстық бөлімшелері арқылы және басқа да уәкілетті құрылымдардың қатысуымен мемлекеттік меншік объектілерінің 34,5 мыңы жекешелендірілді.