Алдымен төменгі сыныптардан таныс іс қағаздары жөнінде оқушылардың есіне салу керек
Ресми іс қағаздары тақырыбын бастамас бұрын, төменгі сыныптарда танысқан құжат түрлерін оқушылардың есіне түсірген дұрыс. Алдымен «ресми құжат» ұғымын нақтылап, түсінікті анықтамасын беріңіз. Содан кейін құжаттардың түрлерімен таныстырып, бұл стильдің басқа стильдерден ерекшеленетін белгілеріне назар аудартыңыз.
Оқыту мақсаты
- Ресми құжаттардың мәнін түсіндіру және анықтамасын меңгерту.
- Іс қағаздары стилінің құрылымдық және тілдік ерекшеліктерін ажырату.
- Кеңсе құжаттарын үлгі бойынша өз бетінше жазуға дағдыландыру.
Үлгілер арқылы түсіндіру
Іс қағаздары стиліне мысал ретінде түрлі мекемелерде қолданылатын құжат үлгілерін ұсынуға болады. Құжаттардың белгілі бір форма бойынша жазылатынын көрсету маңызды: бұл талаптар мәтінді реттеп, жазуды жеңілдетеді және қателікті азайтады.
Оқушылар іс қағаздары стилінің сипатын өздері байқап, мұғалімнің тапсырмасымен кеңсе құжаттарын дербес жазып үйренгені жөн. Жазылған жұмыстардан сыныпта «іс қағаздары бұрышын» ұйымдастырып, дұрыс рәсімделген үлгілерді атап өтіп, оқушыларды ынталандырыңыз.
Ажырату және баяндау дағдылары
Мұғалім ресми іс қағаздары стилінің түрлерімен таныстырып болғаннан кейін, берілген мәтін үлгілерін оқытып, құжат түрін ажыратуға бағытталған тапсырмалар береді. Сонымен қатар ресми құжаттардың мазмұнын қысқаша, дәл және бейтарап түрде баяндауға үйрету қажет.
Мәтін үлгісі: «9-бап. Білім беру ұйымдары»
Нормативтік мәтін (үзінді)
Тапсырма: мәтінді оқып, негізгі ұғымдарды бөліп көрсетіңіз және мазмұнын ресми стильде қысқаша баяндаңыз.
9-бап. Білім беру ұйымдары.
1. Білім беру ұйымдары — бір немесе бірнеше білім беру бағдарламаларын іске асыратын және (немесе) білім алушылардың, тәрбиеленушілердің күтімі мен тәрбие алуын қамтамасыз ететін заңды тұлғалар. Білім беру ұйымдарын Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес заңды және жеке тұлғалар (құрылтайшылар) құрады.
2. Білім беру ұйымдарында лицензия алынған кезден бастап білім беру қызметін жүргізу құқығы пайда болады және ол лицензияның мерзімі біткен, қайтарылып алынған немесе Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен жарамсыз деп танылған кезден бастап тоқтатылады.
3. Білім беру ұйымдарының мәртебесін (үлгісін, түрін) олардың құрылтайшылары айқындайды және ол осы Заңның талаптарын, білім беру қызметін лицензиялау кезіндегі біліктілік талаптарын, сондай-ақ тиісті үлгідегі білім беру ұйымдары туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі бекіткен Үлгі ережені ескере отырып, олардың жарғыларында көрсетіледі. Білім беру ұйымдарының мәртебесін бекіту немесе өзгерту мемлекеттік аттестаттау қорытындылары бойынша жүзеге асырылады.
4. Білім беру ұйымдары:
- мемлекеттік (білім беру мекемелері мен білім беру кәсіпорындары);
- мемлекеттік емес (жеке меншік, Қазақстан Республикасының аумағында тіркелген қоғамдық және діни бірлестіктердің білім беру ұйымдары);
- халықаралық болуы мүмкін.
Стилистикалық талдау және қорытынды
Осындай мәтіндердің мазмұнын айтқызу арқылы оқушыларды мәтіннің өзіне стилистикалық талдау жасауға жүйелі түрде жаттықтырған дұрыс. Мемлекеттік құжаттардың мазмұны әр алуан болғанымен, ресми іс қағаздары стиліне ортақ белгілер бар екенін оқушылар тізбектеп айтып, мұғаліммен бірге қорытынды жасайды.
Назар аударатын ортақ белгілер
- Нақтылық пен бірмәнділік
- Құрылымның реттелуі (тармақ, бап, тізім)
- Бейтарап лексика, терминдердің жиілігі
- Стандартты үлгі мен қалыптасқан тіркестер
Сонымен бірге, кейбір құжаттарда мәтіннің міндетіне қарай экспрессивті-бояулы қолданыстар да ұшырасуы мүмкін екені ескертіледі.