Біріншісі - кәдімгі жай акциялар
Акционерлік қоғам ұғымы
Акционерлік қоғам (немесе акционерлік кәсіпорын) — жарғылық капиталы акцияларға бөлінген шаруашылық бірлестік. Қазіргі заманғы экономикада көптеген ірі кәсіпорындар дәл осы акционерлік қоғам немесе компания нысанында жұмыс істейді.
Ашық акционерлік қоғам
Қатысушылар құрамының кең болуы және акцияларды еркін сатып алу-сату мүмкіндігімен сипатталады.
Жабық акционерлік қоғам
Акцияларды беру немесе сату көбіне қоғам қатысушыларының келісіміне және қабылдау рәсімдеріне байланысты жүзеге асады.
Ашық қоғамдағы акция айналымы және капиталдың қалыптасуы
Ашық типтегі акционерлік қоғамда мүліктік және қаржылық капитал қоғам акцияларын ашық әрі еркін сату арқылы қалыптасып, ұлғаяды. Алғашқы орналастырудан кейін акциялар белгілі бір бастапқы бағамен ұсынылады, кейін қайта сату кезінде баға сұраныс пен ұсынысқа қарай, яғни нарықтық бағамен айқындалады.
Мұндай модель тұрғындарға кәсіпорын капиталына ішінара меншік иесі ретінде қатысуға мүмкіндік береді және ұжымдық бизнесті ұйымдастырудың кең тараған әрі өркениетті тәсілдерінің бірі саналады.
Маңызды акцент
Ашық қоғамда қатысушылар құрамы акцияларды сатып алу және сату нәтижесінде еркін өзгеріп отыруы мүмкін.
Акция: құқықтар мен мүмкіндіктер
Акция — оның иесі акционерлік қоғамның жалпы капиталына өз үлесін қосқанын және қоғам пайдасынан белгілі бір үлес алуға құқылы екенін растайтын құжат. Сонымен бірге акция акционерге кәсіпорын ісін басқаруға қатысу құқығын береді.
Еркін мәмілелер
Акцияны сатып алуға, сатуға, сыйлауға немесе кепілге қоюға болады.
Басқаруға қатысу
Негізгі қағида: бір акция — бір дауыс.
Әсер ету деңгейі
Акция көп болған сайын кәсіпорын шешімдеріне ықпал да күшейеді.
Бақылау пакеті
Акциялардың бақылау пакетін иеленген акционер (немесе акционерлер тобы) басқаруда шешуші рөл атқара алады.
Жауапкершілік және тәуекел
Акционерлік кәсіпорын өз міндеттемелері бойынша заң алдында жауап береді. Ал акционердің жеке тәуекелі, әдетте, иелік ететін акцияларының құнынан аспайтын мөлшермен шектеледі. Сондай-ақ акционерлік қоғам жекелеген акционерлердің жеке мүліктік міндеттемелері бойынша жауап бермейді.
Пайда, дивиденд және акционердің күтуі
Акционерлік қоғам пайдасының белгілі бір бөлігі акция иелеріне процент түрінде төленуі мүмкін. Бұл төлем дивиденд деп аталады.
Акция түрлері
- Жай (кәдімгі) акция — басқаруға қатысу және пайдадан үлес алу құқықтарын береді.
- Нақты проценті бар акция — дивидендтің алдын ала белгіленген мөлшерін алуға құқық береді.
Қызмет тоқтағандағы құқықтар
Қоғам қызметі тоқтаған жағдайда мүлікті сатудан түскен құннан үлес алу тәртібі заңнама мен ішкі ережелерге тәуелді. Акционерлер, әдетте, өз акцияларын бағалы қағаз ретінде ұстайды, ал мүлікті басқару қоғамның басқару органдарының құзыретінде болады.
Қатысушылар құрамының өзгеруі және акцияны беру тәртібі
Ашық акционерлік қоғамда қатысушылар құрамы акцияларды сатып алу-сату нәтижесінде жиі өзгеріп отырады. Дегенмен кей жағдайларда акцияны қоғамның басқа қатысушыларына немесе олардың келісімімен үшінші тұлғаларға беру қабылдау рәсімдері арқылы реттелуі мүмкін.